حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ يَقْبَلُ الصَّدَقَةَ وَيَأْخُذُهَا بِيَمِينِهِ فَيُرَبِّيهَا لأَحَدِكُمْ كَمَا يُرَبِّي أَحَدُكُمْ مُهْرَهُ حَتَّى إِنَّ اللُّقْمَةَ لَتَصِيرُ مِثْلَ أُحُدٍ " . وَتَصْدِيقُ ذَلِكَ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ (وهُوَ الَّذِي يَقبَلُ التَّوبَةَ عَنْ عِبَادِهِ ) ويَأْخُذُ الصَّدَقَاتِ (يَمْحَقُ الله الرَّبَا ويُرْبِي الصَّدَقَاتِ). قَالَ أَبُو عِيسَى: هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ. وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوُ هَذَا. وَقَدْ قَالَ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي هَذَا الْحَدِيثِ وَمَا يُشْبِهُ هَذَا مِنَ الرِّوَايَاتِ مِنَ الصِّفَاتِ وَنُزُولِ الرَّبِّ تَبَارَكَ وَتَعَالَى كُلَّ لَيْلَةٍ إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْيَا قَالُوا قَدْ تَثْبُتُ الرِّوَايَاتُ فِي هَذَا وَيُؤْمَنُ بِهَا وَلاَ يُتَوَهَّمُ وَلاَ يُقَالُ كَيْفَ هَكَذَا رُوِيَ عَنْ مَالِكٍ وَسُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ أَنَّهُمْ قَالُوا فِي هَذِهِ الأَحَادِيثِ أَمِرُّوهَا بِلاَ كَيْفٍ. وَهَكَذَا قَوْلُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَهْلِ السُّنَّةِ وَالْجَمَاعَةِ. وَأَمَّا الْجَهْمِيَّةُ فَأَنْكَرَتْ هَذِهِ الرِّوَايَاتِ وَقَالُوا هَذَا تَشْبِيهٌ. وَقَدْ ذَكَرَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِي غَيْرِ مَوْضِعٍ مِنْ كِتَابِهِ الْيَدَ وَالسَّمْعَ وَالْبَصَرَ فَتَأَوَّلَتِ الْجَهْمِيَّةُ هَذِهِ الآيَاتِ فَفَسَّرُوهَا عَلَى غَيْرِ مَا فَسَّرَ أَهْلُ الْعِلْمِ وَقَالُوا إِنَّ اللَّهَ لَمْ يَخْلُقْ آدَمَ بِيَدِهِ. وَقَالُوا إِنَّ مَعْنَى الْيَدِ هَاهُنَا الْقُوَّةُ. وَقَالَ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ إِنَّمَا يَكُونُ التَّشْبِيهُ إِذَا قَالَ يَدٌ كَيَدٍ أَوْ مِثْلُ يَدٍ أَوْ سَمْعٌ كَسَمْعٍ أَوْ مِثْلُ سَمْعٍ. فَإِذَا قَالَ سَمْعٌ كَسَمْعٍ أَوْ مِثْلُ سَمْعٍ فَهَذَا التَّشْبِيهُ وَأَمَّا إِذَا قَالَ كَمَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَى يَدٌ وَسَمْعٌ وَبَصَرٌ وَلاَ يَقُولُ كَيْفَ وَلاَ يَقُولُ مِثْلُ سَمْعٍ وَلاَ كَسَمْعٍ فَهَذَا لاَ يَكُونُ تَشْبِيهًا وَهُوَ كَمَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَى فِي كِتَابِهِ: {لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ}
Бизга Абу Курайб Муҳаммад ибн ал-Ало ривоят қилди, бизга Вакииъ ривоят қилди, бизга Аббод ибн Мансур ривоят қилди, бизга ал-Қосим ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: Мен Абу Ҳурайранинг шундай деганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, Аллаҳ садақани қабул қилади ва уни Ўз Ўнг (қўли) билан олади, сўнг уни бирингиз учун ўстиради, худди бирингиз тойчоғини ўстиргани каби, ҳатто бир луқма (таом) Уҳуд (тоғи) мисли бўлиб қолади,» дедилар. Бунинг тасдиғи Аллаҳ азза ва жалланинг Китобида (келган): «У бандаларидан тавбани қабул қилувчи... ва садақаларни олувчи (Зот)дир,» (ва) «Аллаҳ рибоҳни маҳв қилади ва садақаларни кўпайтиради.» Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Оишадан ҳам Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаши ривоят қилинган. Илм аҳлидан бир нечтаси бу ҳадис ва ривоятлардан унга ўхшаш сифатлар ҳамда Раббнинг — табарака ва таоло — ҳар кеча дунё осмонига тушиши ҳақида шундай деган: бу ҳақидаги ривоятлар собит бўлади, уларга иймон келтирилади, лекин (унинг кайфияти) тасаввур қилинмайди ва «қандай?» деб сўралмайди. Молик, Суфён ибн Уяйна ва Абдуллаҳ ибн Муборакдан ҳам шундай ривоят қилинган: улар бу ҳадислар ҳақида: «Уларни кайфиятсиз (ўз ҳолича) ўтказиб юборинглар,» деганлар. Аҳли суннат ва жамоадан бўлган илм аҳлининг сўзи шунақадир. Жаҳмиялар эса бу ривоятларни инкор қилдилар ва: «Бу (Аллаҳни махлуқотга) ўхшатишдир,» дедилар. Аллаҳ азза ва жалла Китобида бир неча ўринда Қўл, Эшитиш ва Кўришни зикр қилган. Жаҳмиялар бу оятларни таъвил қилиб, илм аҳли изоҳлаганидан бошқача изоҳладилар ва: «Аллаҳ Одамни Ўз Қўли билан яратмаган,» дедилар. Улар: «Бу ерда Қўлнинг маъноси қувватдир,» дедилар. Ишоқ ибн Иброҳим деди: Ўхшатиш (ташбеҳ) фақат «қўл худди (бошқа) қўл каби» ёки «қўлга ўхшаш» ёхуд «эшитиш худди (бошқа) эшитиш каби» ёки «эшитишга ўхшаш» деганда бўлади. Агар «эшитиш худди (бошқа) эшитиш каби» ёки «эшитишга ўхшаш» деса, бу ўхшатишдир. Аммо Аллаҳ таоло айтганидек «Қўл, эшитиш ва кўриш» деса-ю, «қандай?» демаса, «эшитишга ўхшаш» ёки «эшитиш каби» демаса, бу ўхшатиш бўлмайди ва бу Аллаҳ таоло Ўз Китобида айтганидек бўлади: «Ҳеч нарса Унга ўхшаш эмас, У эшитгувчи ва кўргувчидир.»