حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ سَلاَّمٍ، أَنَّ أَبَا سَلاَّمٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ الْحَارِثَ الأَشْعَرِيَّ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ أَمَرَ يَحْيَى بْنَ زَكَرِيَّا بِخَمْسِ كَلِمَاتٍ أَنْ يَعْمَلَ بِهَا وَيَأْمُرَ بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنْ يَعْمَلُوا بِهَا وَإِنَّهُ كَادَ أَنْ يُبْطِئَ بِهَا فَقَالَ عِيسَى إِنَّ اللَّهَ أَمَرَكَ بِخَمْسِ كَلِمَاتٍ لِتَعْمَلَ بِهَا وَتَأْمُرَ بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنْ يَعْمَلُوا بِهَا فَإِمَّا أَنْ تَأْمُرَهُمْ وَإِمَّا أَنَا آمُرُهُمْ . فَقَالَ يَحْيَى أَخْشَى إِنْ سَبَقْتَنِي بِهَا أَنْ يُخْسَفَ بِي أَوْ أُعَذَّبَ فَجَمَعَ النَّاسَ فِي بَيْتِ الْمَقْدِسِ فَامْتَلأَ الْمَسْجِدُ وَقَعَدُوا عَلَى الشُّرَفِ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِخَمْسِ كَلِمَاتٍ أَنْ أَعْمَلَ بِهِنَّ وَآمُرَكُمْ أَنْ تَعْمَلُوا بِهِنَّ أَوَّلُهُنَّ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلاَ تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَإِنَّ مَثَلَ مَنْ أَشْرَكَ بِاللَّهِ كَمَثَلِ رَجُلٍ اشْتَرَى عَبْدًا مِنْ خَالِصِ مَالِهِ بِذَهَبٍ أَوْ وَرِقٍ فَقَالَ هَذِهِ دَارِي وَهَذَا عَمَلِي فَاعْمَلْ وَأَدِّ إِلَىَّ فَكَانَ يَعْمَلُ وَيُؤَدِّي إِلَى غَيْرِ سَيِّدِهِ فَأَيُّكُمْ يَرْضَى أَنْ يَكُونَ عَبْدُهُ كَذَلِكَ وَإِنَّ اللَّهَ أَمَرَكُمْ بِالصَّلاَةِ فَإِذَا صَلَّيْتُمْ فَلاَ تَلْتَفِتُوا فَإِنَّ اللَّهَ يَنْصِبُ وَجْهَهُ لِوَجْهِ عَبْدِهِ فِي صَلاَتِهِ مَا لَمْ يَلْتَفِتْ وَآمُرُكُمْ بِالصِّيَامِ فَإِنَّ مَثَلَ ذَلِكَ كَمَثَلِ رَجُلٍ فِي عِصَابَةٍ مَعَهُ صُرَّةٌ فِيهَا مِسْكٌ فَكُلُّهُمْ يَعْجَبُ أَوْ يُعْجِبُهُ رِيحُهَا وَإِنَّ رِيحَ الصَّائِمِ أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ وَآمُرُكُمْ بِالصَّدَقَةِ فَإِنَّ مَثَلَ ذَلِكَ كَمَثَلِ رَجُلٍ أَسَرَهُ الْعَدُوُّ فَأَوْثَقُوا يَدَهُ إِلَى عُنُقِهِ وَقَدَّمُوهُ لِيَضْرِبُوا عُنُقَهُ فَقَالَ أَنَا أَفْدِيهِ مِنْكُمْ بِالْقَلِيلِ وَالْكَثِيرِ . فَفَدَى نَفْسَهُ مِنْهُمْ وَآمُرُكُمْ أَنْ تَذْكُرُوا اللَّهَ فَإِنَّ مَثَلَ ذَلِكَ كَمَثَلِ رَجُلٍ خَرَجَ الْعَدُوُّ فِي أَثَرِهِ سِرَاعًا حَتَّى إِذَا أَتَى عَلَى حِصْنٍ حَصِينٍ فَأَحْرَزَ نَفْسَهُ مِنْهُمْ كَذَلِكَ الْعَبْدُ لاَ يُحْرِزُ نَفْسَهُ مِنَ الشَّيْطَانِ إِلاَّ بِذِكْرِ اللَّهِ " . قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَأَنَا آمُرُكُمْ بِخَمْسٍ اللَّهُ أَمَرَنِي بِهِنَّ السَّمْعُ وَالطَّاعَةُ وَالْجِهَادُ وَالْهِجْرَةُ وَالْجَمَاعَةُ فَإِنَّهُ مَنْ فَارَقَ الْجَمَاعَةَ قِيدَ شِبْرٍ فَقَدْ خَلَعَ رِبْقَةَ الإِسْلاَمِ مِنْ عُنُقِهِ إِلاَّ أَنْ يَرْجِعَ وَمَنِ ادَّعَى دَعْوَى الْجَاهِلِيَّةِ فَإِنَّهُ مِنْ جُثَا جَهَنَّمَ " . فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَإِنْ صَلَّى وَصَامَ قَالَ " وَإِنْ صَلَّى وَصَامَ فَادْعُوا بِدَعْوَى اللَّهِ الَّذِي سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ الْمُؤْمِنِينَ عِبَادَ اللَّهِ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ . قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْحَارِثُ الأَشْعَرِيُّ لَهُ صُحْبَةٌ وَلَهُ غَيْرُ هَذَا الْحَدِيثِ .
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Мусо ибн Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Абон ибн Язид ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Абу Касир ривоят қилди, у Зайд ибн Салломдан (ривоят қилдики), Абу Саллом унга ривоят қилдики, ал-Ҳорис ал-Ашъарий унга ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Аллаҳ Яҳё ибн Закарийёга бешта калимани (амалга) буюрди: уларга ўзи амал қилсин ва Бани Исроилга ҳам уларга амал қилишни буюрсин (деб). Аммо у (буни етказишда) секинлик қилди. Шунда Исо деди: «Аллаҳ сенга бешта калимани буюрдики, ўзинг амал қиласан ва Бани Исроилга ҳам амал қилишни буюрасан; ё сен уларга буюрасан, ё мен буюраман.» Яҳё деди: «Агар сен мендан ўзиб (аввал айтиб) қўйсанг, ерга ботирилишимдан ёки азобланишимдан қўрқаман.» Шундай қилиб у одамларни Байтул-Мақдисга тўплади, масжид тўлиб, (одамлар) баландликларга ҳам ўтириб олдилар. Сўнг у деди: «Аллаҳ менга бешта калимани буюрдики, ўзим амал қиламан ва сизларни ҳам амал қилишга буюраман. Уларнинг биринчиси: Аллаҳга ибодат қилинглар ва Унга ҳеч нарсани ширк келтирманглар. Аллаҳга ширк келтирган кишининг масали худди соф ўз мол(идан) тилла ёки кумушга бир қул сотиб олган кишига ўхшайди: у (қулга): «Мана бу менинг уйим, мана бу менинг ишим, ишла ва менга (даромадини) топшир,» деди. У эса ишлаб, даромадини хожасидан бошқага топширарди. Сизлардан қайси бирингиз қули шундай бўлишига рози бўлади? Аллаҳ сизларни намозга буюрди; намоз ўқиганингизда (атрофга) ўгирилманглар, чунки Аллаҳ ўгирилмагунича бандасининг юзига (раҳмат билан) юз тутиб туради. Ва сизларни рўза тутишга буюраман, чунки унинг масали худди бир гуруҳ ичида, ёнида мискдан (тўла) ҳамён олиб турган кишига ўхшайди: ҳаммаси унинг ҳидига ҳайратланади — ё: ҳиди унга ёқади. Дарҳақиқат рўзадор (оғзининг) ҳиди Аллаҳ ҳузурида миск ҳидидан ҳам хушроқдир. Ва сизларни садақага буюраман, чунки унинг масали худди душман асир олган, қўлини бўйнига боғлаб, бўйнини чопиш учун олиб чиққан бир кишига ўхшайди: у: «Мен ўзимни сиздан озми-кўпми (мол билан) қутқараман,» деди ва шундай қилиб ўзини улардан фидо қилди (қутқарди). Ва сизларни Аллаҳни зикр қилишга буюраман, чунки унинг масали худди душман изидан тез қувиб келаётган, охири мустаҳкам қалъага етиб, ўзини улардан асраган кишига ўхшайди. Банда ҳам худди шундай — ўзини шайтондан фақат Аллаҳни зикр қилиш билангина асрайди,» деди.» Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Мен ҳам сизларни Аллаҳ менга буюрган бешта нарсага буюраман: (амирни) эшитиш ва итоат қилиш, жиҳод, ҳижрат ва жамоат. Ким жамоатдан бир қарич (узоқликда) ажралиб чиқса, Ислом риштасини бўйнидан ечиб ташлаган бўлади — қайтмаса. Ким жоҳилият даъватига (чақириғига) чақирса, у жаҳаннам чўғларидандир.» Шунда бир киши: «Эй Аллаҳнинг Расули, намоз ўқиб, рўза тутса ҳам(ми)?» деди. У: «Намоз ўқиб, рўза тутса ҳам. Бас, сизларни мусулмонлар, мўминлар, Аллаҳнинг бандалари деб атаган Аллаҳнинг даъвати билан чақиринглар,» дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Муҳаммад ибн Исмоил деди: ал-Ҳорис ал-Ашъарийнинг саҳобалиги бор ва унинг бу ҳадисдан бошқаси ҳам бор.