حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْفَرْوِيُّ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ،، وَكَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرٍ ذَكَرَ لِي ذِكْرًا مِنْ حَدِيثِهِ ذَلِكَ، فَانْطَلَقْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى مَالِكِ بْنِ أَوْسٍ، فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ الْحَدِيثِ فَقَالَ مَالِكٌ بَيْنَا أَنَا جَالِسٌ فِي أَهْلِي حِينَ مَتَعَ النَّهَارُ، إِذَا رَسُولُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ يَأْتِينِي فَقَالَ أَجِبْ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ. فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى عُمَرَ، فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ عَلَى رِمَالِ سَرِيرٍ، لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ فِرَاشٌ مُتَّكِئٌ عَلَى وِسَادَةٍ مِنْ أَدَمٍ، فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ ثُمَّ جَلَسْتُ فَقَالَ يَا مَالِ، إِنَّهُ قَدِمَ عَلَيْنَا مِنْ قَوْمِكَ أَهْلُ أَبْيَاتٍ، وَقَدْ أَمَرْتُ فِيهِمْ بِرَضْخٍ فَاقْبِضْهُ فَاقْسِمْهُ بَيْنَهُمْ. فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، لَوْ أَمَرْتَ بِهِ غَيْرِي. قَالَ اقْبِضْهُ أَيُّهَا الْمَرْءُ. فَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ عِنْدَهُ أَتَاهُ حَاجِبُهُ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ يَسْتَأْذِنُونَ قَالَ نَعَمْ. فَأَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا فَسَلَّمُوا وَجَلَسُوا، ثُمَّ جَلَسَ يَرْفَا يَسِيرًا ثُمَّ قَالَ هَلْ لَكَ فِي عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ قَالَ نَعَمْ. فَأَذِنَ لَهُمَا، فَدَخَلاَ فَسَلَّمَا فَجَلَسَا، فَقَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا. وَهُمَا يَخْتَصِمَانِ فِيمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ بَنِي النَّضِيرِ. فَقَالَ الرَّهْطُ عُثْمَانُ وَأَصْحَابُهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنَهُمَا وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنَ الآخَرِ. قَالَ عُمَرُ تَيْدَكُمْ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ". يُرِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَفْسَهُ. قَالَ الرَّهْطُ قَدْ قَالَ ذَلِكَ. فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا اللَّهَ، أَتَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ قَالَ ذَلِكَ قَالاَ قَدْ قَالَ ذَلِكَ. قَالَ عُمَرُ فَإِنِّي أُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الأَمْرِ، إِنَّ اللَّهَ قَدْ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْفَىْءِ بِشَىْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ ـ ثُمَّ قَرَأَ {وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ} إِلَى قَوْلِهِ {قَدِيرٌ} ـ فَكَانَتْ هَذِهِ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ، وَلاَ اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ قَدْ أَعْطَاكُمُوهُ، وَبَثَّهَا فِيكُمْ حَتَّى بَقِيَ مِنْهَا هَذَا الْمَالُ، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَتِهِمْ مِنْ هَذَا الْمَالِ، ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ، فَعَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِذَلِكَ حَيَاتَهُ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالُوا نَعَمْ. ثُمَّ قَالَ لِعَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالَ عُمَرُ ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَقَبَضَهَا أَبُو بَكْرٍ، فَعَمِلَ فِيهَا بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ فِيهَا لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ، فَكُنْتُ أَنَا وَلِيَّ أَبِي بَكْرٍ، فَقَبَضْتُهَا سَنَتَيْنِ مِنْ إِمَارَتِي، أَعْمَلُ فِيهَا بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَا عَمِلَ فِيهَا أَبُو بَكْرٍ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنِّي فِيهَا لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ جِئْتُمَانِي تُكَلِّمَانِي وَكَلِمَتُكُمَا وَاحِدَةٌ، وَأَمْرُكُمَا وَاحِدٌ، جِئْتَنِي يَا عَبَّاسُ تَسْأَلُنِي نَصِيبَكَ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ، وَجَاءَنِي هَذَا ـ يُرِيدُ عَلِيًّا ـ يُرِيدُ نَصِيبَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا، فَقُلْتُ لَكُمَا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ". فَلَمَّا بَدَا لِي أَنْ أَدْفَعَهُ إِلَيْكُمَا قُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ وَمِيثَاقَهُ لَتَعْمَلاَنِ فِيهَا بِمَا عَمِلَ فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَبِمَا عَمِلَ فِيهَا أَبُو بَكْرٍ، وَبِمَا عَمِلْتُ فِيهَا مُنْذُ وَلِيتُهَا، فَقُلْتُمَا ادْفَعْهَا إِلَيْنَا. فَبِذَلِكَ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا، فَأَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ، هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْهِمَا بِذَلِكَ قَالَ الرَّهْطُ نَعَمْ. ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ. قَالَ فَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ فَوَاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، لاَ أَقْضِي فِيهَا قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ، فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَادْفَعَاهَا إِلَىَّ، فَإِنِّي أَكْفِيكُمَاهَا.
Исъҳоқ ибн Муҳаммад Фарвий бизга айтди, Молик ибн Анас бизга айтди, Ибн Шиҳобдан, Молик ибн Авс ибнул-Ҳадасондан — Муҳаммад ибн Жубайр менга унинг шу ҳадисидан бир (парчани) эслатган эди, мен жўнаб Молик ибн Авснинг олдига кирдим ва ундан ўша ҳадис ҳақида сўрадим. Молик деди: Мен кундуз кўтарилган (чошт) пайтда оилам (орасида) ўтирганимда, бирдан Умар ибн Хаттобнинг элчиси олдимга келиб: «Амирул-мўмининга жавоб бер (кел)», деди. Мен у билан жўнадим, токи Умарнинг олдига кирдим, у сўкисиз (яланг) сўрида ўтирган эди, унинг билан у (сўри) ўртасида тўшак йўқ, чарм ёстиққа суянган эди. Мен унга салом бердим, сўнг ўтирдим. У: «Эй Мол(ик), бизга сенинг қавмингдан бир неча хонадон аҳли келди, мен улар учун бир оз (мол) беришга буюрдим; уни олиб, улар орасида тақсимла», деди. Мен: «Эй амирул-мўминин, буни мендан бошқага буюрсанг (яхши бўларди)», дедим. У: «Уни ол, эй киши!», деди. Мен унинг ёнида ўтирганимда, эшигбони Ярфа келиб: «Усмон, Абдураҳмон ибн Авф, Зубайр ва Саъд ибн Абу Ваққос (киришга) изн сўраяптилар, (хоҳлайсанми)?», деди. У: «Ҳа», деди ва уларга изн берди, улар кириб салом бердилар ва ўтирдилар. Сўнг Ярфа бироз (кутиб) ўтирди, кейин: «Али ва Аббос (киришини хоҳлайсанми)?», деди. У: «Ҳа», деди ва иккаласига изн берди, улар кириб салом бердилар ва ўтирдилар. Аббос: «Эй амирул-мўминин, мен билан бу (Али) ўртамизни ҳукм қил», деди. Улар иккаласи Аллаҳ ўз Расули соллаллаҳу алайҳи васалламга Бану Назирдан файъ қилиб берган (мол) ҳақида тортишар эдилар. Гуруҳ — Усмон ва шериклари: «Эй амирул-мўминин, улар ўртасини ҳукм қил, бирини иккинчисидан роҳатлантир», дедилар. Умар: «Шошманглар! Сизлардан Аллаҳни — Унинг изни билан осмон ва ер тик турадиган Зотни — ўртага қўйиб сўрайман: биласизми, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Бизга мерос қолдирилмайди, биз қолдирган нарса садақадир›, дедими? Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ўзини назарда тутган эди», деди. Гуруҳ: «У буни айтган», дедилар. Сўнг Умар Али ва Аббосга юзланиб: «Сизлардан Аллаҳни ўртага қўйиб сўрайман: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам буни айтганини биласизми?», деди. Улар: «У буни айтган», дедилар. Умар: «Мен сизларга бу иш ҳақида айтаман: Аллаҳ ўз Расули соллаллаҳу алайҳи васалламга бу файъда бир нарсани хос қилдики, уни ундан бошқа ҳеч кимга бермади», — сўнг ўқиди: «Аллаҳ улардан ўз Расулига қайтарган (файъ) нарса...» — «...қодир» (сўзигача) — «Бу Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга холис (хос) эди. Аллаҳга қасамки, у уни сизларни қолдириб (ўзига) олмади ва сизлардан устун (қўйиб) афзал кўрмади; уни сизларга ҳам берган ва уни сизлар орасида тарқатган, токи ундан мана шу мол қолган. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ўз аҳлига бу молдан йиллик нафақаларини сарфлар, сўнг қолганини олиб, уни Аллаҳнинг моли (сарфланадиган) жойига қўяр эди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам буни бутун ҳаёти давомида (шундай) қилди. Сизлардан Аллаҳни ўртага қўйиб сўрайман: буни биласизми?», деди. Улар: «Ҳа», дедилар. Сўнг Али ва Аббосга: «Сизлардан Аллаҳни ўртага қўйиб сўрайман: буни биласизми?», деди. Умар деди: Сўнг Аллаҳ ўз Набийси соллаллаҳу алайҳи васалламни вафот эттирди. Абу Бакр: ‹Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг валийсиман (ўринбосариман)›, деди ва уни (бу молни) Абу Бакр олди, унда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам қилган (иш)ни қилди. Аллаҳ билади, у унда ростгўй, яхшилик қилувчи, тўғри йўлда, ҳаққа эргашувчи эди. Сўнг Аллаҳ Абу Бакрни вафот эттирди, мен Абу Бакрнинг валийси (ўринбосари) бўлдим. Уни амирлигимнинг икки йили давомида олдим, унда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам қилган (иш)ни ва Абу Бакр қилган (иш)ни қилдим. Аллаҳ билади, мен унда ростгўй, яхшилик қилувчи, тўғри йўлда, ҳаққа эргашувчиман. Сўнг сизлар иккингиз олдимга келиб мен билан гаплашдингиз, сизларнинг сўзингиз бир, ишингиз бир. Эй Аббос, сен олдимга келиб жиянингдан ўз улушингни сўрадинг; бу (Али) келиб хотинининг отасидан (қолган) улушини (сўради). Мен иккингизга: ‹Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Бизга мерос қолдирилмайди, биз қолдирган нарса садақадир›, деди›, дедим. Сўнг уни сизларга топшириш менга маъқул бўлганда: ‹Агар хоҳласангиз, уни сизларга шу шарт билан топшираман — зиммангизда Аллаҳнинг аҳди ва мисоқи (кафолати) бўлсин, унда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам қилган, Абу Бакр қилган ва мен уни бошқарганимдан бери қилган (иш)ни қиласизлар›, дедим. Сизлар: ‹Уни бизга топшир›, дедингиз. Мен шу шарт билан уни сизларга топширдим. Сизлардан Аллаҳни ўртага қўйиб сўрайман: мен уни уларга шу (шарт) билан топширдимми?». Гуруҳ: «Ҳа», дедилар. Сўнг Али ва Аббосга юзланиб: «Сизлардан Аллаҳни ўртага қўйиб сўрайман: мен уни сизларга шу (шарт) билан топширдимми?», деди. Улар: «Ҳа», дедилар. У: «Сизлар мендан бундан бошқа ҳукмни сўраяпсизларми? Изни билан осмон ва ер тик турадиган Аллаҳга қасамки, мен унда бундан бошқа ҳукм чиқармайман. Агар сиз иккингиз уни (бошқаришга) ожизлик қилсангиз, уни менга топширинглар, мен уни сизлар учун кифоя қиламан (бошқараман)», деди.