Вайлака (ҳолингга вой) ибораси

Odob kitobi · 9 ҳадис

باب مَا جَاءَ فِي قَوْلِ الرَّجُلِ وَيْلَكَ

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَأَى رَجُلاً يَسُوقُ بَدَنَةً فَقَالَ ‏"‏ ارْكَبْهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ إِنَّهَا بَدَنَةٌ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ارْكَبْهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ إِنَّهَا بَدَنَةٌ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ارْكَبْهَا وَيْلَكَ ‏"‏‏.‏

Мусо ибн Исмоил, Ҳаммомдан, у Қатодадан, у Анасдан (розияллаҳу анҳу) ривоят қилади: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам бир кишини бадана (қурбонлик туя)ни ҳайдаб кетаётган ҳолда кўрдилар ва: «Унга мин» дедилар. У: У — бадана(қурбонлик)дир, деди. У: «Унга мин» дедилар. У: У — баданадир, деди. У: «Унга мин, вой сенга» дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأَى رَجُلاً يَسُوقُ بَدَنَةً فَقَالَ لَهُ ‏"‏ ارْكَبْهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهَا بَدَنَةٌ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ارْكَبْهَا وَيْلَكَ ‏"‏‏.‏ فِي الثَّانِيَةِ أَوْ فِي الثَّالِثَةِ‏.‏

Қутайба ибн Саид, Моликдан, у Абуз Зиноддан, у Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан (розияллаҳу анҳу) ривоят қилади: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бир кишини бадана(қурбонлик туя)ни ҳайдаб кетаётган ҳолда кўрдилар ва унга: «Унга мин» дедилар. У: Эй Расулуллаҳ, у — баданадир, деди. У: «Унга мин, вой сенга» дедилар — иккинчи ёки учинчи (мартада).

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ،‏.‏ وَأَيُّوبَ عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ، وَكَانَ مَعَهُ غُلاَمٌ لَهُ أَسْوَدُ، يُقَالُ لَهُ أَنْجَشَةُ، يَحْدُو، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ وَيْحَكَ يَا أَنْجَشَةُ رُوَيْدَكَ بِالْقَوَارِيرِ ‏"‏‏.‏

Мусаддад, Ҳаммоддан, у Собит Бунонийдан, у Анас ибн Моликдан; ва Айюб, у Абу Қилобадан, у Анас ибн Моликдан ривоят қилади: У: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бир сафарда эдилар, у киши билан бирга Анжаша деб аталувчи қора ғуломлари бор эди, у ҳудо (шеър) айтар (туяни ҳайдар) эди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Вой сенга, эй Анжаша, шиша(идиш)ларни оҳиста (ҳайда)» дедилар, деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَثْنَى رَجُلٌ عَلَى رَجُلٍ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏ "‏ وَيْلَكَ قَطَعْتَ عُنُقَ أَخِيكَ ـ ثَلاَثًا ـ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَادِحًا لاَ مَحَالَةَ فَلْيَقُلْ أَحْسِبُ فُلاَنًا ـ وَاللَّهُ حَسِيبُهُ ـ وَلاَ أُزَكِّي عَلَى اللَّهِ أَحَدًا‏.‏ إِنْ كَانَ يَعْلَمُ ‏"‏‏.‏

Мусо ибн Исмоил, Вуҳайбдан, у Холиддан, у Абдураҳмон ибн Абу Бакрадан, у отасидан ривоят қилади: У: Бир киши Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдида бир кишини мақтади. У киши: «Вой сенга, биродарингнинг бўйнини уздинг — уч марта — сизлардан ким албатта мақтовчи бўлса, айтсин: Фалонни шундай деб ўйлайман — унинг ҳисобини Аллаҳ олувчидир — ва мен Аллаҳ(нинг илми)дан устун қўйиб ҳеч кимни пок деб айтмайман; агар (уни шундай) деб билса (гина айтсин)» дедилар.

حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، وَالضَّحَّاكِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ بَيْنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْسِمُ ذَاتَ يَوْمٍ قِسْمًا فَقَالَ ذُو الْخُوَيْصِرَةِ ـ رَجُلٌ مِنْ بَنِي تَمِيمٍ ـ يَا رَسُولَ اللَّهِ اعْدِلْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَيْلَكَ مَنْ يَعْدِلُ إِذَا لَمْ أَعْدِلْ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ ائْذَنْ لِي فَلأَضْرِبْ عُنُقَهُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ، إِنَّ لَهُ أَصْحَابًا يَحْقِرُ أَحَدُكُمْ صَلاَتَهُ مَعَ صَلاَتِهِمْ، وَصِيَامَهُ مَعَ صِيَامِهِمْ، يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمُرُوقِ السَّهْمِ مِنَ الرَّمِيَّةِ، يُنْظَرُ إِلَى نَصْلِهِ فَلاَ يُوجَدُ فِيهِ شَىْءٌ، ثُمَّ يُنْظَرُ إِلَى رِصَافِهِ فَلاَ يُوجَدُ فِيهِ شَىْءٌ، ثُمَّ يُنْظَرُ إِلَى نَضِيِّهِ فَلاَ يُوجَدُ فِيهِ شَىْءٌ، ثُمَّ يُنْظَرُ إِلَى قُذَذِهِ فَلاَ يُوجَدُ فِيهِ شَىْءٌ، سَبَقَ الْفَرْثَ وَالدَّمَ، يَخْرُجُونَ عَلَى حِينِ فُرْقَةٍ مِنَ النَّاسِ، آيَتُهُمْ رَجُلٌ إِحْدَى يَدَيْهِ مِثْلُ ثَدْىِ الْمَرْأَةِ، أَوْ مِثْلُ الْبَضْعَةِ تَدَرْدَرُ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ أَشْهَدُ لَسَمِعْتُهُ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَشْهَدُ أَنِّي كُنْتُ مَعَ عَلِيٍّ حِينَ قَاتَلَهُمْ، فَالْتُمِسَ فِي الْقَتْلَى، فَأُتِيَ بِهِ عَلَى النَّعْتِ الَّذِي نَعَتَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Абдураҳмон ибн Иброҳим, Валиддан, у Авзоийдан, у Зуҳрийдан, у Абу Салама ва Заҳҳокдан, у Абу Саид Худрийдан ривоят қилади: У: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам бир куни бир тақсимотни тақсимлаётган пайтда, Зул-Хувайсира — Бану Тамимдан бир киши — : Эй Расулуллаҳ, адолат қил, деди. У: «Вой сенга, мен адолат қилмасам, ким адолат қилади?» дедилар. Умар: Менга изн беринг, мен унинг бўйнини урай, деди. У: «Йўқ, албатта унинг шериклари (издошлари) бор — сизларнинг бирингиз ўз намозини уларнинг намози билан, ўз рўзасини уларнинг рўзаси билан (таққослаб) камситади (менсимайди) — улар дийндан — ўқ овдан (овга отилган ўқ) ўтиб чиқгандек — ўтиб (чиқиб) кетадилар: унинг пайконига қаралса, унда бирор нарса (қон) топилмайди; сўнг унинг боғичига қаралса, унда бирор нарса топилмайди; сўнг унинг ёғочига қаралса, унда бирор нарса топилмайди; сўнг унинг патига қаралса, унда бирор нарса топилмайди — у (ўқ) нажас ва қондан ўтиб кетди (тезлиги сабабли). Уларнинг аломати — бир қўли аёлнинг кўкрагидек ёки бир парча гўштдек липиллаб турадиган бир кишидир. Улар одамлар бўлинган (ихтилофли) пайтда чиқадилар» дедилар. Абу Саид: Мен гувоҳлик бераманки, мен буни Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан эшитдйм, ва гувоҳлик бераманки, мен Али улар билан уришган пайтда у билан бирга эдим. (Ўша киши) ўлдирилганлар ичида қидирилди ва Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам таърифлаган таъриф бўйича у (жасад) келтирилди, деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ أَبُو الْحَسَنِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه أَنَّ رَجُلاً، أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلَكْتُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَيْحَكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ وَقَعْتُ عَلَى أَهْلِي فِي رَمَضَانَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَعْتِقْ رَقَبَةً ‏"‏‏.‏ قَالَ مَا أَجِدُهَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَصُمْ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ أَسْتَطِيعُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَطْعِمْ سِتِّينَ مِسْكِينًا ‏"‏‏.‏ قَالَ مَا أَجِدُ‏.‏ فَأُتِيَ بِعَرَقٍ فَقَالَ ‏"‏ خُذْهُ فَتَصَدَّقْ بِهِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَعَلَى غَيْرِ أَهْلِي فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا بَيْنَ طُنُبَىِ الْمَدِينَةِ أَحْوَجُ مِنِّي‏.‏ فَضَحِكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَدَتْ أَنْيَابُهُ قَالَ ‏"‏ خُذْهُ ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ يُونُسُ عَنِ الزُّهْرِيِّ‏.‏ وَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَيْلَكَ‏.‏

Муҳаммад ибн Муқотил Абул Ҳасан, Абдуллаҳдан: Бизга Авзоий: Менга Ибн Шиҳоб, у Ҳумайд ибн Абдураҳмондан, у Абу Ҳурайрадан (розияллаҳу анҳу) айтиб берди: Бир киши Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келиб: Эй Расулуллаҳ, ҳалок бўлдим, деди. У: «Вой сенга» дедилар. У: Рамазонда хотинимга яқинлашдйм (жимаъ қилдим), деди. У: «Бир қул озод қил» дедилар. У: Топмайман, деди. У: «Бас, кетма-кета икки ой рўза тут» дедилар. У: Қодир эмасман, деди. У: «Бас, олтмиш мискинни тўйдир» дедилар. У: Топмайман, деди. Шунда (Набийга) бир сават (хурмо) келтирилди. У: «Уни ол ва садақа қил» дедилар. У: Эй Расулуллаҳ, ўз аҳлимдан бошқага(ми)? Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, Мадинанинг икки чети орасида мендан муҳтожроқ (киши) йўқ, деди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам — озиқ тишлари кўрингунча — кулдилар ва: «Уни ол» дедилар. Буни Юнус Зуҳрийдан мутобаъа қилди. Абдураҳмон ибн Холид Зуҳрийдан: «Вой сенга (вайлака)» деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَمْرٍو الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ الزُّهْرِيُّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه أَنَّ أَعْرَابِيًّا قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْبِرْنِي عَنِ الْهِجْرَةِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ وَيْحَكَ إِنَّ شَأْنَ الْهِجْرَةِ شَدِيدٌ، فَهَلْ لَكَ مِنْ إِبِلٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلْ تُؤَدِّي صَدَقَتَهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَاعْمَلْ مِنْ وَرَاءِ الْبِحَارِ، فَإِنَّ اللَّهَ لَنْ يَتِرَكَ مِنْ عَمَلِكَ شَيْئًا ‏"‏‏.‏

Сулаймон ибн Абдураҳмон, Валиддан: Бизга Абу Амр Авзоий: Менга Ибн Шиҳоб Зуҳрий, у Ато ибн Язид Лайсийдан, у Абу Саид Худрийдан (розияллаҳу анҳу) айтиб берди: Бир аъробий: Эй Расулуллаҳ, менга ҳижрат ҳақида хабар беринг, деди. У: «Вой сенга, албатта ҳижратнинг иши қаттиқ (оғир)дир; сенда туялар борми?» дедилар. У: Ҳа, деди. У: «Уларнинг закотини адолт этяпсанми?» дедилар. У: Ҳа, деди. У: «Бас, денгизлар ортидан (узоқда туриб) ҳам амал қил, чунки Аллаҳ сенинг амалингдан ҳеч нарсани камайтирмайди» дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ وَاقِدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدٍ، سَمِعْتُ أَبِي، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ وَيْلَكُمْ ـ أَوْ وَيْحَكُمْ قَالَ شُعْبَةُ شَكَّ هُوَ ـ لاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا، يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ النَّضْرُ عَنْ شُعْبَةَ وَيْحَكُمْ‏.‏ وَقَالَ عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ وَيْلَكُمْ أَوْ وَيْحَكُمْ‏.‏

Абдуллаҳ ибн Абдулваҳҳоб, Холид ибнул Ҳорисдан: Бизга Шуъба, у Воқид ибн Муҳаммад ибн Зайддан: Отамни эшитдйм, у Ибн Умардан (розияллаҳу анҳумо), у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан: «Вой сизларга — ёки: вой сизларга — (Шуъба: У шубҳа қилди) — мендан кейин кофирлар (каби) бўлиб қайтманглар — бир-бирингизнинг бўйнини урасизлар» дедилар (деб айтди). Назр Шуъбадан: «Вой сизларга (вайҳакум)» деди. Умар ибн Муҳаммад отасидан: «Вой сизларга (вайлакум) ёки вой сизларга (вайҳакум)» деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَهْلِ الْبَادِيَةِ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَتَى السَّاعَةُ قَائِمَةٌ قَالَ ‏"‏ وَيْلَكَ وَمَا أَعْدَدْتَ لَهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ مَا أَعْدَدْتُ لَهَا إِلاَّ أَنِّي أُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّكَ مَعَ مَنْ أَحْبَبْتَ ‏"‏‏.‏ فَقُلْنَا وَنَحْنُ كَذَلِكَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏‏.‏ فَفَرِحْنَا يَوْمَئِذٍ فَرَحًا شَدِيدًا، فَمَرَّ غُلاَمٌ لِلْمُغِيرَةِ وَكَانَ مِنْ أَقْرَانِي فَقَالَ ‏"‏ إِنْ أُخِّرَ هَذَا فَلَنْ يُدْرِكَهُ الْهَرَمُ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ ‏"‏‏.‏ وَاخْتَصَرَهُ شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ سَمِعْتُ أَنَسًا عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Амр ибн Осим, Ҳаммомдан, у Қатодадан, у Анасдан ривоят қилади: Чўл аҳлидан бир киши Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келиб: Эй Расулуллаҳ, Соат (қиёмат) қачон қойим бўлади? деди. У: «Вой сенга, сен унинг учун нима тайёрладинг?» дедилар. У: Мен унинг учун — Аллаҳни ва Унинг Расулини севишимдан бошқа — бирор нарса тайёрламадйм, деди. У: «Сен ўзинг севган киши билан (бирга)сан» дедилар. Биз: Биз ҳам шундаймизми? дедик. У: «Ҳа» дедилар. Биз ўша куни қаттиқ хурсанд бўлдик. Муғийранинг бир ғуломи ўтди — у менинг тенгдошларимдан эди. У: «Агар бу (бола) кечиктирилса (узоқ яшаса), унга қарилик етмай туриб (ёшлигида) Соат (қиёмат) қойим бўлади» дедилар. Буни Шуъба Қатодадан: Анасни эшитдйм, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан (деб) қисқароқ айтди.