وَحَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُغِيرَةِ - حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبَاحٍ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، قَالَ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " إِنَّكُمْ تَسِيرُونَ عَشِيَّتَكُمْ وَلَيْلَتَكُمْ وَتَأْتُونَ الْمَاءَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ غَدًا " . فَانْطَلَقَ النَّاسُ لاَ يَلْوِي أَحَدٌ عَلَى أَحَدٍ - قَالَ أَبُو قَتَادَةَ - فَبَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسِيرُ حَتَّى ابْهَارَّ اللَّيْلُ وَأَنَا إِلَى جَنْبِهِ - قَالَ - فَنَعَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَمَالَ عَنْ رَاحِلَتِهِ فَأَتَيْتُهُ فَدَعَمْتُهُ مِنْ غَيْرِ أَنْ أُوقِظَهُ حَتَّى اعْتَدَلَ عَلَى رَاحِلَتِهِ - قَالَ - ثُمَّ سَارَ حَتَّى تَهَوَّرَ اللَّيْلُ مَالَ عَنْ رَاحِلَتِهِ - قَالَ - فَدَعَمْتُهُ مِنْ غَيْرِ أَنْ أُوقِظَهُ حَتَّى اعْتَدَلَ عَلَى رَاحِلَتِهِ - قَالَ - ثُمَّ سَارَ حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ آخِرِ السَّحَرِ مَالَ مَيْلَةً هِيَ أَشَدُّ مِنَ الْمَيْلَتَيْنِ الأُولَيَيْنِ حَتَّى كَادَ يَنْجَفِلُ فَأَتَيْتُهُ فَدَعَمْتُهُ فَرَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ " مَنْ هَذَا " . قُلْتُ أَبُو قَتَادَةَ . قَالَ " مَتَى كَانَ هَذَا مَسِيرَكَ مِنِّي " . قُلْتُ مَا زَالَ هَذَا مَسِيرِي مُنْذُ اللَّيْلَةِ . قَالَ " حَفِظَكَ اللَّهُ بِمَا حَفِظْتَ بِهِ نَبِيَّهُ " . ثُمَّ قَالَ " هَلْ تَرَانَا نَخْفَى عَلَى النَّاسِ " . ثُمَّ قَالَ " هَلْ تَرَى مِنْ أَحَدٍ " . قُلْتُ هَذَا رَاكِبٌ . ثُمَّ قُلْتُ هَذَا رَاكِبٌ آخَرُ . حَتَّى اجْتَمَعْنَا فَكُنَّا سَبْعَةَ رَكْبٍ - قَالَ - فَمَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الطَّرِيقِ فَوَضَعَ رَأْسَهُ ثُمَّ قَالَ " احْفَظُوا عَلَيْنَا صَلاَتَنَا " . فَكَانَ أَوَّلَ مَنِ اسْتَيْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالشَّمْسُ فِي ظَهْرِهِ - قَالَ - فَقُمْنَا فَزِعِينَ ثُمَّ قَالَ " ارْكَبُوا " . فَرَكِبْنَا فَسِرْنَا حَتَّى إِذَا ارْتَفَعَتِ الشَّمْسُ نَزَلَ ثُمَّ دَعَا بِمِيضَأَةٍ كَانَتْ مَعِي فِيهَا شَىْءٌ مِنْ مَاءٍ - قَالَ - فَتَوَضَّأَ مِنْهَا وُضُوءًا دُونَ وُضُوءٍ - قَالَ - وَبَقِيَ فِيهَا شَىْءٌ مِنْ مَاءٍ ثُمَّ قَالَ لأَبِي قَتَادَةَ " احْفَظْ عَلَيْنَا مِيضَأَتَكَ فَسَيَكُونُ لَهَا نَبَأٌ " . ثُمَّ أَذَّنَ بِلاَلٌ بِالصَّلاَةِ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ صَلَّى الْغَدَاةَ فَصَنَعَ كَمَا كَانَ يَصْنَعُ كُلَّ يَوْمٍ - قَالَ - وَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَكِبْنَا مَعَهُ - قَالَ - فَجَعَلَ بَعْضُنَا يَهْمِسُ إِلَى بَعْضٍ مَا كَفَّارَةُ مَا صَنَعْنَا بِتَفْرِيطِنَا فِي صَلاَتِنَا ثُمَّ قَالَ " أَمَا لَكُمْ فِيَّ أُسْوَةٌ " . ثُمَّ قَالَ " أَمَا إِنَّهُ لَيْسَ فِي النَّوْمِ تَفْرِيطٌ إِنَّمَا التَّفْرِيطُ عَلَى مَنْ لَمْ يُصَلِّ الصَّلاَةَ حَتَّى يَجِيءَ وَقْتُ الصَّلاَةِ الأُخْرَى فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ فَلْيُصَلِّهَا حِينَ يَنْتَبِهُ لَهَا فَإِذَا كَانَ الْغَدُ فَلْيُصَلِّهَا عِنْدَ وَقْتِهَا " . ثُمَّ قَالَ " مَا تَرَوْنَ النَّاسَ صَنَعُوا " . قَالَ ثُمَّ قَالَ " أَصْبَحَ النَّاسُ فَقَدُوا نَبِيَّهُمْ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَكُمْ لَمْ يَكُنْ لِيُخَلِّفَكُمْ . وَقَالَ النَّاسُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَيْدِيكُمْ فَإِنْ يُطِيعُوا أَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ يَرْشُدُوا " . قَالَ فَانْتَهَيْنَا إِلَى النَّاسِ حِينَ امْتَدَّ النَّهَارُ وَحَمِيَ كُلُّ شَىْءٍ وَهُمْ يَقُولُونَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلَكْنَا عَطِشْنَا . فَقَالَ " لاَ هُلْكَ عَلَيْكُمْ " . ثُمَّ قَالَ " أَطْلِقُوا لِي غُمَرِي " . قَالَ وَدَعَا بِالْمِيضَأَةِ فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُبُّ وَأَبُو قَتَادَةَ يَسْقِيهِمْ فَلَمْ يَعْدُ أَنْ رَأَى النَّاسُ مَاءً فِي الْمِيضَأَةِ تَكَابُّوا عَلَيْهَا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَحْسِنُوا الْمَلأَ كُلُّكُمْ سَيَرْوَى " . قَالَ فَفَعَلُوا فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُبُّ وَأَسْقِيهِمْ حَتَّى مَا بَقِيَ غَيْرِي وَغَيْرُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - قَالَ - ثُمَّ صَبَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لِي " اشْرَبْ " . فَقُلْتُ لاَ أَشْرَبُ حَتَّى تَشْرَبَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " إِنَّ سَاقِيَ الْقَوْمِ آخِرُهُمْ شُرْبًا " . قَالَ فَشَرِبْتُ وَشَرِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - قَالَ - فَأَتَى النَّاسُ الْمَاءَ جَامِّينَ رِوَاءً . قَالَ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَبَاحٍ إِنِّي لأُحَدِّثُ هَذَا الْحَدِيثَ فِي مَسْجِدِ الْجَامِعِ إِذْ قَالَ عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ انْظُرْ أَيُّهَا الْفَتَى كَيْفَ تُحَدِّثُ فَإِنِّي أَحَدُ الرَّكْبِ تِلْكَ اللَّيْلَةَ . قَالَ قُلْتُ فَأَنْتَ أَعْلَمُ بِالْحَدِيثِ . فَقَالَ مِمَّنْ أَنْتَ قُلْتُ مِنَ الأَنْصَارِ . قَالَ حَدِّثْ فَأَنْتُمْ أَعْلَمُ بِحَدِيثِكُمْ . قَالَ فَحَدَّثْتُ الْقَوْمَ فَقَالَ عِمْرَانُ لَقَدْ شَهِدْتُ تِلْكَ اللَّيْلَةَ وَمَا شَعَرْتُ أَنَّ أَحَدًا حَفِظَهُ كَمَا حَفِظْتُهُ .
Абу Қатода айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга хутба қилди ва: «Албатта сизлар кечқурун ва кечангиз (бўйи) юрасизлар ва — иншааллаҳ — эртага сувга етиб борасизлар» деди. Бас одамлар — ҳеч ким ҳеч кимга қарамай (эътибор бермай) — йўлга тушди. Абу Қатода: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) юрди, то ярим кеча бўлганида — мен унинг ёнида эдим — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мудради (уйқу босди) ва туясидан оғди (қийшайди); бас мен унинг олдига бориб, уни — уйғотмаган ҳолда — то туяси устида тиклангунча тираб (қўллаб) турдим. Кейин у (яна) юрди, то кечанинг кўпи ўтганида туясидан оғди; бас мен уни — уйғотмаган ҳолда — тираб турдим, то туяси устида тиклангунча. Кейин у (яна) юрди, то саҳарнинг охири бўлганида — аввалги икки оғишдан қаттиқроқ бир оғиш билан оғди, ҳатто йиқилишга яқин бўлди; бас мен унинг олдига бориб, уни тираб турдим. У бошини кўтарди ва: «Бу ким?» деди. Мен: «Абу Қатода» дедим. У: «Бу сенинг мен билан бирга юришинг қачондан бери (давом этмоқда)?» деди. Мен: «Бу менинг юришим кечадан бери (шу ҳолда) давом этмоқда» дедим. У: «Аллаҳ сени — сен Унинг Набийини муҳофаза қилганликка — муҳофаза қилсин» деди. Кейин: «Бизни одамларга яширин (кўринмас) деб кўраймизми?» деди. Кейин: «Бирортаси(дан бирор кишини) кўряпсанми?» деди. Мен: «Мана, бир сувори (отлиқ)» дедим. Кейин: «Мана, яна бир сувори» дедим — то биз йиғилгунимизча, биз етти сувори бўлдик. Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) йўлдан четга оғди, бошини қўйди ва: «Бизга намозимизни (уйғоқлик билан) сақлаб туринглар» деди. Бас энг биринчи уйғонган Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бўлди — қуёш эса унинг елкасида (кўтарилган) эди. Бас биз чўчиб турдик. Кейин у: «Минларинглар (туяга)» деди; биз миндик ва юрдик, то қуёш кўтарилганида (манзилга) тушди. Кейин у мен билан бирга бўлган — ичида озгина сув бор — бир «мийдаъа» (идиш)ни сўради; бас ундан бироз (кам) таҳорат олди; ва идишда (ҳали) озгина сув қолди. Кейин Абу Қатодага: «Мийдаъангни бизга сақлаб қўй; чунки унинг бир хабари (ҳикояси) бўлади» деди. Кейин Билол намозга азон айтди; бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) икки ракат (суннат) ўқиди, кейин бомдодни ўқиди; ва ҳар куни қиладиган каби қилди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (туяга) минди, биз ҳам у билан миндик. Бас баъзимиз баъзимизга пичирлаб: «Намозимизда (уни) эътиборсиз қолдирганимиз учун қилган (иш)имизнинг каффорати нима?» дер эдик. Кейин у: «Сизларга менда (Расулуллаҳ) ўрнак (намуна) йўқми?» деди. Кейин: «Огоҳ бўлинглар, уйқуда эътиборсизлик (тафрит) йўқ; эътиборсизлик фақат — бошқа намознинг вақти келгунга қадар намозни ўқимаган киши устигадир. Кимки шундай қилса, эслаган пайти уни ўқисин; эртаси (кун) бўлганида, уни ўз вақтида ўқисин» деди. Кейин: «Одамлар нима қилди деб ўйлайсизлар?» деди. Кейин: «Одамлар тонгда Набийини йўқотди (топмай қолди); бас Абу Бакр ва Умар: ‹Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сизларнинг ортингизда; у сизларни (орқада) қолдириб кетмас эди› дедилар; одамлар эса: ‹Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сизларнинг олдингизда› дедилар. Агар улар Абу Бакр ва Умарга итоат қилса, тўғри йўл топадилар» деди. Бас биз кундуз чўзилиб, ҳар нарса қизиган (иссиб кетган) пайт одамларга етиб келдик; улар: «Эй Расулуллаҳ, ҳалок бўлдик, чанқадик» дер эдилар. У: «Сизларга ҳалокат йўқ» деди. Кейин: «Менинг ‹ғумар›имни (кичик идишимни) келтиринглар» деди ва мийдаъани сўради; бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (сувни) қуя бошлади, Абу Қатода эса уларга ичирар эди. Одамлар мийдаъада сувни кўрган заҳоти, унинг устига тиқилишди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Яхшилаб (тартиб билан) туринглар; ҳаммангиз қонади (сувга тўяди)» деди. Бас улар шундай қилди; Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қуяр, мен уларга ичирар эдим, то мендан ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бошқа ҳеч ким қолмагунга қадар. Кейин Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (сувни) қуйди ва менга: «Ич» деди. Мен: «Сен ичмагунча ичмайман, эй Расулуллаҳ» дедим. У: «Қавмга сув қуювчи — уларнинг энг охири ичувчиси (бўлади)» деди. Бас мен ичдим, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳам ичди. Кейин одамлар сувга — қонган, сувга тўйган ҳолда — келдилар. Абдуллаҳ ибн Рабоҳ: Мен бу ҳадисни жомеъ масжидида айтаётган эдим, шу пайт Имрон ибн Ҳусайн: «Эй йигит, қанай ривоят қилаётганингга қара; чунки мен ўша кеча (йўлдаги) суворилардан бириман» деди. Мен: «Бас сен ҳадисни билувчироқсан» дедим. У: «Сен кимдансан (қайси қабиладан)?» деди. Мен: «Ансорданман» дедим. У: «Ривоят қил; сизлар ўз ҳадисингизни билувчироқсизлар» деди. Бас мен қавмга ривоят қилдим; Имрон: «Мен ўша кеча ҳозир бўлган эдим, ва уни — мен ёдда сақлаганимдек — бирортаси ёдда сақлади деб ўйламаган эдим» деди.