باب النَّهْيِ عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ وَعَنِ الْمُخَابَرَةِ وَبَيْعِ الثَّمَرَةِ قَبْلَ بُدُوِّ صَلاَحِهَا وَعَنْ بَيْعِ الْمُعَاوَمَةِ وَهُوَ بَيْعُ السِّنِينَ
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، قَالُوا جَمِيعًا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ وَالْمُخَابَرَةِ وَعَنْ بَيْعِ الثَّمَرِ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُهُ وَلاَ يُبَاعُ إِلاَّ بِالدِّينَارِ وَالدِّرْهَمِ إِلاَّ الْعَرَايَا .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба, Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Нумайр ва Зуҳайр ибн Ҳарб ривоят қилиб, ҳаммаси: бизга Суфён ибн Уяйна Ибн Журайждан, у Атодан, у Жобир ибн Абдуллаҳдан ривоят қилди, дедилар; у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) муҳоқала, музобана ва мухобарадан, мевани унинг етилиши кўринмагунича сотишдан қайтарди; (мева) фақат динор ва дирҳамга сотилади, ароё бундан мустасно.
وَحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، وَأَبِي، الزُّبَيْرِ أَنَّهُمَا سَمِعَا جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ بِمِثْلِهِ .
Ва бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Абу Осим хабар берди, бизга Ибн Журайж Атодан ва Абу аз-Зубайрдан хабар берди — иккаласи Жобир ибн Абдуллаҳни шундай деяётганини эшитди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қайтарди — сўнг унга ўхшаш зикр қилди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، أَخْبَرَنَا مَخْلَدُ بْنُ يَزِيدَ الْجَزَرِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ، جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُخَابَرَةِ وَالْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ وَعَنْ بَيْعِ الثَّمَرَةِ حَتَّى تُطْعِمَ وَلاَ تُبَاعُ إِلاَّ بِالدَّرَاهِمِ وَالدَّنَانِيرِ إِلاَّ الْعَرَايَا . قَالَ عَطَاءٌ فَسَّرَ لَنَا جَابِرٌ قَالَ أَمَّا الْمُخَابَرَةُ فَالأَرْضُ الْبَيْضَاءُ يَدْفَعُهَا الرَّجُلُ إِلَى الرَّجُلِ فَيُنْفِقُ فِيهَا ثُمَّ يَأْخُذُ مِنَ الثَّمَرِ . وَزَعَمَ أَنَّ الْمُزَابَنَةَ بَيْعُ الرُّطَبِ فِي النَّخْلِ بِالتَّمْرِ كَيْلاً . وَالْمُحَاقَلَةُ فِي الزَّرْعِ عَلَى نَحْوِ ذَلِكَ يَبِيعُ الزَّرْعَ الْقَائِمَ بِالْحَبِّ كَيْلاً .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим ал-Ҳанзалий ривоят қилди, бизга Махлад ибн Язид ал-Жазарий хабар берди, бизга Ибн Журайж ривоят қилди, менга Ато Жобир ибн Абдуллаҳдан хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мухобара, муҳоқала, музобанадан ва мевани у ейишга ярамагунича сотишдан қайтарди; (мева) фақат дирҳам ва динорга сотилади, ароё бундан мустасно. Ато деди: Жобир бизга тушунтириб деди: Мухобара — бўш (экинмаган) ерни киши бошқа кишига (ишлаш учун) бериши, у унга ҳаражат қилиб, сўнг мевадан (улуш) олишидир. У музобана — палмадаги ҳўл хурмони (қуруқ) хурмога ўлчов билан сотиш эканини айтди. Муҳоқала эса экинда шунга ўхшаш: тикка турган экинни дон билан ўлчов билан сотишдир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي خَلَفٍ، كِلاَهُمَا عَنْ زَكَرِيَّاءَ، قَالَ ابْنُ أَبِي خَلَفٍ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ بْنُ عَدِيٍّ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَبِي أُنَيْسَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الْمَكِّيُّ، وَهُوَ جَالِسٌ عِنْدَ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ وَالْمُخَابَرَةِ وَأَنْ تُشْتَرَى النَّخْلُ حَتَّى تُشْقِهَ - وَالإِشْقَاهُ أَنْ يَحْمَرَّ أَوْ يَصْفَرَّ أَوْ يُؤْكَلَ مِنْهُ شَىْءٌ - وَالْمُحَاقَلَةُ أَنْ يُبَاعَ الْحَقْلُ بِكَيْلٍ مِنَ الطَّعَامِ مَعْلُومٍ وَالْمُزَابَنَةُ أَنْ يُبَاعَ النَّخْلُ بِأَوْسَاقٍ مِنَ التَّمْرِ وَالْمُخَابَرَةُ الثُّلُثُ وَالرُّبُعُ وَأَشْبَاهُ ذَلِكَ . قَالَ زَيْدٌ قُلْتُ لِعَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ أَسَمِعْتَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَذْكُرُ هَذَا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим ва Муҳаммад ибн Аҳмад ибн Абу Халаф иккаласи Закариёдан ривоят қилди; Ибн Абу Халаф: бизга Закариё ибн Адий ривоят қилди, деди, бизга Убайдуллаҳ Зайд ибн Абу Унайсадан хабар берди, бизга Абу ал-Валид ал-Маккий — у Ато ибн Абу Рабоҳнинг ёнида ўтирган ҳолда — Жобир ибн Абдуллаҳдан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) муҳоқала, музобана, мухобарадан ва хурмо палмасини «ишқоҳ» (ранг олиши) гача сотиб олишдан қайтарди — ишқоҳ: унинг қизариши ёки сарғайиши ёки ундан бирор нарса ейилишидир. Муҳоқала — далани (экинни) белгиланган таом ўлчовига сотиш; музобана — палмани (қуруқ) хурмодан васқлар (ўлчовлар) билан сотиш; мухобара эса — учдан бир, тўртдан бир ва шунга ўхшаш (улушга ишлаш)дир. Зайд деди: Мен Ато ибн Абу Рабоҳга: «Жобир ибн Абдуллаҳни буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан зикр қилаётганини эшитдингми?» дедим. У: «Ҳа» деди.
وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ هَاشِمٍ، حَدَّثَنَا بَهْزٌ، حَدَّثَنَا سَلِيمُ بْنُ حَيَّانَ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ، مِينَاءَ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُزَابَنَةِ وَالْمُحَاقَلَةِ وَالْمُخَابَرَةِ وَعَنْ بَيْعِ الثَّمَرَةِ حَتَّى تُشْقِحَ . قَالَ قُلْتُ لِسَعِيدٍ مَا تُشْقِحُ قَالَ تَحْمَارُّ وَتَصْفَارُّ وَيُؤْكَلُ مِنْهَا .
Ва бизга Абдуллаҳ ибн Ҳошим ривоят қилди, бизга Баҳз ривоят қилди, бизга Салим ибн Ҳайён ривоят қилди, бизга Саид ибн Мино Жобир ибн Абдуллаҳдан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) музобана, муҳоқала, мухобарадан ва мевани «тушқиҳ» (ранг олиши)гача сотишдан қайтарди. (Саид) деди: Мен Саидга: «‹Тушқиҳ› нима?» дедим. У: «Қизаради ва сарғаяди ва ундан ейилади (дегани)» деди.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْغُبَرِيُّ، - وَاللَّفْظُ لِعُبَيْدِ اللَّهِ - قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، وَسَعِيدِ بْنِ مِينَاءَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ، عَبْدِ اللَّهِ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ وَالْمُعَاوَمَةِ وَالْمُخَابَرَةِ - قَالَ أَحَدُهُمَا بَيْعُ السِّنِينَ هِيَ الْمُعَاوَمَةُ - وَعَنِ الثُّنْيَا وَرَخَّصَ فِي الْعَرَايَا .
Бизга Убайдуллаҳ ибн Умар ал-Қаворирий ва Муҳаммад ибн Убайд ал-Ғубарий — лафз Убайдуллаҳники — ривоят қилиб: бизга Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилди, бизга Айюб Абу аз-Зубайрдан ва Саид ибн Минодан, улар Жобир ибн Абдуллаҳдан ривоят қилди, дедилар; у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) муҳоқала, музобана, муъавама ва мухобарадан — (иккаласидан бири: ‹йиллар (олдиндан кўп йилга) савдоси — бу муъавамадир› деди) — ва сунё (маҳсулотнинг бир қисмини истисно қилиб қолдириш)дан қайтарди; ароёда эса рухсат берди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - وَهُوَ ابْنُ عُلَيَّةَ - عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . بِمِثْلِهِ غَيْرَ أَنَّهُ لاَ يَذْكُرُ بَيْعُ السِّنِينَ هِيَ الْمُعَاوَمَةُ .
Ва бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ва Али ибн Ҳужр ривоят қилиб: бизга Исмоил — у ибн Улайя — Айюбдан, у Абу аз-Зубайрдан, у Жобирдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди, дедилар — унга ўхшаш; фақат у «йиллар савдоси — бу муъавамадир» (деган қисм)ни зикр қилмади.
وَحَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ، حَدَّثَنَا رَبَاحُ بْنُ، أَبِي مَعْرُوفٍ قَالَ سَمِعْتُ عَطَاءً، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ وَعَنْ بَيْعِهَا السِّنِينَ وَعَنْ بَيْعِ الثَّمَرِ حَتَّى يَطِيبَ .
Ва менга Ишоқ ибн Мансур ривоят қилди, бизга Убайдуллаҳ ибн Абдулмажид ривоят қилди, бизга Рабоҳ ибн Абу Маъруф ривоят қилиб деди: Мен Атони Жобир ибн Абдуллаҳдан ривоят қилаётганини эшитдим, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ерни ижарага беришдан, уни йиллар (олдиндан) сотишдан ва мевани у яхшиланмагунича (пишмагунча) сотишдан қайтарди.