حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ أَبِي دَاوُدَ، ح وَحَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ الْمُهَاجِرِ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنِ الْمَسْعُودِيِّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ أُحِيلَتِ الصَّلاَةُ ثَلاَثَةَ أَحْوَالٍ وَأُحِيلَ الصِّيَامُ ثَلاَثَةَ أَحْوَالٍ وَسَاقَ نَصْرٌ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ وَاقْتَصَّ ابْنُ الْمُثَنَّى مِنْهُ قِصَّةَ صَلاَتِهِمْ نَحْوَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ قَطُّ قَالَ الْحَالُ الثَّالِثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدِمَ الْمَدِينَةَ فَصَلَّى - يَعْنِي نَحْوَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ - ثَلاَثَةَ عَشَرَ شَهْرًا فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى هَذِهِ الآيَةَ { قَدْ نَرَى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ } فَوَجَّهَهُ اللَّهُ تَعَالَى إِلَى الْكَعْبَةِ . وَتَمَّ حَدِيثُهُ وَسَمَّى نَصْرٌ صَاحِبَ الرُّؤْيَا قَالَ فَجَاءَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ وَقَالَ فِيهِ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ قَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ مَرَّتَيْنِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ مَرَّتَيْنِ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ثُمَّ أَمْهَلَ هُنَيَّةً ثُمَّ قَامَ فَقَالَ مِثْلَهَا إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ زَادَ بَعْدَ مَا قَالَ " حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ " . قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ . قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَقِّنْهَا بِلاَلاً " . فَأَذَّنَ بِهَا بِلاَلٌ وَقَالَ فِي الصَّوْمِ قَالَ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَصُومُ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ وَيَصُومُ يَوْمَ عَاشُورَاءَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى { كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنَ قَبْلِكُمْ } إِلَى قَوْلِهِ { طَعَامُ مِسْكِينٍ } فَكَانَ مَنْ شَاءَ أَنْ يَصُومَ صَامَ وَمَنْ شَاءَ أَنْ يُفْطِرَ وَيُطْعِمَ كُلَّ يَوْمٍ مِسْكِينًا أَجْزَأَهُ ذَلِكَ وَهَذَا حَوْلٌ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى { شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ } إِلَى { أَيَّامٍ أُخَرَ } فَثَبَتَ الصِّيَامُ عَلَى مَنْ شَهِدَ الشَّهْرَ وَعَلَى الْمُسَافِرِ أَنْ يَقْضِيَ وَثَبَتَ الطَّعَامُ لِلشَّيْخِ الْكَبِيرِ وَالْعَجُوزِ اللَّذَيْنِ لاَ يَسْتَطِيعَانِ الصَّوْمَ وَجَاءَ صِرْمَةُ وَقَدْ عَمِلَ يَوْمَهُ وَسَاقَ الْحَدِيثَ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно Абу Довуддан ривоят қилди. (ҳ) Ва бизга Наср ибн ал-Муҳожир ривоят қилди, бизга Язид ибн Ҳорун ал-Масъудийдан, у Амр ибн Муррадан, у Ибн Абу Лайладан, у Муоз ибн Жабалдан ривоят қилди. У деди: Намоз уч ҳолатга ўзгарди ва рўза уч ҳолатга ўзгарди. Наср ҳадисни тўлиқ келтирди, Ибн ал-Мусанно эса ундан уларнинг Байтул-Мақдис томон намоз ўқишлари қиссасини олиб келмади. У деди: Учинчи ҳолат шуки, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Мадинага келиб, ўн уч ой — яъни Байтул-Мақдис томон — намоз ўқидилар. Сўнг Аллаҳ таоло ушбу оятни нозил қилди: «Юзингни осмонга қарата буришингни кўриб турибмиз. Албатта сени ўзинг рози бўладиган қиблага қаратамиз. Бас, юзингни Масжидул-Ҳаром томон бур. Қаерда бўлсангиз ҳам, юзларингизни у томон буринглар». Шунда Аллаҳ таоло уни Каъбага қаратди. Унинг ҳадиси тамом бўлди. Наср туш кўрувчини номлаб деди: Ансорлардан бир киши Абдуллаҳ ибн Зайд келди. Унда деди: У қиблага юзланиб деди: Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллаҳ, аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллаҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан Расулуллаҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан Расулуллаҳ, ҳайя алас-солаҳ — икки марта, ҳайя алал-фалаҳ — икки марта, Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, ло илаҳа иллаллаҳ. Сўнг бир оз муҳлат бериб, кейин туриб худди шунга ўхшашини деди, фақат «ҳайя алал-фалаҳ» дегандан кейин қўшди: Қод қоматис-солаҳ, қод қоматис-солаҳ. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Буни Билолга ўргат». Билол у билан азон айтди. Рўза ҳақида деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳар ойдан уч кун рўза тутар ва Ошуро кунини рўза тутар эдилар. Сўнг Аллаҳ таоло нозил қилди: «Сизлардан олдингиларга ёзилгани каби сизларга ҳам рўза ёзилди» дегандан «мискин таоми» гача. Бас, ким хоҳласа рўза тутар, ким хоҳласа ифтор қилиб ҳар куни бир мискинга таом берар ва бу унга кифоя қилар эди. Бу бир ҳолат. Сўнг Аллаҳ таоло нозил қилди: «Рамазон ойи шу ойки, унда Қуръан нозил қилинган» дегандан «бошқа кунларда» гача. Шунда рўза ойни кўрган кишига собит бўлди, мусофирга эса қазо қилиш, таом (фидя) эса рўза тута олмайдиган қария чолу кампирга собит бўлди. Сирма келиб, кун бўйи ишлаган эди. Ва ҳадисни давом эттирди.