حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، قَالَ يَحْيَى وَحَسِبْتُ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، أَنَّهُمَا قَالاَ خَرَجَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَهْلِ بْنِ زَيْدٍ وَمُحَيِّصَةُ بْنُ مَسْعُودِ بْنِ زَيْدٍ حَتَّى إِذَا كَانَا بِخَيْبَرَ تَفَرَّقَا فِي بَعْضِ مَا هُنَاكَ ثُمَّ إِنَّ مُحَيِّصَةَ وَجَدَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ قَتِيلاً قَدْ قُتِلَ فَدَفَنَهُ ثُمَّ أَقْبَلَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هُوَ وَحُوَيِّصَةُ بْنُ مَسْعُودٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَهْلٍ وَكَانَ أَصْغَرَ الْقَوْمِ ذَهَبَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ لِيَتَكَلَّمَ قَبْلَ صَاحِبَيْهِ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَبِّرِ الْكُبْرَ " . فَصَمَتَ وَتَكَلَّمَ صَاحِبَاهُ ثُمَّ تَكَلَّمَ مَعَهُمَا فَذَكَرُوا لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَقْتَلَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَهْلٍ فَقَالَ لَهُمْ " أَتَحْلِفُونَ خَمْسِينَ يَمِينًا فَتَسْتَحِقُّونَ صَاحِبَكُمْ أَوْ قَاتِلَكُمْ " . قَالُوا وَكَيْفَ نَحْلِفُ وَلَمْ نَشْهَدْ قَالَ " فَتُبَرِّئُكُمْ يَهُودُ بِخَمْسِينَ يَمِينًا " . قَالُوا وَكَيْفَ نَقْبَلُ أَيْمَانَ قَوْمٍ كُفَّارٍ فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَعْطَى عَقْلَهُ . حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، وَرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، نَحْوَ هَذَا الْحَدِيثِ بِمَعْنَاهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي الْقَسَامَةِ وَقَدْ رَأَى بَعْضُ فُقَهَاءِ الْمَدِينَةِ الْقَوَدَ بِالْقَسَامَةِ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَغَيْرِهِمْ إِنَّ الْقَسَامَةَ لاَ تُوجِبُ الْقَوَدَ وَإِنَّمَا تُوجِبُ الدِّيَةَ . آخِرُ أَبْوَابِ الدِّيَاتِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ибн Саъд ривоят қилди, Яҳё ибн Саиддан, у Бушайр ибн Ясордан, у Саҳл ибн Абу Ҳасмадан — Яҳё деди: мен буни Рофиъ ибн Хадиждан ҳам (эшитганман) деб ўйлайман — иккаласи шундай дедилар: Абдуллаҳ ибн Саҳл ибн Зайд ва Муҳаййиса ибн Масъуд ибн Зайд (сафарга) чиқишди, ҳатто Хайбарда бўлишганда у ерлардан баъзиларида ажралиб қолишди. Сўнг Муҳаййиса Абдуллаҳ ибн Саҳлни ўлдирилган, қатл этилган ҳолда топди ва уни дафн этди. Сўнг у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келди — ўзи, Ҳуваййиса ибн Масъуд ва Абдураҳмон ибн Саҳл билан бирга; Абдураҳмон эса қавмнинг энг кичиги эди. Абдураҳмон икки шеригидан олдин гапиришга (чоғланди). Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Каттангга (сўзни) бер,» дедилар. Шунда у жим турди, икки шериги гапирди, сўнг у ҳам улар билан бирга гапирди. Улар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га Абдуллаҳ ибн Саҳлнинг ўлдирилишини эслатдилар. У уларга: «Эллик марта қасам ичасизларми? Шунда шерикларингизнинг (қонини) ёки қотилингизни (жазога) ҳақли бўласизлар,» дедилар. Улар: «Биз гувоҳ бўлмаган бўлсак, қандай қасам ичамиз?» дедилар. У: «Унда яҳудийлар эллик марта қасам ичиб, (ўзларини) сизлардан оқлайдилар,» дедилар. Улар: «Кофир қавмнинг қасамларини қандай қабул қиламиз?» дедилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) буни кўрганларида, унинг (Абдуллаҳнинг) диятини (ўз молларидан) бердилар. Бизга ал-Ҳасан ибн Алий ал-Халлол ривоят қилди, у деди: бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид хабар берди, Бушайр ибн Ясордан, у Саҳл ибн Абу Ҳасма ва Рофиъ ибн Хадиждан шу ҳадисга ўхшаш, унинг маъносида (ривоят қилди). Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳли наздида қасома (қасам ичиш) борасида амал шу ҳадис устидадир. Мадина фуқаҳоларидан баъзилари қасома билан қасос (ижро этилишини) кўришган. Куфа ва бошқа жой илм аҳлининг баъзилари эса: «Қасома қасосни вожиб қилмайди, балки фақат диятни вожиб қилади,» деганлар. (Бу) диятлар бобларининг охири, алҳамду лиллаҳ.