Азон қандай айтилади

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الطُّوسِيُّ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ التَّيْمِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ لَمَّا أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالنَّاقُوسِ يُعْمَلُ لِيُضْرَبَ بِهِ لِلنَّاسِ لِجَمْعِ الصَّلاَةِ طَافَ بِي وَأَنَا نَائِمٌ رَجُلٌ يَحْمِلُ نَاقُوسًا فِي يَدِهِ فَقُلْتُ يَا عَبْدَ اللَّهِ أَتَبِيعُ النَّاقُوسَ قَالَ وَمَا تَصْنَعُ بِهِ فَقُلْتُ نَدْعُو بِهِ إِلَى الصَّلاَةِ ‏.‏ قَالَ أَفَلاَ أَدُلُّكَ عَلَى مَا هُوَ خَيْرٌ مِنْ ذَلِكَ فَقُلْتُ لَهُ بَلَى ‏.‏ قَالَ فَقَالَ تَقُولُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ قَالَ ثُمَّ اسْتَأْخَرَ عَنِّي غَيْرَ بَعِيدٍ ثُمَّ قَالَ وَتَقُولُ إِذَا أَقَمْتَ الصَّلاَةَ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَلَمَّا أَصْبَحْتُ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ بِمَا رَأَيْتُ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّهَا لَرُؤْيَا حَقٌّ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَقُمْ مَعَ بِلاَلٍ فَأَلْقِ عَلَيْهِ مَا رَأَيْتَ فَلْيُؤَذِّنْ بِهِ فَإِنَّهُ أَنْدَى صَوْتًا مِنْكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقُمْتُ مَعَ بِلاَلٍ فَجَعَلْتُ أُلْقِيهِ عَلَيْهِ وَيُؤَذِّنُ بِهِ - قَالَ - فَسَمِعَ ذَلِكَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَهُوَ فِي بَيْتِهِ فَخَرَجَ يَجُرُّ رِدَاءَهُ وَيَقُولُ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَقَدْ رَأَيْتُ مِثْلَ مَا رَأَى ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَلِلَّهِ الْحَمْدُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَكَذَا رِوَايَةُ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ وَقَالَ فِيهِ ابْنُ إِسْحَاقَ عَنِ الزُّهْرِيِّ ‏"‏ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ مَعْمَرٌ وَيُونُسُ عَنِ الزُّهْرِيِّ فِيهِ ‏"‏ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ ‏"‏ ‏.‏ لَمْ يُثَنِّيَا ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Мансур ат-Тусий ривоят қилди, бизга Яъқуб ривоят қилди, бизга отам Муҳаммад ибн Ишоқдан ривоят қилди, менга Муҳаммад ибн Иброҳим ибн ал-Ҳорис ат-Таймий Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Зайд ибн Абду Роббиҳидан ривоят қилди. У деди: Менга отам Абдуллаҳ ибн Зайд ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам одамларни намозга тўплаш учун чалинадиган қўнғироқ ясашга буюрганларида, мен ухлаб ётганимда атрофимни қўлида қўнғироқ кўтарган бир киши айланиб чиқди. Мен: Эй Абдуллаҳ, қўнғироқни сотасанми? дедим. У: Сен у билан нима қиласан? деди. Мен: У билан намозга чақирамиз, дедим. У: Сенга бундан яхшироқ нарсани кўрсатайми? деди. Мен унга: Албатта, дедим. У деди: Сен айтасан: Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар. Аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллаҳ, аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллаҳ. Аш-ҳаду анна Муҳаммадан Расулуллаҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан Расулуллаҳ. Ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алас-солаҳ. Ҳайя алал-фалаҳ, ҳайя алал-фалаҳ. Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар. Ло илаҳа иллаллаҳ. Сўнг мендан бир оз узоқлашди, кейин деди: Намозни иқомат қилганингда эса айтасан: Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар. Аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллаҳ. Аш-ҳаду анна Муҳаммадан Расулуллаҳ. Ҳайя алас-солаҳ. Ҳайя алал-фалаҳ. Қод қоматис-солаҳ, қод қоматис-солаҳ. Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар. Ло илаҳа иллаллаҳ. Эрталаб бўлганда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келиб, кўрганларимни хабар бердим. Дедилар: «Бу, иншааллаҳ, ҳақ тушдир. Билол билан тур ва кўрганингни унга ўргат, у билан азон айтсин, чунки унинг овози сендан кучлироқдир». Мен Билол билан туриб, унга ўргата бошладим, у эса азон айтар эди. Буни Умар ибн ал-Хаттоб ўз уйида туриб эшитиб қолди-да, ридосини судраб чиқди ва: Сени ҳақ билан юборган Зотга қасамки, эй Расулуллаҳ, мен ҳам худди у кўрганидек кўрдим, деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Аллаҳга ҳамд бўлсин» дедилар. Абу Довуд деди: Аз-Зуҳрийнинг Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абдуллаҳ ибн Зайддан ривояти шундай ва унда Ибн Ишоқ аз-Зуҳрийдан: «Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар» деди. Маъмар ва Юнус аз-Зуҳрийдан унда: «Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар» дедилар ва иккилантирмадилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا الْحَارِثُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِي سُنَّةَ الأَذَانِ ‏.‏ قَالَ فَمَسَحَ مُقَدَّمَ رَأْسِي وَقَالَ ‏ "‏ تَقُولُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ تَرْفَعُ بِهَا صَوْتَكَ ثُمَّ تَقُولُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ تَخْفِضُ بِهَا صَوْتَكَ ثُمَّ تَرْفَعُ صَوْتَكَ بِالشَّهَادَةِ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ فَإِنْ كَانَ صَلاَةَ الصُّبْحِ قُلْتَ الصَّلاَةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ الصَّلاَةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга ал-Ҳорис ибн Убайд Муҳаммад ибн Абдулмалик ибн Абу Маҳзурадан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилди. У деди: Мен: Эй Расулуллаҳ, менга азон суннатини ўргатинг, дедим. У бошимнинг олдини силадилар ва дедилар: «Сен айтасан: Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар — буларни овозингни кўтариб айтасан. Сўнг айтасан: Аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллаҳ, аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллаҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан Расулуллаҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан Расулуллаҳ — буларда овозингни пасайтирасан. Сўнг шаҳодатда овозингни кўтарасан: Аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллаҳ, аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллаҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан Расулуллаҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан Расулуллаҳ. Ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алал-фалаҳ, ҳайя алал-фалаҳ. Агар субҳ намози бўлса, айтасан: Ас-солату хайрун минан-навм, ас-солату хайрун минан-навм. Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, ло илаҳа иллаллаҳ».

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُثْمَانُ بْنُ السَّائِبِ، أَخْبَرَنِي أَبِي وَأُمُّ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ، عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا الْخَبَرِ وَفِيهِ ‏"‏ الصَّلاَةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ الصَّلاَةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ فِي الأُولَى مِنَ الصُّبْحِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَحَدِيثُ مُسَدَّدٍ أَبْيَنُ قَالَ فِيهِ قَالَ وَعَلَّمَنِي الإِقَامَةَ مَرَّتَيْنِ مَرَّتَيْنِ ‏"‏ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ ‏"‏ وَإِذَا أَقَمْتَ الصَّلاَةَ فَقُلْهَا مَرَّتَيْنِ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ أَسَمِعْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَكَانَ أَبُو مَحْذُورَةَ لاَ يَجُزُّ نَاصِيَتَهُ وَلاَ يَفْرِقُهَا لأَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَسَحَ عَلَيْهَا ‏.‏

Бизга ал-Ҳасан ибн Алий ривоят қилди, бизга Абу Осим ва Абдурраззоқ Ибн Журайждан ривоят қилишди. У деди: Менга Усмон ибн ас-Соиб хабар берди, менга отам ва Абдулмалик ибн Абу Маҳзуранинг онаси Абу Маҳзурадан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан шу хабарга ўхшаш хабар беришди ва унда: «Ас-солату хайрун минан-навм, ас-солату хайрун минан-навм» субҳнинг биринчисида бор эди. Абу Довуд деди: Мусаддаднинг ҳадиси равшанроқдир. Унда у деди: У менга иқоматни икки-икки марта ўргатди: «Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллаҳ, аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллаҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан Расулуллаҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан Расулуллаҳ, ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алал-фалаҳ, ҳайя алал-фалаҳ, Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, ло илаҳа иллаллаҳ». Абдурраззоқ деди: «Намозни иқомат қилганингда эса уни икки марта айт: Қод қоматис-солаҳ, қод қоматис-солаҳ. Эшитдингми?» Абу Маҳзура пешона сочини қирқмас ва ажратмас эди, чунки Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам унга қўлларини суртган эдилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، وَسَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ، وَحَجَّاجٌ، - وَالْمَعْنَى وَاحِدٌ - قَالُوا حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا عَامِرٌ الأَحْوَلُ، حَدَّثَنِي مَكْحُولٌ، أَنَّ ابْنَ مُحَيْرِيزٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ أَبَا مَحْذُورَةَ حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَّمَهُ الأَذَانَ تِسْعَ عَشْرَةَ كَلِمَةً وَالإِقَامَةَ سَبْعَ عَشْرَةَ كَلِمَةً الأَذَانُ ‏ "‏ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَالإِقَامَةُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ كَذَا فِي كِتَابِهِ فِي حَدِيثِ أَبِي مَحْذُورَةَ ‏.‏

Бизга ал-Ҳасан ибн Алий ривоят қилди, бизга Аффон, Саид ибн Омир ва Ҳажжож — маъно бир хил — дедилар: Бизга Ҳаммом ривоят қилди, бизга Омир ал-Аҳвал ривоят қилди, менга Макҳул ривоят қилдики, Ибн Муҳайриз унга ривоят қилди, Абу Маҳзура унга ривоят қилдики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга азонни ўн тўққиз калима ва иқоматни ўн етти калима қилиб ўргатдилар. Азон: «Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллаҳ, аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллаҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан Расулуллаҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан Расулуллаҳ, аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллаҳ, аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллаҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан Расулуллаҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан Расулуллаҳ, ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алал-фалаҳ, ҳайя алал-фалаҳ, Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, ло илаҳа иллаллаҳ». Иқомат эса: «Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллаҳ, аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллаҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан Расулуллаҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан Расулуллаҳ, ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алал-фалаҳ, ҳайя алал-фалаҳ, қод қоматис-солаҳ, қод қоматис-солаҳ, Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, ло илаҳа иллаллаҳ». Унинг китобида Абу Маҳзура ҳадисида шундай эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي ابْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ، - يَعْنِي عَبْدَ الْعَزِيزِ - عَنِ ابْنِ مُحَيْرِيزٍ، عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ، قَالَ أَلْقَى عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم التَّأْذِينَ هُوَ بِنَفْسِهِ فَقَالَ ‏ "‏ قُلِ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ - مَرَّتَيْنِ مَرَّتَيْنِ - قَالَ ثُمَّ ارْجِعْ فَمُدَّ مِنْ صَوْتِكَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Абу Осим ривоят қилди, бизга Ибн Журайж ривоят қилди, менга Ибн Абдулмалик ибн Абу Маҳзура — яъни Абдулазиз — Ибн Муҳайриздан, у Абу Маҳзурадан хабар берди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам азон айтишни менга ўзлари ўргатдилар ва дедилар: «Айт: Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллаҳ, аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллаҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан Расулуллаҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан Расулуллаҳ — икки-икки марта». Сўнг дедилар: «Кейин қайта овозингни чўзиб айт: Аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллаҳ, аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллаҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан Расулуллаҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан Расулуллаҳ, ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алал-фалаҳ, ҳайя алал-фалаҳ, Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, ло илаҳа иллаллаҳ».

حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ، قَالَ سَمِعْتُ جَدِّي عَبْدَ الْمَلِكِ بْنَ أَبِي مَحْذُورَةَ، يَذْكُرُ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا مَحْذُورَةَ، يَقُولُ أَلْقَى عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الأَذَانَ حَرْفًا حَرْفًا ‏ "‏ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَكَانَ يَقُولُ فِي الْفَجْرِ الصَّلاَةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ ‏.‏

Бизга ан-Нуфайлий ривоят қилди, бизга Иброҳим ибн Исмоил ибн Абдулмалик ибн Абу Маҳзура ривоят қилди. У деди: Бобом Абдулмалик ибн Абу Маҳзуранинг шундай деяётганини эшитдим: У Абу Маҳзуранинг шундай деяётганини эшитди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам азонни менга ҳарфма-ҳарф ўргатдилар: «Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллаҳ, аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллаҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан Расулуллаҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан Расулуллаҳ, аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллаҳ, аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллаҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан Расулуллаҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан Расулуллаҳ, ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алал-фалаҳ, ҳайя алал-фалаҳ». У деди: Субҳда эса айтар эди: Ас-солату хайрун минан-навм.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ دَاوُدَ الإِسْكَنْدَرَانِيُّ، حَدَّثَنَا زِيَادٌ، - يَعْنِي ابْنَ يُونُسَ - عَنْ نَافِعِ بْنِ عُمَرَ، - يَعْنِي الْجُمَحِيَّ - عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ، أَخْبَرَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَيْرِيزٍ الْجُمَحِيِّ، عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَّمَهُ الأَذَانَ يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ ذَكَرَ مِثْلَ أَذَانِ حَدِيثِ ابْنِ جُرَيْجٍ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ وَمَعْنَاهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَفِي حَدِيثِ مَالِكِ بْنِ دِينَارٍ قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ أَبِي مَحْذُورَةَ قُلْتُ حَدِّثْنِي عَنْ أَذَانِ أَبِيكَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ ‏"‏ ‏.‏ قَطُّ وَكَذَلِكَ حَدِيثُ جَعْفَرِ بْنِ سُلَيْمَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ عَنْ عَمِّهِ عَنْ جَدِّهِ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ ثُمَّ تَرَجَّعْ فَتَرَفَّعْ صَوْتَكَ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Довуд ал-Искандароний ривоят қилди, бизга Зиёд — яъни ибн Юнус — Нофи ибн Умардан — яъни ал-Жумаҳий — у Абдулмалик ибн Абу Маҳзурадан ривоят қилди, у Абдуллаҳ ибн Муҳайриз ал-Жумаҳийдан, у Абу Маҳзурадан хабар бердики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга азонни ўргатиб, дедилар: «Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллаҳ, аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллаҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан Расулуллаҳ». Сўнг Ибн Журайжнинг Абдулазиз ибн Абдулмаликдан ривоят қилган ҳадисидаги азонга ўхшашини ва унинг маъносини зикр қилди. Абу Довуд деди: Молик ибн Динорнинг ҳадисида у деди: Мен Ибн Абу Маҳзурадан сўраб: Менга отангнинг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан азони ҳақида ривоят қилиб бер, дедим. У зикр қилиб: «Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар» фақат (бир марта такрор) деди. Жаъфар ибн Сулаймоннинг Ибн Абу Маҳзурадан, у амакисидан, у бобосидан ҳадисида ҳам худди шундай, фақат у: «Сўнг қайта овозингни кўтар: Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар» деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مَرْزُوقٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي لَيْلَى، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي لَيْلَى، قَالَ أُحِيلَتِ الصَّلاَةُ ثَلاَثَةَ أَحْوَالٍ - قَالَ - وَحَدَّثَنَا أَصْحَابُنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَقَدْ أَعْجَبَنِي أَنْ تَكُونَ صَلاَةُ الْمُسْلِمِينَ - أَوْ قَالَ الْمُؤْمِنِينَ - وَاحِدَةً حَتَّى لَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ أَبُثَّ رِجَالاً فِي الدُّورِ يُنَادُونَ النَّاسَ بِحِينِ الصَّلاَةِ وَحَتَّى هَمَمْتُ أَنْ آمُرَ رِجَالاً يَقُومُونَ عَلَى الآطَامِ يُنَادُونَ الْمُسْلِمِينَ بِحِينِ الصَّلاَةِ حَتَّى نَقَسُوا أَوْ كَادُوا أَنْ يَنْقُسُوا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَجَاءَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي لَمَّا رَجَعْتُ - لِمَا رَأَيْتُ مِنَ اهْتِمَامِكَ - رَأَيْتُ رَجُلاً كَأَنَّ عَلَيْهِ ثَوْبَيْنِ أَخْضَرَيْنِ فَقَامَ عَلَى الْمَسْجِدِ فَأَذَّنَ ثُمَّ قَعَدَ قَعْدَةً ثُمَّ قَامَ فَقَالَ مِثْلَهَا إِلاَّ أَنَّهُ يَقُولُ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ وَلَوْلاَ أَنْ يَقُولَ النَّاسُ - قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى أَنْ تَقُولُوا - لَقُلْتُ إِنِّي كُنْتُ يَقْظَانًا غَيْرَ نَائِمٍ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى ‏"‏ لَقَدْ أَرَاكَ اللَّهُ خَيْرًا ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ يَقُلْ عَمْرٌو ‏"‏ لَقَدْ أَرَاكَ اللَّهُ خَيْرًا فَمُرْ بِلاَلاً فَلْيُؤَذِّنْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ عُمَرُ أَمَا إِنِّي قَدْ رَأَيْتُ مِثْلَ الَّذِي رَأَى وَلَكِنِّي لَمَّا سُبِقْتُ اسْتَحْيَيْتُ ‏.‏ قَالَ وَحَدَّثَنَا أَصْحَابُنَا قَالَ وَكَانَ الرَّجُلُ إِذَا جَاءَ يَسْأَلُ فَيُخْبَرُ بِمَا سُبِقَ مِنْ صَلاَتِهِ وَإِنَّهُمْ قَامُوا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ بَيْنِ قَائِمٍ وَرَاكِعٍ وَقَاعِدٍ وَمُصَلٍّ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى قَالَ عَمْرٌو وَحَدَّثَنِي بِهَا حُصَيْنٌ عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى حَتَّى جَاءَ مُعَاذٌ ‏.‏ قَالَ شُعْبَةُ وَقَدْ سَمِعْتُهَا مِنْ حُصَيْنٍ فَقَالَ لاَ أَرَاهُ عَلَى حَالٍ إِلَى قَوْلِهِ كَذَلِكَ فَافْعَلُوا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ثُمَّ رَجَعْتُ إِلَى حَدِيثِ عَمْرِو بْنِ مَرْزُوقٍ قَالَ فَجَاءَ مُعَاذٌ فَأَشَارُوا إِلَيْهِ - قَالَ شُعْبَةُ وَهَذِهِ سَمِعْتُهَا مِنْ حُصَيْنٍ - قَالَ فَقَالَ مُعَاذٌ لاَ أَرَاهُ عَلَى حَالٍ إِلاَّ كُنْتُ عَلَيْهَا ‏.‏ قَالَ فَقَالَ إِنَّ مُعَاذًا قَدْ سَنَّ لَكُمْ سُنَّةً كَذَلِكَ فَافْعَلُوا ‏.‏ قَالَ وَحَدَّثَنَا أَصْحَابُنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا قَدِمَ الْمَدِينَةَ أَمَرَهُمْ بِصِيَامِ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ ثُمَّ أُنْزِلَ رَمَضَانُ وَكَانُوا قَوْمًا لَمْ يَتَعَوَّدُوا الصِّيَامَ وَكَانَ الصِّيَامُ عَلَيْهِمْ شَدِيدًا فَكَانَ مَنْ لَمْ يَصُمْ أَطْعَمَ مِسْكِينًا فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ ‏}‏ فَكَانَتِ الرُّخْصَةُ لِلْمَرِيضِ وَالْمُسَافِرِ فَأُمِرُوا بِالصِّيَامِ ‏.‏ قَالَ وَحَدَّثَنَا أَصْحَابُنَا قَالَ وَكَانَ الرَّجُلُ إِذَا أَفْطَرَ فَنَامَ قَبْلَ أَنْ يَأْكُلَ لَمْ يَأْكُلْ حَتَّى يُصْبِحَ ‏.‏ قَالَ فَجَاءَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَأَرَادَ امْرَأَتَهُ فَقَالَتْ إِنِّي قَدْ نِمْتُ فَظَنَّ أَنَّهَا تَعْتَلُّ فَأَتَاهَا فَجَاءَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَأَرَادَ الطَّعَامَ فَقَالُوا حَتَّى نُسَخِّنَ لَكَ شَيْئًا فَنَامَ فَلَمَّا أَصْبَحُوا أُنْزِلَتْ عَلَيْهِ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏ أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ ‏}‏ ‏.‏

Бизга Амр ибн Марзуқ ривоят қилди, бизга Шуъба Амр ибн Муррадан хабар берди. У деди: Мен Ибн Абу Лайлони эшитдим. (ҳ) Ва бизга Ибн ал-Мусанно ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Жаъфар Шуъбадан, у Амр ибн Муррадан ривоят қилди: Мен Ибн Абу Лайлони эшитдим. У деди: Намоз уч ҳолатга ўзгарди. У деди: Бизга дўстларимиз ривоят қилишдики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Мусулмонларнинг — ёки: мўминларнинг — намози бир хил бўлиши мени хурсанд қилди, ҳатто мен одамларни намоз вақтида чақирсин деб кишиларни уйларга юборишни ва миноралар устида туриб мусулмонларни намоз вақтида чақирадиган кишиларни буюришни хоҳладим, ниҳоят улар қўнғироқ чалдилар ёки чалишга яқинлашдилар». У деди: Сўнг ансорлардан бир киши келиб деди: Эй Расулуллаҳ, сизнинг ғамхўрлигингизни кўриб қайтганимда, устида икки яшил кийим борга ўхшаган бир кишини кўрдим, у масжид устига туриб азон айтди, сўнг бир оз ўтирди, кейин туриб худди шундай деди, фақат у: Қод қоматис-солаҳ деди. Агар одамлар гапириб қолишидан қўрқмаганимда — Ибн ал-Мусанно: айтишингиздан, деди — мен: Мен уйқудаги эмас, уйғоқ эдим, деб айтардим. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар — Ибн ал-Мусанно деди: «Аллаҳ сенга яхшиликни кўрсатибди» дедилар. Амр эса: «Аллаҳ сенга яхшиликни кўрсатибди, Билолга буюр, у азон айтсин» демади. У деди: Умар деди: Диққат, мен ҳам у кўрганидек кўрган эдим, лекин ўзиб кетилганимда уялдим. У деди: Бизга дўстларимиз ривоят қилишди. У деди: Киши келиб сўраганда, намозидан ўтиб кетгани унга айтилар эди ва улар Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан ким тик турган, ким руку қилган, ким ўтирган ва ким намоз ўқиётган ҳолда бўлар эдилар. Ибн ал-Мусанно деди: Амр деди: Буни менга Ҳусайн Ибн Абу Лайладан ривоят қилди: «Ниҳоят Муоз келди». Шуъба деди: Мен буни Ҳусайндан эшитганман, у: «Мен уни бирор ҳолатда кўрмадим» сўзигача «казалика фаъфалу» (шундай қилинглар) гача деди. Абу Довуд деди: Сўнг мен Амр ибн Марзуқнинг ҳадисига қайтдим. У деди: Муоз келди, унга ишора қилишди — Шуъба деди: Буни мен Ҳусайндан эшитганман — у деди: Муоз деди: Мен уни қайси ҳолатда кўрсам, ўзим ҳам шу ҳолатда бўламан. У деди: Албатта Муоз сизларга шундай суннатни баён қилди, шундай қилинглар. У деди: Бизга дўстларимиз ривоят қилишдики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Мадинага келганларида уларга уч кун рўза тутишни буюрдилар, сўнг Рамазон нозил қилинди. Улар рўзага ўрганмаган қавм эдилар, рўза уларга оғир эди. Рўза тутмаган киши бир мискинга таом берар эди. Сўнг ушбу оят нозил бўлди: «Сизлардан ким ойни кўрса, уни рўза тутсин». Шунда рухсат касал ва мусофирга бўлди, қолганлар рўза тутишга буюрилдилар. У деди: Бизга дўстларимиз ривоят қилишди. У деди: Киши ифтор қилиб, емасдан олдин ухлаб қолса, тонгга қадар емас эди. У деди: Умар ибн ал-Хаттоб келиб, хотинини истади. Хотини: Мен ухлаб бўлдим, деди. У хотини баҳона қиляпти деб ўйлаб, унга яқинлашди. Ансорлардан бир киши келиб таом истади, улар: Сенга бирор нарса иситгунимизча (кут), дейишди — у эса ухлаб қолди. Улар тонгга чиққанларида, унга ушбу оят нозил қилинди: «Рўза кечасида хотинларингизга яқинлашиш сизларга ҳалол қилинди».