Таматтуъ, қирон, ифрод ҳажлари ва қурбонликсиз кишининг ҳажни умрага айлантириши

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلاَ نُرَى إِلاَّ أَنَّهُ الْحَجُّ، فَلَمَّا قَدِمْنَا تَطَوَّفْنَا بِالْبَيْتِ، فَأَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَنْ لَمْ يَكُنْ سَاقَ الْهَدْىَ أَنْ يَحِلَّ، فَحَلَّ مَنْ لَمْ يَكُنْ سَاقَ الْهَدْىَ، وَنِسَاؤُهُ لَمْ يَسُقْنَ فَأَحْلَلْنَ، قَالَتْ عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها ـ فَحِضْتُ فَلَمْ أَطُفْ بِالْبَيْتِ، فَلَمَّا كَانَتْ لَيْلَةُ الْحَصْبَةِ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، يَرْجِعُ النَّاسُ بِعُمْرَةٍ وَحَجَّةٍ وَأَرْجِعُ أَنَا بِحَجَّةٍ قَالَ ‏"‏ وَمَا طُفْتِ لَيَالِيَ قَدِمْنَا مَكَّةَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَاذْهَبِي مَعَ أَخِيكِ إِلَى التَّنْعِيمِ، فَأَهِلِّي بِعُمْرَةٍ ثُمَّ مَوْعِدُكِ كَذَا وَكَذَا ‏"‏‏.‏ قَالَتْ صَفِيَّةُ مَا أُرَانِي إِلاَّ حَابِسَتَهُمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ عَقْرَى حَلْقَى، أَوَمَا طُفْتِ يَوْمَ النَّحْرِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ قُلْتُ بَلَى‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ بَأْسَ، انْفِرِي ‏"‏‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها ـ فَلَقِيَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مُصْعِدٌ مِنْ مَكَّةَ، وَأَنَا مُنْهَبِطَةٌ عَلَيْهَا، أَوْ أَنَا مُصْعِدَةٌ وَهْوَ مُنْهَبِطٌ مِنْهَا‏.‏

Усмон бизга айтди: Жарир бизга айтди, Мансурдан, у Иброҳимдан, у Асваддан, у Оиша розияллаҳу анҳодан: Биз Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам билан (йўлга) чиқдик, биз фақат у (сафар) ҳаж деб билар эдик. Биз (Маккага) етиб келгач, Байтни тавоф қилдик. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳадя (қурбонлик) ҳайдаб келмаган кишини (иҳромдан) чиқишга буюрди. Ҳадя ҳайдаб келмаган киши (иҳромдан) чиқди, у зотнинг аёллари ҳам ҳадя ҳайдаб келмаган эди, улар ҳам (иҳромдан) чиқди. Оиша розияллаҳу анҳо деди: Мен ҳайзли бўлиб қолдим, шунинг учун Байтни тавоф қилмадим. Ҳасба кечаси бўлганида, у: ‹Ё Расулуллаҳ, одамлар умра ва ҳаж билан қайтяпти, мен эса (фақат) ҳаж билан қайтяпман› деди. У зот: «Биз Маккага келган кечаларда тавоф қилмадингми?» дедилар. Мен: ‹Йўқ› дедим. У зот: «Бўлмаса, биродаринг билан Танъимга бориб, умра билан талбия айт, сўнг сенга ваъда (учрашув жойи) шу-шу (ерда)» дедилар. Сафийя: ‹Мен ўзимни фақат уларни (йўлда) ушлаб қолувчи (сабабли) деб кўраяпман (мен ҳайзли бўлдим)› деди. У зот: «Ақро-ҳалқо (сен ҳалок бўлгур!), қурбонлик куни тавоф қилмадингми?» дедилар. У: ‹Ҳа (қилдим)› деди. У зот: «Зарари йўқ, (йўлга) чиқ» дедилар. Оиша розияллаҳу анҳо деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам менга йўлиқди, у зот Маккадан кўтарилаётган (юқори чиқаётган), мен эса унга (Маккага) тушаётган эдим — ёки мен кўтарилаётган, у зот тушаётган эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ، مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ نَوْفَلٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّهَا قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ حَجَّةِ الْوَدَاعِ، فَمِنَّا مَنْ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ، وَمِنَّا مَنْ أَهَلَّ بِحَجَّةٍ وَعُمْرَةٍ، وَمِنَّا مَنْ أَهَلَّ بِالْحَجِّ وَأَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْحَجِّ، فَأَمَّا مَنْ أَهَلَّ بِالْحَجِّ أَوْ جَمَعَ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لَمْ يَحِلُّوا حَتَّى كَانَ يَوْمُ النَّحْرِ‏.‏

Абдуллаҳ ибн Юсуф бизга айтди: Молик бизга хабар берди, Абул-Асвад Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ибн Навфалдан, у Урва ибн Зубайрдан, у Оиша розияллаҳу анҳодан: У деди: Биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан Видолашув ҳажи йили (йўлга) чиқдик. Биздан умра билан талбия айтган ҳам, ҳаж ва умра билан талбия айтган ҳам, ҳаж билан талбия айтган ҳам бор эди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳаж билан талбия айтди. Ҳаж билан талбия айтган ёки ҳажга умрани жамлаган (қирон қилган) кишилар эса қурбонлик куни бўлгунча (иҳромдан) чиқмади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنْ مَرْوَانَ بْنِ الْحَكَمِ، قَالَ شَهِدْتُ عُثْمَانَ وَعَلِيًّا ـ رضى الله عنهما ـ وَعُثْمَانُ يَنْهَى عَنِ الْمُتْعَةِ وَأَنْ يُجْمَعَ بَيْنَهُمَا‏.‏ فَلَمَّا رَأَى عَلِيٌّ، أَهَلَّ بِهِمَا لَبَّيْكَ بِعُمْرَةٍ وَحَجَّةٍ قَالَ مَا كُنْتُ لأَدَعَ سُنَّةَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لِقَوْلِ أَحَدٍ‏.‏

Муҳаммад ибн Башшор бизга айтди: Ғундар бизга айтди: Шуъба бизга айтди, Ҳакамдан, у Али ибн Ҳусайндан, у Марвон ибн Ҳакамдан: У деди: Мен Усмон ва Али розияллаҳу анҳумага ҳозир бўлдим, Усмон мутъа (таматту)дан ва у иккисини (ҳаж ва умрани) жамлашдан қайтарар эди. Али буни кўргач, у иккиси билан: ‹Лаббайк, умра ва ҳаж билан› деб талбия айтди ва: ‹Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг суннатини бирор кишининг сўзи учун тарк қилувчи эмасман› деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانُوا يَرَوْنَ أَنَّ الْعُمْرَةَ فِي أَشْهُرِ الْحَجِّ مِنْ أَفْجَرِ الْفُجُورِ فِي الأَرْضِ، وَيَجْعَلُونَ الْمُحَرَّمَ صَفَرًا وَيَقُولُونَ إِذَا بَرَأَ الدَّبَرْ، وَعَفَا الأَثَرْ، وَانْسَلَخَ صَفَرْ، حَلَّتِ الْعُمْرَةُ لِمَنِ اعْتَمَرْ‏.‏ قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ صَبِيحَةَ رَابِعَةٍ مُهِلِّينَ بِالْحَجِّ، فَأَمَرَهُمْ أَنْ يَجْعَلُوهَا عُمْرَةً فَتَعَاظَمَ ذَلِكَ عِنْدَهُمْ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الْحِلِّ قَالَ ‏ "‏ حِلٌّ كُلُّهُ ‏"‏‏.‏

Мусо ибн Исмоил бизга айтди: Вуҳайб бизга айтди: Ибн Товус бизга айтди, отасидан, у Ибн Аббос розияллаҳу анҳумадан: У деди: Улар (жоҳилият аҳли) ҳаж ойларида умра қилишни ер юзидаги энг катта гуноҳ (фисқ) деб билар ва Муҳаррамни Сафар (деб) қилар (кечиктирар) эди ва: ‹(Туянинг) яғрини тузалса, из (йўл изи) ўчса ва Сафар (ойи) чиқиб кетса, умра қилувчига умра ҳалол бўлди› дер эди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ва ашоблари (Зул-Ҳижжанинг) тўртинчи (куни) тонгида — ҳаж билан талбия айтган ҳолда — келди. У зот уларни уни (ҳажни) умра қилишга буюрди. Бу уларга катта (оғир) бўлди ва улар: ‹Ё Расулуллаҳ, қайси ҳалол (қанчалик ҳалол бўлади)?› дедилар. У зот: «Тўлиқ ҳалол (ҳамма нарса ҳалол)» дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَدِمْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَأَمَرَهُ بِالْحِلِّ‏.‏

Муҳаммад ибн Мусанно бизга айтди: Ғундар бизга айтди: Шуъба бизга айтди, Қайс ибн Муслимдан, у Ториқ ибн Шиҳобдан, у Абу Мусо розияллаҳу анҳудан: У деди: Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келдим. У зот уни (иҳромдан) чиқишга (ҳалол бўлишга) буюрди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ،‏.‏ وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ حَفْصَةَ ـ رضى الله عنهم ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا شَأْنُ النَّاسِ حَلُّوا بِعُمْرَةٍ وَلَمْ تَحْلِلْ أَنْتَ مِنْ عُمْرَتِكَ قَالَ ‏ "‏ إِنِّي لَبَّدْتُ رَأْسِي، وَقَلَّدْتُ هَدْيِي فَلاَ أَحِلُّ حَتَّى أَنْحَرَ ‏"‏‏.‏

Исмоил бизга айтди: Молик менга айтди. Ва Абдуллаҳ ибн Юсуф бизга айтди: Молик бизга хабар берди, Нофиъдан, у Ибн Умардан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг завжаси Ҳафса розияллаҳу анҳумадан: У деди: ‹Ё Расулуллаҳ, одамларга нима бўлди-ки, улар умра билан (иҳромдан) чиқди, сен эса ўз умрангдан чиқмадинг?› деди. У зот: «Мен бошимни (елимли нарса билан) ёпиштирдим ва ҳадямга (белги) тақдим, шунинг учун мен (қурбонликни) сўймагунимча (иҳромдан) чиқмайман» дедилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنَا أَبُو جَمْرَةَ، نَصْرُ بْنُ عِمْرَانَ الضُّبَعِيُّ قَالَ تَمَتَّعْتُ فَنَهَانِي نَاسٌ، فَسَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ فَأَمَرَنِي، فَرَأَيْتُ فِي الْمَنَامِ كَأَنَّ رَجُلاً يَقُولُ لِي حَجٌّ مَبْرُورٌ وَعُمْرَةٌ مُتَقَبَّلَةٌ، فَأَخْبَرْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ سُنَّةَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لِي أَقِمْ عِنْدِي، فَأَجْعَلَ لَكَ سَهْمًا مِنْ مَالِي‏.‏ قَالَ شُعْبَةُ فَقُلْتُ لِمَ فَقَالَ لِلرُّؤْيَا الَّتِي رَأَيْتُ‏.‏

Одам бизга айтди: Шуъба бизга айтди: Абу Жамра Наср ибн Имрон Зубаъий бизга хабар берди: У деди: Мен таматту қилдим, баъзи кишилар мени (ундан) қайтарди. Мен Ибн Аббос розияллаҳу анҳумадан сўради, у менга (таматтуни) буюрди. Сўнг мен тушимда гўё бир киши менга: ‹Мабрур ҳаж ва мақбул умра (қилдинг)› деяётганини кўрдим. Мен буни Ибн Аббосга айтди. У: ‹Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг суннати!› деди ва менга: ‹Менинг олдимда қол, мен сенга молимдан бир улуш ажратаман› деди. Шуъба деди: Мен: ‹Нега?› дедим. У: ‹Мен кўрган туш сабабли› деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا أَبُو شِهَابٍ، قَالَ قَدِمْتُ مُتَمَتِّعًا مَكَّةَ بِعُمْرَةٍ فَدَخَلْنَا قَبْلَ التَّرْوِيَةِ بِثَلاَثَةِ أَيَّامٍ، فَقَالَ لِي أُنَاسٌ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ تَصِيرُ الآنَ حَجَّتُكَ مَكِّيَّةً‏.‏ فَدَخَلْتُ عَلَى عَطَاءٍ أَسْتَفْتِيهِ فَقَالَ حَدَّثَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ حَجَّ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ سَاقَ الْبُدْنَ مَعَهُ، وَقَدْ أَهَلُّوا بِالْحَجِّ مُفْرَدًا، فَقَالَ لَهُمْ ‏"‏ أَحِلُّوا مِنْ إِحْرَامِكُمْ بِطَوَافِ الْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، وَقَصِّرُوا ثُمَّ أَقِيمُوا حَلاَلاً، حَتَّى إِذَا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ فَأَهِلُّوا بِالْحَجِّ، وَاجْعَلُوا الَّتِي قَدِمْتُمْ بِهَا مُتْعَةً ‏"‏‏.‏ فَقَالُوا كَيْفَ نَجْعَلُهَا مُتْعَةً وَقَدْ سَمَّيْنَا الْحَجَّ فَقَالَ ‏"‏ افْعَلُوا مَا أَمَرْتُكُمْ، فَلَوْلاَ أَنِّي سُقْتُ الْهَدْىَ لَفَعَلْتُ مِثْلَ الَّذِي أَمَرْتُكُمْ، وَلَكِنْ لاَ يَحِلُّ مِنِّي حَرَامٌ حَتَّى يَبْلُغَ الْهَدْىُ مَحِلَّهُ ‏"‏‏.‏ فَفَعَلُوا‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ أَبُو شِهَابٍ لَيْسَ لَهُ مُسْنَدٌ إِلَّا هَذَا

Абу Нуъайм бизга айтди: Абу Шиҳоб бизга айтди: У деди: Мен Маккага умра билан, таматту қилувчи (ниятида) келдим. Биз Тарвиядан уч кун олдин (Маккага) кирдик. Макка аҳлидан баъзи кишилар менга: ‹Энди сенинг ҳажинг маккий (Макка аҳли ҳажи) бўлиб қолади› деди. Мен Атонинг олдига — ундан фатво сўраб — кирдим. У: ‹Менга Жобир ибн Абдуллаҳ розияллаҳу анҳума айтди-ки, у Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам билан — у зот (қурбонлик) туяларини ҳайдаб келган куни — ҳаж қилди, улар ҳаж билан якка (муфрад) талбия айтган эди. У зот уларга: ‹Иҳромингиздан Байтни ва Сафо билан Марва орасини тавоф қилиб, сочни қисқартириб чиқинг (ҳалол бўлинг), сўнг ҳалол (иҳромсиз) ҳолда туринг, ҳатто Тарвия куни бўлганида, ҳаж билан талбия айтинг ва ўзингиз (аввал) келган (иҳром)ни таматту (умра) қилиб олинг› дедилар. Улар: ‹Уни қандай таматту қилайлик, ҳолбуки биз ҳажни атаган (ният қилган) эдик?› дедилар. У зот: ‹Мен буюрган нарсани қилинг, агар мен ҳадяни ҳайдаб келмаганимда, мен ҳам сизларга буюрган нарсамнинг мислини қилар эдим, лекин (қурбонлик) ҳадя ўз ўрнига (сўйиш жойига) етмагунча мендан ҳаром (иҳром) чиқмайди› дедилар. Улар шундай қилди› деди. Абу Абдуллаҳ (Бухорий) деди: Абу Шиҳобнинг бундан бошқа муснад (ҳадис)и йўқ.