حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ، عَنْ زَكَرِيَّاءَ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيْفِيٍّ، عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ مُعَاذًا ـ رضى الله عنه ـ إِلَى الْيَمَنِ فَقَالَ " ادْعُهُمْ إِلَى شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ، فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوا لِذَلِكَ فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّ اللَّهَ قَدِ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ، فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوا لِذَلِكَ فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّ اللَّهَ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ صَدَقَةً فِي أَمْوَالِهِمْ، تُؤْخَذُ مِنْ أَغْنِيَائِهِمْ وَتُرَدُّ عَلَى فُقَرَائِهِمْ ".
Абу Осим Заҳҳок ибн Махлад бизга айтди, Закариё ибн Ишоқдан, у Яҳё ибн Абдуллаҳ ибн Сайфийдан, у Абу Маъбаддан, у Ибн Аббос розияллаҳу анҳумадан: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Муоз розияллаҳу анҳуни Яманга юборди ва: «Уларни ‹Ло илаҳа иллаллаҳ ва мен Аллаҳнинг Расулиман› деб гувоҳлик беришга чақир. Агар улар шунга итоат қилса, уларга билдир-ки, Аллаҳ уларга ҳар кун ва кечада беш (вақт) намозни фарз қилди. Агар улар шунга итоат қилса, уларга билдир-ки, Аллаҳ уларнинг мол-мулкида садақа (закот)ни фарз қилди — у уларнинг бойларидан олинади ва камбағалларига қайтарилади» дедилар.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ ابْنِ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، رضى الله عنه أَنَّ رَجُلاً، قَالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَخْبِرْنِي بِعَمَلٍ يُدْخِلُنِي الْجَنَّةَ. قَالَ مَا لَهُ مَا لَهُ وَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَرَبٌ مَالَهُ، تَعْبُدُ اللَّهَ، وَلاَ تُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا، وَتُقِيمُ الصَّلاَةَ، وَتُؤْتِي الزَّكَاةَ، وَتَصِلُ الرَّحِمَ ". وَقَالَ بَهْزٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ، وَأَبُوهُ، عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُمَا سَمِعَا مُوسَى بْنَ طَلْحَةَ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، بِهَذَا. قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ أَخْشَى أَنْ يَكُونَ، مُحَمَّدٌ غَيْرَ مَحْفُوظٍ إِنَّمَا هُوَ عَمْرٌو.
Ҳафс ибн Умар бизга айтди: Шуъба бизга айтди, Ибн Усмон ибн Абдуллаҳ ибн Мавҳабдан, у Мусо ибн Талҳадан, у Абу Айюб розияллаҳу анҳудан: Бир киши Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга: ‹Менга мени жаннатга киритадиган бир амални айт› деди. (Баъзилар): ‹Унга нима бўлди, унга нима бўлди?› деди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Унинг ҳожати бор (шу сабабли сўради). Аллаҳга ибодат қиласан ва Унга ҳеч нарсани шерик қилмайсан, намозни барпо қиласан, закотни берасан ва қариндошлик (риштаси)ни улайсан» дедилар. Баҳз деди: Шуъба бизга айтди: Муҳаммад ибн Усмон ва отаси Усмон ибн Абдуллаҳ бизга айтди: Иккаласи Мусо ибн Талҳадан, у Абу Айюбдан шуни эшитди. Абу Абдуллаҳ (Бухорий) деди: Мен ‹Муҳаммад› (деган рови номи) собит (маҳфуз) эмас бўлишидан қўрқаман, у фақат ‹Амр›дир.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدِ بْنِ حَيَّانَ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ أَعْرَابِيًّا، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ دُلَّنِي عَلَى عَمَلٍ إِذَا عَمِلْتُهُ دَخَلْتُ الْجَنَّةَ. قَالَ " تَعْبُدُ اللَّهَ لاَ تُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا، وَتُقِيمُ الصَّلاَةَ الْمَكْتُوبَةَ، وَتُؤَدِّي الزَّكَاةَ الْمَفْرُوضَةَ، وَتَصُومُ رَمَضَانَ ". قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ أَزِيدُ عَلَى هَذَا. فَلَمَّا وَلَّى قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَنْظُرَ إِلَى رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَلْيَنْظُرْ إِلَى هَذَا ". حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي حَيَّانَ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو زُرْعَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا.
Муҳаммад ибн Абдурраҳим менга айтди: Аффон ибн Муслим бизга айтди: Вуҳайб бизга айтди, Яҳё ибн Саъид ибн Ҳайёндан, у Абу Зуръадан, у Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳудан: Бир аъробий (бадавий) Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга келиб: ‹Менга бир амални кўрсат-ки, мен уни қилсам, жаннатга кираман› деди. У зот: «Аллаҳга ибодат қиласан, Унга ҳеч нарсани шерик қилмайсан, фарз намозни барпо қиласан, фарз закотни адо этасан ва Рамазон рўзасини тутасан» дедилар. У: ‹Жоним қўлида бўлган зотга қасамки, мен бунга (ҳеч нарса) қўшмайман› деди. У (орқага) бурилганида, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Ким жаннат аҳлидан бир кишига қарашдан хурсанд бўлса, мана бунга қарасин» дедилар. Мусаддад бизга айтди, Яҳёдан, у Абу Ҳайёндан: У деди: Абу Зуръа менга Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан шуни хабар берди.
حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو جَمْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ قَدِمَ وَفْدُ عَبْدِ الْقَيْسِ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ هَذَا الْحَىَّ مِنْ رَبِيعَةَ قَدْ حَالَتْ بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ كُفَّارُ مُضَرَ، وَلَسْنَا نَخْلُصُ إِلَيْكَ إِلاَّ فِي الشَّهْرِ الْحَرَامِ، فَمُرْنَا بِشَىْءٍ نَأْخُذُهُ عَنْكَ، وَنَدْعُو إِلَيْهِ مَنْ وَرَاءَنَا. قَالَ " آمُرُكُمْ بِأَرْبَعٍ، وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ الإِيمَانِ بِاللَّهِ وَشَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ـ وَعَقَدَ بِيَدِهِ هَكَذَا ـ وَإِقَامِ الصَّلاَةِ، وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَأَنْ تُؤَدُّوا خُمُسَ مَا غَنِمْتُمْ، وَأَنْهَاكُمْ عَنِ الدُّبَّاءِ وَالْحَنْتَمِ وَالنَّقِيرِ وَالْمُزَفَّتِ ". وَقَالَ سُلَيْمَانُ وَأَبُو النُّعْمَانِ عَنْ حَمَّادٍ " الإِيمَانِ بِاللَّهِ شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ".
Ҳажжож бизга айтди: Ҳаммод ибн Зайд бизга айтди: Абу Жамра бизга айтди: Мен Ибн Аббос розияллаҳу анҳумани шундай деганини эшитди: Абдул-Қайс вакиллари Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга келдилар ва: ‹Ё Расулуллаҳ, биз — Робиа(қабиласи)дан бўлган бу маҳалла, биз билан сен орангда Музар кофирлари тўсиқ бўлиб турибди, биз сенга фақат ҳаром ойда етиб кела оламиз. Бизга бир нарсани буюр, биз уни сендан олиб, ортимиздагиларни ҳам унга чақирайлик› дедилар. У зот: «Сизларни тўрт (нарса)га буюраман ва тўрт (нарса)дан қайтараман: Аллаҳга иймон келтиришга ва ‹Ло илаҳа иллаллаҳ› деб гувоҳлик беришга — ва қўли билан шундай (бир бармоғини) тугди — намозни барпо қилишга, закотни беришга ва ўлжа олган нарсангизнинг бешдан бирини (хумус) адо этишга (буюраман). Ва сизларни дуббо (қовоқ идиш), ҳантам (сопол кўза), нақир (ўйилган хурмо танаси) ва музаффат ( смола суртилган идиш)дан (яъни уларда шароб тайёрлашдан) қайтараман» дедилар. Сулаймон ва Абун-Нуъмон Ҳаммоддан: «Аллаҳга иймон келтириш — ‹Ло илаҳа иллаллаҳ› деб гувоҳлик бериш» деди.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ وَكَفَرَ مَنْ كَفَرَ مِنَ الْعَرَبِ فَقَالَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه كَيْفَ تُقَاتِلُ النَّاسَ، وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ. فَمَنْ قَالَهَا فَقَدْ عَصَمَ مِنِّي مَالَهُ وَنَفْسَهُ إِلاَّ بِحَقِّهِ، وَحِسَابُهُ عَلَى اللَّهِ ". فَقَالَ وَاللَّهِ لأُقَاتِلَنَّ مَنْ فَرَّقَ بَيْنَ الصَّلاَةِ وَالزَّكَاةِ، فَإِنَّ الزَّكَاةَ حَقُّ الْمَالِ، وَاللَّهِ لَوْ مَنَعُونِي عَنَاقًا كَانُوا يُؤَدُّونَهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَقَاتَلْتُهُمْ عَلَى مَنْعِهَا. قَالَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ فَوَاللَّهِ مَا هُوَ إِلاَّ أَنْ قَدْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَ أَبِي بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ فَعَرَفْتُ أَنَّهُ الْحَقُّ.
Абул-Ямон Ҳакам ибн Нофиъ бизга айтди: Шуъайб ибн Абу Ҳамза бизга хабар берди, Зуҳрийдан: Убайдуллаҳ ибн Абдуллаҳ ибн Утба ибн Масъуд бизга айтди: Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳу деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам вафот этиб, Абу Бакр розияллаҳу анҳу (халифа) бўлганида ва араблардан ким кофир бўлган бўлса кофир бўлганида (закотни рад этганида), Умар розияллаҳу анҳу: ‹Сен одамлар билан қандай жанг қиласан? Ҳолбуки Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Мен одамлар билан улар ‹Ло илаҳа иллаллаҳ› дегунча жанг қилишга буюрилдим. Ким уни айтса, моли ва жонини мендан сақлаб олди — унинг ҳақи (жазоси) билан бўлса бундан мустасно — унинг ҳисоби эса Аллаҳ зиммасида› деганлар-ку?› деди. У (Абу Бакр): ‹Аллаҳга қасамки, мен намоз билан закотни ажратган (бирини адо этиб, бирини рад этган) киши билан, албатта жанг қиламан, чунки закот мол ҳақидир. Аллаҳга қасамки, агар улар Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга бериб турган бир улоқниёки эчкини (закот) мендан ман қилса, мен уларни уни ман қилгани учун, албатта жанг қилар эдим› деди. Умар розияллаҳу анҳу деди: Аллаҳга қасамки, бу — Аллаҳ Абу Бакр розияллаҳу анҳунинг кўксини (ҳақиқатга) очган(лиги)дан бошқа нарса эмас эди, мен у (Абу Бакрнинг гапи) ҳақ эканини билдим.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ وَكَفَرَ مَنْ كَفَرَ مِنَ الْعَرَبِ فَقَالَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه كَيْفَ تُقَاتِلُ النَّاسَ، وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ. فَمَنْ قَالَهَا فَقَدْ عَصَمَ مِنِّي مَالَهُ وَنَفْسَهُ إِلاَّ بِحَقِّهِ، وَحِسَابُهُ عَلَى اللَّهِ ". فَقَالَ وَاللَّهِ لأُقَاتِلَنَّ مَنْ فَرَّقَ بَيْنَ الصَّلاَةِ وَالزَّكَاةِ، فَإِنَّ الزَّكَاةَ حَقُّ الْمَالِ، وَاللَّهِ لَوْ مَنَعُونِي عَنَاقًا كَانُوا يُؤَدُّونَهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَقَاتَلْتُهُمْ عَلَى مَنْعِهَا. قَالَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ فَوَاللَّهِ مَا هُوَ إِلاَّ أَنْ قَدْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَ أَبِي بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ فَعَرَفْتُ أَنَّهُ الْحَقُّ.
Абул-Ямон Ҳакам ибн Нофиъ бизга айтди: Шуъайб ибн Абу Ҳамза бизга хабар берди, Зуҳрийдан: Убайдуллаҳ ибн Абдуллаҳ ибн Утба ибн Масъуд бизга айтди: Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳу деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам вафот этиб, Абу Бакр розияллаҳу анҳу (халифа) бўлганида ва араблардан ким кофир бўлган бўлса кофир бўлганида (закотни рад этганида), Умар розияллаҳу анҳу: ‹Сен одамлар билан қандай жанг қиласан? Ҳолбуки Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Мен одамлар билан улар ‹Ло илаҳа иллаллаҳ› дегунча жанг қилишга буюрилдим. Ким уни айтса, моли ва жонини мендан сақлаб олди — унинг ҳақи (жазоси) билан бўлса бундан мустасно — унинг ҳисоби эса Аллаҳ зиммасида› деганлар-ку?› деди. У (Абу Бакр): ‹Аллаҳга қасамки, мен намоз билан закотни ажратган (бирини адо этиб, бирини рад этган) киши билан, албатта жанг қиламан, чунки закот мол ҳақидир. Аллаҳга қасамки, агар улар Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга бериб турган бир улоқниёки эчкини (закот) мендан ман қилса, мен уларни уни ман қилгани учун, албатта жанг қилар эдим› деди. Умар розияллаҳу анҳу деди: Аллаҳга қасамки, бу — Аллаҳ Абу Бакр розияллаҳу анҳунинг кўксини (ҳақиқатга) очган(лиги)дан бошқа нарса эмас эди, мен у (Абу Бакрнинг гапи) ҳақ эканини билдим.