حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، ح وَحَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَيَانٍ، حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ الأَعْمَشُ، - الْمَعْنَى - عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَفَاضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عَرَفَةَ وَعَلَيْهِ السَّكِينَةُ وَرَدِيفُهُ أُسَامَةُ وَقَالَ " أَيُّهَا النَّاسُ عَلَيْكُمْ بِالسَّكِينَةِ فَإِنَّ الْبِرَّ لَيْسَ بِإِيجَافِ الْخَيْلِ وَالإِبِلِ " . قَالَ فَمَا رَأَيْتُهَا رَافِعَةً يَدَيْهَا عَادِيَةً حَتَّى أَتَى جَمْعًا . زَادَ وَهْبٌ ثُمَّ أَرْدَفَ الْفَضْلَ بْنَ الْعَبَّاسِ . وَقَالَ " أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ الْبِرَّ لَيْسَ بِإِيجَافِ الْخَيْلِ وَالإِبِلِ فَعَلَيْكُمْ بِالسَّكِينَةِ " . قَالَ فَمَا رَأَيْتُهَا رَافِعَةً يَدَيْهَا حَتَّى أَتَى مِنًى .
Бизга Муҳаммад ибн Касийр ривоят қилди, бизга Суфён Аъмашдан ривоят қилди, (ҳ) яна бизга Ваҳб ибн Баён ривоят қилди, бизга Абийда ривоят қилди, бизга Сулаймон Аъмаш ривоят қилди — маъно бир — Ҳакамдан, у Миқсамдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Арофатдан вақорлик билан қайтди, ортида Усома бор эди. У: «Эй одамлар, вақорлик билан боринглар, чунки яхшилик отлар ва туяларни чопдиришда эмас» деди. У деди: Мен у туянинг қўлларини кўтариб чопаётганини Жамъга (Муздалифага) етгунча кўрмадим. Ваҳб шуни қўшди: Сўнг Фазл ибн Аббосни ортига миндирди ва: «Эй одамлар, албатта, яхшилик отлар ва туяларни чопдиришда эмас, бас, вақорлик билан боринглар» деди. У деди: Мен у туянинг қўлларини кўтариб чопаётганини Минога етгунча кўрмадим.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، - وَهَذَا لَفْظُ حَدِيثِ زُهَيْرٍ - حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عُقْبَةَ، أَخْبَرَنِي كُرَيْبٌ، أَنَّهُ سَأَلَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ قُلْتُ أَخْبِرْنِي كَيْفَ، فَعَلْتُمْ - أَوْ صَنَعْتُمْ - عَشِيَّةَ رَدِفْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ جِئْنَا الشِّعْبَ الَّذِي يُنِيخُ النَّاسُ فِيهِ لِلْمُعَرَّسِ فَأَنَاخَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَاقَتَهُ ثُمَّ بَالَ - وَمَا قَالَ زُهَيْرٌ أَهْرَاقَ الْمَاءَ - ثُمَّ دَعَا بِالْوَضُوءِ فَتَوَضَّأَ وُضُوءًا لَيْسَ بِالْبَالِغِ جِدًّا قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ الصَّلاَةَ . قَالَ " الصَّلاَةُ أَمَامَكَ " . قَالَ فَرَكِبَ حَتَّى قَدِمْنَا الْمُزْدَلِفَةَ فَأَقَامَ الْمَغْرِبَ ثُمَّ أَنَاخَ النَّاسُ فِي مَنَازِلِهِمْ وَلَمْ يَحِلُّوا حَتَّى أَقَامَ الْعِشَاءَ وَصَلَّى ثُمَّ حَلَّ النَّاسُ . زَادَ مُحَمَّدٌ فِي حَدِيثِهِ قَالَ قُلْتُ كَيْفَ فَعَلْتُمْ حِينَ أَصْبَحْتُمْ قَالَ رَدِفَهُ الْفَضْلُ وَانْطَلَقْتُ أَنَا فِي سُبَّاقِ قُرَيْشٍ عَلَى رِجْلَىَّ .
Бизга Аҳмад ибн Абдуллаҳ ибн Юнус ривоят қилди, бизга Зуҳайр ривоят қилди, (ҳ) яна бизга Муҳаммад ибн Касийр ривоят қилди, бизга Суфён хабар берди — бу Зуҳайр ҳадисининг лафзидир — бизга Иброҳим ибн Уқба ривоят қилди, менга Курайб хабар бердики, у Усома ибн Зайддан сўраб: «Менга айтинг, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламни ортингизга миндирган кечада нима қилдингиз?» дедим. У деди: Биз одамлар тунаш учун туяларини чўктирадиган дарани топдик. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам туясини чўктириб, сўнг бавл қилди — Зуҳайр «сув тўкди» демади — кейин таҳорат сувини сўраб, жуда мукаммал бўлмаган тарзда таҳорат қилди. Мен: «Эй Расулуллаҳ, намоз!» дедим. У: «Намоз олдингда» деди. У деди: У миниб, биз Муздалифага келдик, у махриб намозини иқомат қилди. Сўнг одамлар манзилларида туяларини чўктирдилар, аммо юкларини ечмадилар, токи у хуфтон намозини иқомат қилиб ўқигунча. Кейин одамлар юкларини ечдилар. Муҳаммад ҳадисида шуни қўшди: Мен: «Тонгга чиққанингизда нима қилдингиз?» дедим. У деди: Унинг ортига Фазл минди, мен эса Қурайш чопувчилари орасида ўз оёғимда кетдим.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَيَّاشٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ ثُمَّ أَرْدَفَ أُسَامَةَ فَجَعَلَ يُعْنِقُ عَلَى نَاقَتِهِ وَالنَّاسُ يَضْرِبُونَ الإِبِلَ يَمِينًا وَشِمَالاً لاَ يَلْتَفِتُ إِلَيْهِمْ وَيَقُولُ " السَّكِينَةَ أَيُّهَا النَّاسُ " . وَدَفَعَ حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ .
Бизга Аҳмад ибн Ҳанбал ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Одам ривоят қилди, бизга Суфён Абдурраҳмон ибн Айёшдан, у Зайд ибн Алидан, у отасидан, у Убайдуллаҳ ибн Абу Рофиъдан, у Алидан ривоят қилди. У деди: Сўнг у Усомани ортига миндирди, у туясида тез юрар, одамлар эса туяларини ўнгга ва чапга урардилар, у эса уларга эътибор бермай: «Вақорлик, эй одамлар» дерди. У қуёш ботган вақтда қайтди.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ سُئِلَ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ وَأَنَا جَالِسٌ، كَيْفَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسِيرُ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ حِينَ دَفَعَ قَالَ كَانَ يَسِيرُ الْعَنَقَ فَإِذَا وَجَدَ فَجْوَةً نَصَّ . قَالَ هِشَامٌ النَّصُّ فَوْقَ الْعَنَقِ .
Бизга Қаънаабий Моликдан, у Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан ривоят қилдики, у деди: Мен ўтирган ҳолимда Усома ибн Зайддан сўралди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Видолашув ҳажжида қайтаётганда қандай юрарди? У деди: У ўртача тезликда (анақ) юрарди, бўшлиқ топганда эса тезлатарди (насс). Ҳишом деди: Насс анақдан юқорироқдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُسَامَةَ، قَالَ كُنْتُ رِدْفَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا وَقَعَتِ الشَّمْسُ دَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Аҳмад ибн Ҳанбал ривоят қилди, бизга Яъқуб ривоят қилди, бизга отам Ибн Ишоқдан ривоят қилди, менга Иброҳим ибн Уқба ривоят қилди, у Абдуллаҳ ибн Аббоснинг озоди Курайбдан, у Усомадан ривоят қилди. У деди: Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ортида эдим, қуёш ботганда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам қайтди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ دَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عَرَفَةَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالشِّعْبِ نَزَلَ فَبَالَ فَتَوَضَّأَ وَلَمْ يُسْبِغِ الْوُضُوءَ قُلْتُ لَهُ الصَّلاَةَ . فَقَالَ " الصَّلاَةُ أَمَامَكَ " . فَرَكِبَ فَلَمَّا جَاءَ الْمُزْدَلِفَةَ نَزَلَ فَتَوَضَّأَ فَأَسْبَغَ الْوُضُوءَ ثُمَّ أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ ثُمَّ أَنَاخَ كُلُّ إِنْسَانٍ بَعِيرَهُ فِي مَنْزِلِهِ ثُمَّ أُقِيمَتِ الْعِشَاءُ فَصَلاَّهَا وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا .
Бизга Абдуллаҳ ибн Маслама Моликдан, у Мусо ибн Уқбадан, у Абдуллаҳ ибн Аббоснинг озоди Курайбдан, у Усома ибн Зайддан ривоят қилдики, у Усомадан эшитди, у: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Арофатдан қайтди, дара жойга етганда тушиб бавл қилди, сўнг таҳорат қилди, аммо таҳоратни мукаммал қилмади. Мен унга: «Намоз!» дедим. У: «Намоз олдингда» деди. У миниб, Муздалифага келганда тушиб таҳорат қилди ва таҳоратни мукаммал қилди. Сўнг намозга иқомат айтилди, у махриб намозини ўқиди. Кейин ҳар бир киши туясини ўз манзилида чўктирди, сўнг хуфтон намози иқомат қилинди, у уни ўқиди ва улар орасида ҳеч нарса ўқимади.