باب فِي إِقْطَاعِ الأَرَضِينَ
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مَرْزُوقٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَقْطَعَهُ أَرْضًا بِحَضْرَمَوْتَ .
Бизга Амр ибн Марзуқ ривоят қилди, бизга Шуъба Симокдан, у Алқама ибн Воилдан, у отасидан хабар берди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам унга Ҳазрамавтда бир ерни қатиъ (қилиб) бердилар.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا جَامِعُ بْنُ مَطَرٍ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلٍ، بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ .
Бизга Ҳафс ибн Умар ривоят қилди, бизга Жомиъ ибн Матар Алқама ибн Воилдан, унинг исноди билан шу каби ривоят қилди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ، عَنْ فِطْرٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ، قَالَ خَطَّ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَارًا بِالْمَدِينَةِ بِقَوْسٍ وَقَالَ " أَزِيدُكَ أَزِيدُكَ " .
Бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Довуд Фитрдан ривоят қилди, менга отам Амр ибн Ҳуррайсдан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам менга Мадинада ёй билан бир ҳовли чизиб бердилар ва: «Сенга кўпайтирайми, кўпайтирайми?» дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ غَيْرِ، وَاحِدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَقْطَعَ بِلاَلَ بْنَ الْحَارِثِ الْمُزَنِيَّ مَعَادِنَ الْقَبَلِيَّةِ وَهِيَ مِنْ نَاحِيَةِ الْفُرْعِ فَتِلْكَ الْمَعَادِنُ لاَ يُؤْخَذُ مِنْهَا إِلاَّ الزَّكَاةُ إِلَى الْيَوْمِ .
Бизга Абдуллаҳ ибн Маслама Моликдан, у Робиъа ибн Абу Абдурроҳмандан, у бир неча (киши)дан ривоят қилди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Билол ибн Ҳорис ал-Музанийга Қабалия конларини — у Фуръ томонида — қатиъ қилиб бердилар. Бу конлардан бугунгача фақат закот олинади.
حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَاتِمٍ، وَغَيْرُهُ، قَالَ الْعَبَّاسُ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو أُوَيْسٍ، حَدَّثَنَا كَثِيرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ الْمُزَنِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَقْطَعَ بِلاَلَ بْنَ الْحَارِثِ الْمُزَنِيَّ مَعَادِنَ الْقَبَلِيَّةِ جَلْسِيَّهَا وَغَوْرِيَّهَا - وَقَالَ غَيْرُ الْعَبَّاسِ جَلْسَهَا وَغَوْرَهَا - وَحَيْثُ يَصْلُحُ الزَّرْعُ مِنْ قُدْسٍ وَلَمْ يُعْطِهِ حَقَّ مُسْلِمٍ وَكَتَبَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ هَذَا مَا أَعْطَى مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ بِلاَلَ بْنَ الْحَارِثِ الْمُزَنِيَّ أَعْطَاهُ مَعَادِنَ الْقَبَلِيَّةِ جَلْسِيَّهَا وَغَوْرِيَّهَا " . وَقَالَ غَيْرُ الْعَبَّاسِ " جَلْسَهَا وَغَوْرَهَا " . " وَحَيْثُ يَصْلُحُ الزَّرْعُ مِنْ قُدْسٍ وَلَمْ يُعْطِهِ حَقَّ مُسْلِمٍ " . قَالَ أَبُو أُوَيْسٍ وَحَدَّثَنِي ثَوْرُ بْنُ زَيْدٍ مَوْلَى بَنِي الدِّيلِ بْنِ بَكْرِ بْنِ كِنَانَةَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ مِثْلَهُ .
Бизга Аббос ибн Муҳаммад ибн Ҳотим ва бошқалар ривоят қилди, Аббос деди: бизга Ҳусайн ибн Муҳаммад ривоят қилди, бизга Абу Увайс хабар берди, бизга Касир ибн Абдуллаҳ ибн Амр ибн Авф ал-Музаний отасидан, у бобосидан ривоят қилди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Билол ибн Ҳорис ал-Музанийга Қабалия конларини — унинг тепалик ва пастлик (қисмларини) — қатиъ қилиб бердилар — Аббосдан бошқаси «жалсаҳо ва ғавраҳо» деди — ва Қудс (тоғи)дан экин пишадиган жойгача, лекин унга мусулмоннинг ҳаққини бермадилар. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Бисмиллаҳир роҳманир роҳим. Бу Муҳаммад Расулуллаҳ Билол ибн Ҳорис ал-Музанийга берган нарсадир: у унга Қабалия конларининг тепалик ва пастлик (қисмларини) берди», деб ёзиб бердилар. Аббосдан бошқаси «жалсаҳо ва ғавраҳо» деди. «Ва Қудс (тоғи)дан экин пишадиган жойгача, лекин унга мусулмоннинг ҳаққини бермади». Абу Увайс деди: Менга Бану Дийл ибн Бакр ибн Кинананинг мавлоси Савр ибн Зайд Икримадан, у Ибн Аббосдан шу каби ривоят қилди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ النَّضْرِ، قَالَ سَمِعْتُ الْحُنَيْنِيَّ، قَالَ قَرَأْتُهُ غَيْرَ مَرَّةٍ يَعْنِي كِتَابَ قَطِيعَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَحَدَّثَنَا غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ حُسَيْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ أَخْبَرَنَا أَبُو أُوَيْسٍ حَدَّثَنِي كَثِيرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَقْطَعَ بِلاَلَ بْنَ الْحَارِثِ الْمُزَنِيَّ مَعَادِنَ الْقَبَلِيَّةِ جَلْسِيَّهَا وَغَوْرِيَّهَا - قَالَ ابْنُ النَّضْرِ وَجَرْسَهَا وَذَاتَ النُّصُبِ ثُمَّ اتَّفَقَا - وَحَيْثُ يَصْلُحُ الزَّرْعُ مِنْ قُدْسٍ . وَلَمْ يُعْطِ بِلاَلَ بْنَ الْحَارِثِ حَقَّ مُسْلِمٍ وَكَتَبَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " هَذَا مَا أَعْطَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِلاَلَ بْنَ الْحَارِثِ الْمُزَنِيَّ أَعْطَاهُ مَعَادِنَ الْقَبَلِيَّةِ جَلْسَهَا وَغَوْرَهَا وَحَيْثُ يَصْلُحُ الزَّرْعُ مِنْ قُدْسٍ وَلَمْ يُعْطِهِ حَقَّ مُسْلِمٍ " . قَالَ أَبُو أُوَيْسٍ حَدَّثَنِي ثَوْرُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ زَادَ ابْنُ النَّضْرِ وَكَتَبَ أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Назр ривоят қилди. У деди: Мен Ҳунайнийни эшитдим. У деди: Мен уни бир неча марта ўқидим — яъни Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг қатия (ер бериш) китобини. Абу Довуд деди: Бизга бир неча (киши) Ҳусайн ибн Муҳаммаддан ривоят қилди, бизга Абу Увайс хабар берди, менга Касир ибн Абдуллаҳ отасидан, у бобосидан ривоят қилди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Билол ибн Ҳорис ал-Музанийга Қабалия конларини — унинг тепалик ва пастлик (қисмларини) — қатиъ қилиб бердилар — Ибн Назр: «ва жарсаҳо ва зотаннусуб» деди, сўнг иккаласи мувофиқ бўлди — ва Қудс (тоғи)дан экин пишадиган жойгача. Ва Билол ибн Ҳорисга мусулмоннинг ҳаққини бермадилар. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Бу Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Билол ибн Ҳорис ал-Музанийга берган нарсадир: у унга Қабалия конларининг тепалик ва пастлик (қисмларини) ҳамда Қудс (тоғи)дан экин пишадиган жойгача берди, лекин унга мусулмоннинг ҳаққини бермади», деб ёзиб бердилар. Абу Увайс деди: Менга Савр ибн Зайд Икримадан, у Ибн Аббосдан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан шу каби ривоят қилди. Ибн Назр: «Ва Убай ибн Каъб ёзди», деб қўшди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ الثَّقَفِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُتَوَكِّلِ الْعَسْقَلاَنِيُّ، - الْمَعْنَى وَاحِدٌ - أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ يَحْيَى بْنِ قَيْسٍ الْمَأْرِبِيَّ، حَدَّثَهُمْ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ ثُمَامَةَ بْنِ شُرَاحِيلَ، عَنْ سُمَىِّ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ شُمَيْرٍ، - قَالَ ابْنُ الْمُتَوَكِّلِ ابْنِ عَبْدِ الْمَدَانِ - عَنْ أَبْيَضَ بْنِ حَمَّالٍ، أَنَّهُ وَفَدَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَقْطَعَهُ الْمِلْحَ - قَالَ ابْنُ الْمُتَوَكِّلِ الَّذِي بِمَأْرِبَ - فَقَطَعَهُ لَهُ فَلَمَّا أَنْ وَلَّى قَالَ رَجُلٌ مِنَ الْمَجْلِسِ أَتَدْرِي مَا قَطَعْتَ لَهُ إِنَّمَا قَطَعْتَ لَهُ الْمَاءَ الْعِدَّ . قَالَ فَانْتَزَعَ مِنْهُ قَالَ وَسَأَلَهُ عَمَّا يُحْمَى مِنَ الأَرَاكِ قَالَ " مَا لَمْ تَنَلْهُ خِفَافٌ " . وَقَالَ ابْنُ الْمُتَوَكِّلِ " أَخْفَافُ الإِبِلِ " .
Бизга Қутайба ибн Саид ас-Сақафий ва Муҳаммад ибн Мутаваккил ал-Асқалоний — маъно бир — ривоят қилди: Муҳаммад ибн Яҳё ибн Қайс ал-Маърибий уларга ривоят қилди, менга отам Сумома ибн Шуроҳилдан, у Сумай ибн Қайсдан, у Шумайрдан — Ибн Мутаваккил: ибн Абдулмадон деди — у Абяз ибн Ҳаммолдан хабар берди: У Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига вакил бўлиб келди ва у зотдан тузни қатиъ (қилиб беришларини) сўради — Ибн Мутаваккил: Маърибдагисини деди — у зот уни унга қатиъ қилиб бердилар. У орқага қайтганида мажлисдаги бир киши: «Унга нимани қатиъ қилиб берганингизни биласизми? Сиз унга оқиб турадиган сувни қатиъ қилиб бердингиз», деди. У деди: Шунда у зот уни ундан тортиб олдилар. У деди: У зотдан арок (дарахти)нинг қайси (қисми) қўриқ қилиниши ҳақида сўради. У зот: «(Туяларнинг) оёқлари етмаган (жойи)», дедилар. Ибн Мутаваккил: «Туяларнинг оёқлари» деди.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الْمَخْزُومِيُّ " مَا لَمْ تَنَلْهُ أَخْفَافُ الإِبِلِ " يَعْنِي أَنَّ الإِبِلَ تَأْكُلُ مُنْتَهَى رُءُوسِهَا وَيُحْمَى مَا فَوْقَهُ .
Бизга Ҳорун ибн Абдуллаҳ ривоят қилди. У деди: Муҳаммад ибн Ҳасан ал-Махзумий: «Туяларнинг оёқлари етмаган (жойи)» деди, яъни туялар бошлари етадиган (жойни) ейди, ундан юқориси қўриқ қилинади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ الْقُرَشِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ، حَدَّثَنَا فَرَجُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنِي عَمِّي، ثَابِتُ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَبْيَضَ بْنِ حَمَّالٍ أَنَّهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ حِمَى الأَرَاكِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ حِمَى فِي الأَرَاكِ " . فَقَالَ أَرَاكَةً فِي حِظَارِي . فَقَالَ النَّبِيُّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ " لاَ حِمَى فِي الأَرَاكِ " . قَالَ فَرَجٌ يَعْنِي بِحِظَارِي الأَرْضَ الَّتِي فِيهَا الزَّرْعُ الْمُحَاطُ عَلَيْهَا .
Бизга Муҳаммад ибн Аҳмад ал-Қураший ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Зубайр ривоят қилди, бизга Фараж ибн Саид ривоят қилди, менга амаким Собит ибн Саид отасидан, у бобоси Абяз ибн Ҳаммолдан ривоят қилди: У Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан арок (дарахти)ни қўриқ қилиш ҳақида сўради. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Арокда қўриқ (ҳимо) йўқ», дедилар. У: «Менинг тўсимим (девор билан ўралган ерим) ичида бир арок (дарахти) бор», деди. Набий алайҳиссалом: «Арокда қўриқ йўқ», дедилар. Фараж деди: «Ҳизорий (тўсимим)» (деганда) ичида экин бўлган, атрофи ўралган ерни назарда тутади.
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ أَبُو حَفْصٍ، حَدَّثَنَا الْفِرْيَابِيُّ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، قَالَ عُمَرُ - وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ - قَالَ حَدَّثَنِي عُثْمَانُ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، صَخْرٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَزَا ثَقِيفًا فَلَمَّا أَنْ سَمِعَ ذَلِكَ صَخْرٌ رَكِبَ فِي خَيْلٍ يُمِدُّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَوَجَدَ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدِ انْصَرَفَ وَلَمْ يَفْتَحْ فَجَعَلَ صَخْرٌ يَوْمَئِذٍ عَهْدَ اللَّهِ وَذِمَّتَهُ أَنْ لاَ يُفَارِقَ هَذَا الْقَصْرَ حَتَّى يَنْزِلُوا عَلَى حُكْمِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يُفَارِقْهُمْ حَتَّى نَزَلُوا عَلَى حُكْمِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَتَبَ إِلَيْهِ صَخْرٌ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ ثَقِيفًا قَدْ نَزَلَتْ عَلَى حُكْمِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَأَنَا مُقْبِلٌ إِلَيْهِمْ وَهُمْ فِي خَيْلٍ . فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالصَّلاَةِ جَامِعَةً فَدَعَا لأَحْمَسَ عَشْرَ دَعَوَاتٍ " اللَّهُمَّ بَارِكْ لأَحْمَسَ فِي خَيْلِهَا وَرِجَالِهَا " . وَأَتَاهُ الْقَوْمُ فَتَكَلَّمَ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّ صَخْرًا أَخَذَ عَمَّتِي وَدَخَلَتْ فِيمَا دَخَلَ فِيهِ الْمُسْلِمُونَ . فَدَعَاهُ فَقَالَ " يَا صَخْرُ إِنَّ الْقَوْمَ إِذَا أَسْلَمُوا أَحْرَزُوا دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ فَادْفَعْ إِلَى الْمُغِيرَةِ عَمَّتَهُ " . فَدَفَعَهَا إِلَيْهِ وَسَأَلَ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَاءً لِبَنِي سُلَيْمٍ قَدْ هَرَبُوا عَنِ الإِسْلاَمِ وَتَرَكُوا ذَلِكَ الْمَاءَ . فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ أَنْزِلْنِيهِ أَنَا وَقَوْمِي . قَالَ " نَعَمْ " . فَأَنْزَلَهُ وَأَسْلَمَ - يَعْنِي السُّلَمِيِّينَ - فَأَتَوْا صَخْرًا فَسَأَلُوهُ أَنْ يَدْفَعَ إِلَيْهِمُ الْمَاءَ فَأَبَى فَأَتَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا نَبِيَّ اللَّهِ أَسْلَمْنَا وَأَتَيْنَا صَخْرًا لِيَدْفَعَ إِلَيْنَا مَاءَنَا فَأَبَى عَلَيْنَا . فَأَتَاهُ فَقَالَ " يَا صَخْرُ إِنَّ الْقَوْمَ إِذَا أَسْلَمُوا أَحْرَزُوا أَمْوَالَهُمْ وَدِمَاءَهُمْ فَادْفَعْ إِلَى الْقَوْمِ مَاءَهُمْ " . قَالَ نَعَمْ يَا نَبِيَّ اللَّهِ . فَرَأَيْتُ وَجْهَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَغَيَّرُ عِنْدَ ذَلِكَ حُمْرَةً حَيَاءً مِنْ أَخْذِهِ الْجَارِيَةَ وَأَخْذِهِ الْمَاءَ .
Бизга Умар ибн Хаттоб Абу Ҳафс ривоят қилди, бизга Фирёбий ривоят қилди, бизга Абон ривоят қилди, Умар — у ибн Абдуллаҳ ибн Абу Ҳозим — деди: менга Усмон ибн Абу Ҳозим отасидан, у бобоси Сахрдан ривоят қилди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Сақиф (қабиласи)га ғазот қилдилар. Сахр буни эшитганида, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга мадад бериш учун бир гуруҳ отлиқ билан йўлга чиқди. У Аллаҳнинг Набийси соллаллаҳу алайҳи васалламни қайтиб кетган ва (қалъани) фатҳ қилмаган ҳолда топди. Шунда Сахр ўша куни бу қасрни тарк этмасликка, токи улар Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳукмига таслим бўлмагунча, Аллаҳнинг аҳди ва зиммаси (сифатида) аҳд қилди. У уларни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳукмига таслим бўлмагунча тарк этмади. Сахр у зотга ёзди: «Аммо баъд, Сақиф сизнинг ҳукмингизга таслим бўлди, эй Аллаҳнинг Расули, мен уларга қараб келмоқдаман, улар эса отлиқ (қўшин) ичида». Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам намозни жамоа билан ўқишга буюрдилар ва Аҳмас (қабиласи) учун ўнта дуо қилдилар: «Аллаҳумма, Аҳмасга отлари ва кишиларида барака бер». Қавм у зотнинг олдига келди. Муғира ибн Шуъба гапириб: «Эй Аллаҳнинг Набийси, Сахр менинг аммамни олиб қўйди, у эса мусулмонлар кирган нарсага кирган эди (Исломни қабул қилганди)», деди. У зот уни чақириб: «Эй Сахр, қавм Исломни қабул қилсалар, қонлари ва мол-мулкларини сақлайдилар. Муғирага аммасини бергин», дедилар. У уни унга берди. Ва у Аллаҳнинг Набийси соллаллаҳу алайҳи васалламдан Исломдан қочиб, ўша сувни ташлаб кетган Бану Сулаймнинг сувини сўради. У: «Эй Аллаҳнинг Набийси, уни менга ва қавмимга (жойлашишимиз учун) беринг», деди. У зот: «Ҳа», дедилар. У зот уни унга бердилар ва у — яъни сулаймликлар — Исломни қабул қилдилар. Улар Сахрнинг олдига келиб, сувни ўзларига беришини сўрадилар. У бош тортди. Шунда улар Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келиб: «Эй Аллаҳнинг Набийси, биз Исломни қабул қилдик ва Сахрнинг олдига сувимизни бериши учун келдик, лекин у бизга бермади», дедилар. У зот унинг олдига келиб: «Эй Сахр, қавм Исломни қабул қилсалар, мол-мулклари ва қонларини сақлайдилар. Қавмга сувларини бер», дедилар. У: «Ҳа, эй Аллаҳнинг Набийси», деди. Мен ўша пайт Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг чеҳралари чўрини ва сувни олганидан ҳаё қилиб, қизариб ўзгараётганини кўрдим.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنِي سَبْرَةُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ الرَّبِيعِ الْجُهَنِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَزَلَ فِي مَوْضِعِ الْمَسْجِدِ تَحْتَ دَوْمَةٍ فَأَقَامَ ثَلاَثًا ثُمَّ خَرَجَ إِلَى تَبُوكَ وَإِنَّ جُهَيْنَةَ لَحِقُوهُ بِالرَّحْبَةِ فَقَالَ لَهُمْ " مَنْ أَهْلُ ذِي الْمَرْوَةِ " . فَقَالُوا بَنُو رِفَاعَةَ مِنْ جُهَيْنَةَ . فَقَالَ " قَدْ أَقْطَعْتُهَا لِبَنِي رِفَاعَةَ " . فَاقْتَسَمُوهَا فَمِنْهُمْ مَنْ بَاعَ وَمِنْهُمْ مَنْ أَمْسَكَ فَعَمِلَ ثُمَّ سَأَلْتُ أَبَاهُ عَبْدَ الْعَزِيزِ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَحَدَّثَنِي بِبَعْضِهِ وَلَمْ يُحَدِّثْنِي بِهِ كُلِّهِ .
Бизга Сулаймон ибн Довуд ал-Маҳрий ривоят қилди, бизга Ибн Ваҳб хабар берди, менга Сабра ибн Абдулазиз ибн Робиъ ал-Жуҳаний отасидан, у бобосидан ривоят қилди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам масжид ўрнида бир довма (дарахт) тагига тушиб, уч (кун) турдилар, сўнг Табукка чиқдилар. Жуҳайна (қабиласи) у зотга Раҳбада етишди. У зот уларга: «Зул-Марва аҳли кимлар?» дедилар. Улар: «Жуҳайнадан Бану Рифўа», дедилар. У зот: «Мен уни Бану Рифўага қатиъ қилиб бердим», дедилар. Улар уни бўлиб олдилар. Улардан баъзилари сотди, баъзилари ушлаб қолиб, иш (экин) қилди. Сўнг мен унинг отаси Абдулазиздан бу ҳадис ҳақида сўрадим, у менга унинг бир қисмини ривоят қилди, ҳаммасини ривоят қилмади.
حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، - يَعْنِي ابْنَ آدَمَ - حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَقْطَعَ الزُّبَيْرَ نَخْلاً .
Бизга Ҳусайн ибн Али ривоят қилди, бизга Яҳё — яъни ибн Одам — ривоят қилди, бизга Абу Бакр ибн Айёш Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Асмо бинт Абу Бакрдан ривоят қилди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Зубайрга хурмозор қатиъ қилиб бердилар.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، وَمُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، - الْمَعْنَى وَاحِدٌ - قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حَسَّانَ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَتْنِي جَدَّتَاىَ، صَفِيَّةُ وَدُحَيْبَةُ ابْنَتَا عُلَيْبَةَ وَكَانَتَا رَبِيبَتَىْ قَيْلَةَ بِنْتِ مَخْرَمَةَ وَكَانَتْ جَدَّةَ أَبِيهِمَا أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُمَا قَالَتْ، قَدِمْنَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ تَقَدَّمَ صَاحِبِي - تَعْنِي حُرَيْثَ بْنَ حَسَّانَ وَافِدَ بَكْرِ بْنِ وَائِلٍ - فَبَايَعَهُ عَلَى الإِسْلاَمِ عَلَيْهِ وَعَلَى قَوْمِهِ ثُمَّ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اكْتُبْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ بَنِي تَمِيمٍ بِالدَّهْنَاءِ أَنْ لاَ يُجَاوِزَهَا إِلَيْنَا مِنْهُمْ أَحَدٌ إِلاَّ مُسَافِرٌ أَوْ مُجَاوِرٌ . فَقَالَ " اكْتُبْ لَهُ يَا غُلاَمُ بِالدَّهْنَاءِ " . فَلَمَّا رَأَيْتُهُ قَدْ أَمَرَ لَهُ بِهَا شُخِصَ بِي وَهِيَ وَطَنِي وَدَارِي فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ لَمْ يَسْأَلْكَ السَّوِيَّةَ مِنَ الأَرْضِ إِذْ سَأَلَكَ إِنَّمَا هِيَ هَذِهِ الدَّهْنَاءُ عِنْدَكَ مُقَيَّدُ الْجَمَلِ وَمَرْعَى الْغَنَمِ وَنِسَاءُ بَنِي تَمِيمٍ وَأَبْنَاؤُهَا وَرَاءَ ذَلِكَ فَقَالَ " أَمْسِكْ يَا غُلاَمُ صَدَقَتِ الْمِسْكِينَةُ الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ يَسَعُهُمَا الْمَاءُ وَالشَّجَرُ وَيَتَعَاوَنَانِ عَلَى الْفُتَّانِ " .
Бизга Ҳафс ибн Умар ва Мусо ибн Исмоил — маъно бир — ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Абдуллаҳ ибн Ҳассон ал-Анбарий ривоят қилди, менга икки бувим Сафия ва Дуҳайба бинту Улайба ривоят қилдилар — улар Қайла бинт Махраманинг ўгай қизлари эдилар, у эса уларнинг отасининг бувиси эди — у (Қайла) уларга хабар берди. У деди: Биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига келдик. У деди: Менинг ҳамроҳим — яъни Бакр ибн Воилнинг вакили Ҳурайс ибн Ҳассон — олдинга ўтиб, ўзи ва қавми номидан у зотга Ислом устида байъат қилди. Сўнг: «Эй Аллаҳнинг Расули, биз билан Бану Тамим орасида Даҳнў (чўли чегараси) бўйича — улардан бирор киши мусофир ёки қўшни бўлмаса, уни кесиб ўтмаслиги (шарти билан) — ёзиб беринг», деди. У зот: «Эй ғулом, унга Даҳнў (ҳақида) ёзиб бер», дедилар. Мен у зот уни унга буюрганини кўрганимда, кўнглим сиқилди — у менинг ватаним ва юртим эди. Мен: «Эй Аллаҳнинг Расули, у сиздан сўраганида адолатли (тақсимни) сўрамади. Бу Даҳнў сизнинг олдингизда туянинг тушови ва қўйнинг яйлови (каби тор) жойдир. Бану Тамимнинг аёллари ва болалари унинг ортида», дедим. У зот: «Тўхта, эй ғулом, мискина (аёл) рост айтди. Мусулмон мусулмоннинг биродаридир, уларга сув ва дарахт етади, улар Фитначиларга қарши бир-бирига ёрдам берадилар», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ عَبْدِ الْوَاحِدِ، حَدَّثَتْنِي أُمُّ جَنُوبٍ بِنْتُ نُمَيْلَةَ، عَنْ أُمِّهَا، سُوَيْدَةَ بِنْتِ جَابِرٍ عَنْ أُمِّهَا، عَقِيلَةَ بِنْتِ أَسْمَرَ بْنِ مُضَرِّسٍ عَنْ أَبِيهَا، أَسْمَرَ بْنِ مُضَرِّسٍ قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَبَايَعْتُهُ فَقَالَ " مَنْ سَبَقَ إِلَى مَاءٍ لَمْ يَسْبِقْهُ إِلَيْهِ مُسْلِمٌ فَهُوَ لَهُ " . قَالَ فَخَرَجَ النَّاسُ يَتَعَادَوْنَ يَتَخَاطُّونَ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, менга Абдулҳамид ибн Абдулвоҳид ривоят қилди, менга Умм Жануб бинт Нумайла онаси Сувайда бинт Жобирдан, у онаси Ақийла бинт Асмар ибн Музаррисдан, у отаси Асмар ибн Музаррисдан ривоят қилди. У деди: Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келиб, у зотга байъат қилдим. У зот: «Ким бир сувга, ундан олдин бирор мусулмон етиб бормаган (сувга) етиб борса, у ўшаникидиридир», дедилар. У деди: Шунда одамлар бир-бирига ўзиб чизиқ тортиб (ер белгилаб) чиқдилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَقْطَعَ الزُّبَيْرَ حُضْرَ فَرَسِهِ فَأَجْرَى فَرَسَهُ حَتَّى قَامَ ثُمَّ رَمَى بِسَوْطِهِ فَقَالَ " أَعْطُوهُ مِنْ حَيْثُ بَلَغَ السَّوْطُ " .
Бизга Аҳмад ибн Ҳанбал ривоят қилди, бизга Ҳаммод ибн Холид Абдуллаҳ ибн Умардан, у Нофиъдан, у Ибн Умардан ривоят қилди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Зубайрга отининг чопган (масофасини) қатиъ қилиб бердилар. У отини чопди, токи тўхтади, сўнг қамчисини отди ва у зот: «Қамчи етган жойгача унга беринглар», дедилар.