حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ أَبِي تَمِيمَةَ، وَهُوَ أَيُّوبُ السَّخْتِيَانِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم انْصَرَفَ مِنَ اثْنَتَيْنِ فَقَالَ لَهُ ذُو الْيَدَيْنِ أَقُصِرَتِ الصَّلاَةُ أَمْ نَسِيتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَصَدَقَ ذُو الْيَدَيْنِ " . فَقَالَ النَّاسُ نَعَمْ . فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى اثْنَتَيْنِ أُخْرَيَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ كَبَّرَ فَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ ثُمَّ كَبَّرَ فَرَفَعَ ثُمَّ سَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَابْنِ عُمَرَ وَذِي الْيَدَيْنِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْكُوفَةِ إِذَا تَكَلَّمَ فِي الصَّلاَةِ نَاسِيًا أَوْ جَاهِلاً أَوْ مَا كَانَ فَإِنَّهُ يُعِيدُ الصَّلاَةَ وَاعْتَلُّوا بِأَنَّ هَذَا الْحَدِيثَ كَانَ قَبْلَ تَحْرِيمِ الْكَلاَمِ فِي الصَّلاَةِ . قَالَ وَأَمَّا الشَّافِعِيُّ فَرَأَى هَذَا حَدِيثًا صَحِيحًا فَقَالَ بِهِ وَقَالَ هَذَا أَصَحُّ مِنَ الْحَدِيثِ الَّذِي رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الصَّائِمِ إِذَا أَكَلَ نَاسِيًا فَإِنَّهُ لاَ يَقْضِي وَإِنَّمَا هُوَ رِزْقٌ رَزَقَهُ اللَّهُ . قَالَ الشَّافِعِيُّ وَفَرَّقُوا هَؤُلاَءِ بَيْنَ الْعَمْدِ وَالنِّسْيَانِ فِي أَكْلِ الصَّائِمِ بِحَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ . وَقَالَ أَحْمَدُ فِي حَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ إِنْ تَكَلَّمَ الإِمَامُ فِي شَيْءٍ مِنْ صَلاَتِهِ وَهُوَ يَرَى أَنَّهُ قَدْ أَكْمَلَهَا ثُمَّ عَلِمَ أَنَّهُ لَمْ يُكْمِلْهَا يُتِمُّ صَلاَتَهُ وَمَنْ تَكَلَّمَ خَلْفَ الإِمَامِ وَهُوَ يَعْلَمُ أَنَّ عَلَيْهِ بَقِيَّةً مِنَ الصَّلاَةِ فَعَلَيْهِ أَنْ يَسْتَقْبِلَهَا . وَاحْتَجَّ بِأَنَّ الْفَرَائِضَ كَانَتْ تُزَادُ وَتُنْقَصُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِنَّمَا تَكَلَّمَ ذُو الْيَدَيْنِ وَهُوَ عَلَى يَقِينٍ مِنْ صَلاَتِهِ أَنَّهَا تَمَّتْ وَلَيْسَ هَكَذَا الْيَوْمَ لَيْسَ لأَحَدٍ أَنْ يَتَكَلَّمَ عَلَى مَعْنَى مَا تَكَلَّمَ ذُو الْيَدَيْنِ لأَنَّ الْفَرَائِضَ الْيَوْمَ لاَ يُزَادُ فِيهَا وَلاَ يُنْقَصُ . قَالَ أَحْمَدُ نَحْوًا مِنْ هَذَا الْكَلاَمِ . وَقَالَ إِسْحَاقُ نَحْوَ قَوْلِ أَحْمَدَ فِي الْبَابِ .
Бизга ал-Ансорий ривоят қилди, у деди: бизга Маън ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди, Айюб ибн Абу Тамимадан — у Айюб ас-Сахтиёнийдир — у Муҳаммад ибн Сириндан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) икки (ракат)дан кейин (намозни) тугатдилар. Шунда Зул-Ядайн унга: «Намоз қисқартирилдими ё унутдингизми, эй Расулуллаҳ?» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Зул-Ядайн рост айтдими?» дедилар. Одамлар: «Ҳа,» дедилар. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) туриб, қолган икки (ракат)ни ўқидилар, сўнг салом бердилар, сўнг такбир айтиб, ўз саждаларига ўхшаш ёки ундан узунроқ сажда қилдилар, сўнг такбир айтиб, (бошларини) кўтардилар, сўнг ўз саждаларига ўхшаш ёки ундан узунроқ сажда қилдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Имрон ибн Ҳусайн, ибн Умар ва Зул-Ядайндан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳли бу ҳадис ҳақида ихтилоф қилдилар. Куфа аҳлининг баъзилари: «Киши намозда унутиб ёки билмасдан ёки ҳар қандай ҳолатда гапирса, намозни қайтадан ўқийди,» деди ва бу ҳадис намозда гапириш ҳаром қилинишидан олдин бўлган, деб далил келтирди. (Термизий) деди: Шофеий эса буни саҳиҳ ҳадис деб топиб, унга амал қилди ва: «Бу, рўзадор унутиб еб қўйса қазо қилмайди, балки у Аллаҳ ризқлантирган ризқдир, дея Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилинган ҳадисдан ҳам саҳиҳроқдир,» деди. Шофеий: «Улар рўзадор ейишида амад билан унутишни Абу Ҳурайранинг ҳадиси билан ажратдилар,» деди. Аҳмад Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳақида: «Агар имом намозини тугатдим деб ўйлаб, намозининг бирор нарсасида гапирса, сўнг уни тугатмаганини билса, намозини тўлдиради; ким имом орқасида ўзига намоздан қолдиғи борлигини билган ҳолда гапирса, унга (намозни) қайтадан бошлаш лозим,» деди ва у: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) даврида фарзлар кўпайтирилар ва камайтирилар эди; Зул-Ядайн намози тамом бўлганига ишонч ҳосил қилган ҳолда гапирган; бугун бундай эмас — бировга Зул-Ядайн гапирганидек маънода гапириш жоиз эмас, чунки бугун фарзларда зиёда ҳам, нуқсон ҳам бўлмайди,» деб далил келтирди. Аҳмад шунга ўхшаш гап айтди. Ишоқ ҳам бу бобда Аҳмаднинг гапига ўхшаш (гап) айтди.