بَابُ قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى: {لاَ يَسْأَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا} وَكَمِ الْغِنَى
حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ زِيَادٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَيْسَ الْمِسْكِينُ الَّذِي تَرُدُّهُ الأُكْلَةُ وَالأُكْلَتَانِ، وَلَكِنِ الْمِسْكِينُ الَّذِي لَيْسَ لَهُ غِنًى وَيَسْتَحْيِي أَوْ لاَ يَسْأَلُ النَّاسَ إِلْحَافًا ".
Ҳажжож ибн Минҳол бизга айтди: Шуъба бизга айтди: Муҳаммад ибн Зиёд менга хабар берди: У деди: Мен Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳуни (эшитди), у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан: У зот: «Мискин — бир-икки луқма (таом) уни қайтарадиган (киши) эмас, балки мискин — бойлиги бўлмаган, (сўрашдан) уяладиган ёки одамлардан ёпишиб (қистаб) сўрамайдиган кишидир» дедилар.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنِ ابْنِ أَشْوَعَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، حَدَّثَنِي كَاتِبُ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، قَالَ كَتَبَ مُعَاوِيَةُ إِلَى الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ أَنِ اكْتُبْ، إِلَىَّ بِشَىْءٍ سَمِعْتَهُ مِنَ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم. فَكَتَبَ إِلَيْهِ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ اللَّهَ كَرِهَ لَكُمْ ثَلاَثًا قِيلَ وَقَالَ، وَإِضَاعَةَ الْمَالِ، وَكَثْرَةَ السُّؤَالِ ".
Яъқуб ибн Иброҳим бизга айтди: Исмоил ибн Улайя бизга айтди: Холид Ҳаззў бизга айтди, Ибн Ашваъдан, у Шаъбийдан: Муғийра ибн Шуъбанинг котиби менга айтди: У деди: Муовия Муғийра ибн Шуъбага: ‹Менга Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан эшитган бирор нарсангни ёз› деб (хат) ёзди. У унга: ‹Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламни шундай деганини эшитди: ‹Албатта Аллаҳ сизларга уч (нарса)ни ёмон кўрди: ‹айтилди-дейди› (беҳуда сўз), мол-мулкни зое қилишни ва кўп сўрашни›› деб (ёзди).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ غُرَيْرٍ الزُّهْرِيُّ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَامِرُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَعْطَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَهْطًا وَأَنَا جَالِسٌ فِيهِمْ قَالَ فَتَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ رَجُلاً لَمْ يُعْطِهِ، وَهُوَ أَعْجَبُهُمْ إِلَىَّ، فَقُمْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَارَرْتُهُ فَقُلْتُ مَا لَكَ عَنْ فُلاَنٍ وَاللَّهِ إِنِّي لأُرَاهُ مُؤْمِنًا. قَالَ " أَوْ مُسْلِمًا " قَالَ فَسَكَتُّ قَلِيلاً ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَعْلَمُ فِيهِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ. مَا لَكَ عَنْ فُلاَنٍ وَاللَّهِ إِنِّي لأُرَاهُ مُؤْمِنًا. قَالَ " أَوْ مُسْلِمًا ". قَالَ فَسَكَتُّ قَلِيلاً ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَعْلَمُ فِيهِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا لَكَ عَنْ فُلاَنٍ وَاللَّهِ إِنِّي لأُرَاهُ مُؤْمِنًا. قَالَ " أَوْ مُسْلِمًا ـ يَعْنِي فَقَالَ ـ إِنِّي لأُعْطِي الرَّجُلَ وَغَيْرُهُ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْهُ، خَشْيَةَ أَنْ يُكَبَّ فِي النَّارِ عَلَى وَجْهِهِ ". وَعَنْ أَبِيهِ عَنْ صَالِحٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُحَمَّدٍ أَنَّهُ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ هَذَا فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ فَضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ فَجَمَعَ بَيْنَ عُنُقِي وَكَتِفِي ثُمَّ قَالَ " أَقْبِلْ أَىْ سَعْدُ إِنِّي لأُعْطِي الرَّجُلَ ". قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ {فَكُبْكِبُوا} قُلِبُوا {مُكِبًّا} أَكَبَّ الرَّجُلُ إِذَا كَانَ فِعْلُهُ غَيْرَ وَاقِعٍ عَلَى أَحَدٍ، فَإِذَا وَقَعَ الْفِعْلُ قُلْتَ كَبَّهُ اللَّهُ لِوَجْهِهِ، وَكَبَبْتُهُ أَنَا.
Муҳаммад ибн Ғурайр Зуҳрий бизга айтди: Яъқуб ибн Иброҳим бизга айтди, отасидан, у Солиҳ ибн Кайсондан, у Ибн Шиҳобдан: У деди: Омир ибн Саъд менга хабар берди, отасидан: У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бир тўда (кишилар)га (мол) берди, мен улар ичида ўтирган эдим. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам улардан бир кишини — унга бермай — қолдирди, ҳолбуки у менга улардан энг ёқимлироғи эди. Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга туриб бориб, у зотга секин (пичирлаб): ‹Сенга фалончидан нима (бўлди)? Аллаҳга қасамки, мен уни мўмин деб биламан› дедим. У зот: «Ёки мусулмон» дедилар. Мен бир оз жим турдим, сўнг у ҳақда билган нарсам мени енгди (яна гапирдим), мен: ‹Ё Расулуллаҳ, сенга фалончидан нима (бўлди)? Аллаҳга қасамки, мен уни мўмин деб биламан› дедим. У зот: «Ёки мусулмон» дедилар. Мен бир оз жим турдим, сўнг у ҳақда билган нарсам мени енгди, мен: ‹Ё Расулуллаҳ, сенга фалончидан нима (бўлди)? Аллаҳга қасамки, мен уни мўмин деб биламан› дедим. У зот: «Ёки мусулмон — яъни — дедилар: Мен бир кишига (мол) бераман, ҳолбуки бошқаси менга ундан севимлироқдир, уни юзтубан дўзахга ташланишидан қўрқиб» дедилар. Отасидан, у Солиҳдан, у Исмоил ибн Муҳаммаддан: У деди: Мен отамни буни сўзлаб бераётганини эшитди, у ўз ҳадисида: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам қўли билан уриб, менинг бўйним ва елкамни (қўли билан) қамраб олди, сўнг: «Бу ёққа кел, эй Саъд, мен бир кишига (мол) бераман...» дедилар. Абу Абдуллаҳ (Бухорий) деди: ‹Факубкибу› — ‹ағдарилди (юзтубан ташланди)› (дегани). ‹Мукиббан› — киши ‹акабба› (юзтубан йиқилди) дейдилар, агар иш (феъл) бирор кимсага тушмаган бўлса. Иш (феъл) тушганида: ‹Аллаҳ уни юзига қаратиб йиқитди (каббаҳу)› ва ‹мен уни йиқитдим (кабабтуҳу)› дейсан.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَيْسَ الْمِسْكِينُ الَّذِي يَطُوفُ عَلَى النَّاسِ تَرُدُّهُ اللُّقْمَةُ وَاللُّقْمَتَانِ وَالتَّمْرَةُ وَالتَّمْرَتَانِ، وَلَكِنِ الْمِسْكِينُ الَّذِي لاَ يَجِدُ غِنًى يُغْنِيهِ، وَلاَ يُفْطَنُ بِهِ فَيُتَصَدَّقُ عَلَيْهِ، وَلاَ يَقُومُ فَيَسْأَلُ النَّاسَ ".
Исмоил ибн Абдуллаҳ бизга айтди: Молик менга айтди, Абуз-Зиноддан, у Аъраждан, у Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳудан: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Мискин — одамларни айланиб юрувчи, бир-икки луқма ва бир-икки дона хурмо уни қайтарадиган (киши) эмас, балки мискин — ўзини бениоз қиладиган бойлик топмайдиган, (ҳолати) сезилмайдиган-ки унга садақа берилса, ва туриб одамлардан сўрамайдиган кишидир» дедилар.
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لأَنْ يَأْخُذَ أَحَدُكُمْ حَبْلَهُ، ثُمَّ يَغْدُوَ ـ أَحْسِبُهُ قَالَ ـ إِلَى الْجَبَلِ فَيَحْتَطِبَ، فَيَبِيعَ فَيَأْكُلَ وَيَتَصَدَّقَ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَسْأَلَ النَّاسَ ". قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ أَكْبَرُ مِنَ الزُّهْرِيِّ، وَهُوَ قَدْ أَدْرَكَ ابْنَ عُمَرَ.
Умар ибн Ҳафс ибн Ғиёс бизга айтди: Отам бизга айтди: Аъмаш бизга айтди: Абу Солиҳ бизга айтди, Абу Ҳурайрадан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан: У зот: «Бирингиз ўз арқонини олиб, сўнг эрта тонгда — уни тоғга (деб ўйлайман) — бориб, ўтин териб, уни сотса, еб ва садақа қилса — бу унинг учун одамлардан сўрашидан яхшироқдир» дедилар. Абу Абдуллаҳ (Бухорий) деди: Солиҳ ибн Кайсон Зуҳрийдан каттароқдир, у Ибн Умарга ҳам етишган.