حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، وَقُتَيْبَةُ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قُتَيْبَةُ يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ أَحْمَدُ - قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَبِيعُ الرَّجُلُ عَلَى بَيْعِ أَخِيهِ وَلاَ يَخْطُبُ عَلَى خِطْبَةِ أَخِيهِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَمُرَةَ وَابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ إِنَّمَا مَعْنَى كَرَاهِيَةِ أَنْ يَخْطُبَ الرَّجُلُ عَلَى خِطْبَةِ أَخِيهِ إِذَا خَطَبَ الرَّجُلُ الْمَرْأَةَ فَرَضِيَتْ بِهِ فَلَيْسَ لأَحَدٍ أَنْ يَخْطُبَ عَلَى خِطْبَتِهِ . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ مَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ " لاَ يَخْطُبُ الرَّجُلُ عَلَى خِطْبَةِ أَخِيهِ " . هَذَا عِنْدَنَا إِذَا خَطَبَ الرَّجُلُ الْمَرْأَةَ فَرَضِيَتْ بِهِ وَرَكَنَتْ إِلَيْهِ فَلَيْسَ لأَحَدٍ أَنْ يَخْطُبَ عَلَى خِطْبَتِهِ فَأَمَّا قَبْلَ أَنْ يَعْلَمَ رِضَاهَا أَوْ رُكُونَهَا إِلَيْهِ فَلاَ بَأْسَ أَنْ يَخْطُبَهَا وَالْحُجَّةُ فِي ذَلِكَ حَدِيثُ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ حَيْثُ جَاءَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَتْ لَهُ أَنَّ أَبَا جَهْمِ بْنَ حُذَيْفَةَ وَمُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ خَطَبَاهَا فَقَالَ " أَمَّا أَبُو جَهْمٍ فَرَجُلٌ لاَ يَرْفَعُ عَصَاهُ عَنِ النِّسَاءِ وَأَمَّا مُعَاوِيَةُ فَصُعْلُوكٌ لاَ مَالَ لَهُ وَلَكِنِ انْكِحِي أُسَامَةَ " . فَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَنَا وَاللَّهُ أَعْلَمُ أَنَّ فَاطِمَةَ لَمْ تُخْبِرْهُ بِرِضَاهَا بِوَاحِدٍ مِنْهُمَا وَلَوْ أَخْبَرَتْهُ لَمْ يُشِرْ عَلَيْهَا بِغَيْرِ الَّذِي ذَكَرَتْ .
Бизга Аҳмад ибн Манииъ ва Қутайба ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Суфён ибн Уяйна ривоят қилди, аз-Зуҳрийдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди). Қутайба: «Буни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га етказди,» деди, Аҳмад эса: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) айтдилар,» деди: «Киши биродарининг савдоси устига савдо қилмасин ва биродарининг совчилиги устига совчилик қилмасин,» дедилар. У деди: бу бобда Самура ва Ибн Умардан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо (Термизий) деди: Абу Ҳурайра ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Молик ибн Анас деди: «Кишининг биродари совчилиги устига совчилик қилиши макруҳ бўлишининг маъноси шуки, агар киши бир аёлга совчилик қилса ва у (аёл) унга рози бўлса, энди ҳеч ким унинг совчилиги устига совчилик қилолмайди.» Шофиий деди: «Бу ҳадис: «Киши биродарининг совчилиги устига совчилик қилмасин,» — нинг маъноси бизнинг назаримизда шуки, агар киши бир аёлга совчилик қилса, у (аёл) унга рози бўлиб, унга мойил бўлса, ҳеч ким унинг совчилиги устига совчилик қилолмайди. Аммо унинг розилиги ёки унга мойиллиги маълум бўлишидан олдин, унга совчилик қилишда ҳеч қандай зарар йўқ. Бунга далил Фотима бинт Қайс ҳадисидир; у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келиб, Абу Жаҳм ибн Ҳузайфа ва Муовия ибн Абу Суфён унга совчилик қилганини айтди. Шунда У: «Абу Жаҳмга келсак, у аёллардан таёғини кўтармайдиган кишидир, Муовияга келсак, у моли йўқ камбағалдир, аммо сен Усомага турмушга чиқ,» дедилар. Бу ҳадиснинг маъноси бизнинг назаримизда — Аллаҳ билувчироқдир — Фотима уларнинг бирортасига розилигини У (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га айтмаган; агар айтганида эди, У унга ўзи айтгандан бошқасини кўрсатмас эди.