حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بُكَيْرٍ النَّاقِدُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ، الْمُنْكَدِرِ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ مَرِضْتُ فَأَتَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ يَعُودَانِي مَاشِيَيْنِ فَأُغْمِيَ عَلَىَّ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ صَبَّ عَلَىَّ مِنْ وَضُوئِهِ فَأَفَقْتُ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ أَقْضِي فِي مَالِي فَلَمْ يَرُدَّ عَلَىَّ شَيْئًا حَتَّى نَزَلَتْ آيَةُ الْمِيرَاثِ { يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلاَلَةِ}
Бизга Амр ибн Муҳаммад ибн Букайр ан-Ноқид ривоят қилди, бизга Суфён ибн Уяйна Муҳаммад ибнул-Мункадирдан ривоят қилди, у Жобир ибн Абдуллаҳнинг шундай деганини эшитди: Мен касал бўлдим, шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ва Абу Бакр пиёда юриб мени кўргани келдилар. Мен ҳушимдан кетдим. Сўнг (Расулуллаҳ) таҳорат олдилар, кейин таҳорат сувидан устимга сепдилар, мен ўзимга келдим. Дедим: «Эй Расулуллаҳ, мол-мулким ҳақида қандай ҳукм қилай?» Мерос ояти нозил бўлгунча менга ҳеч нарса жавоб қайтармадилар: ‹Сендан фатво сўрайдилар. Айт: Аллаҳ сизларга калола ҳақида фатво беради›.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ مَيْمُونٍ، حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ عَادَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ فِي بَنِي سَلَمَةَ يَمْشِيَانِ فَوَجَدَنِي لاَ أَعْقِلُ فَدَعَا بِمَاءٍ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ رَشَّ عَلَىَّ مِنْهُ فَأَفَقْتُ فَقُلْتُ كَيْفَ أَصْنَعُ فِي مَالِي يَا رَسُولَ اللَّهِ فَنَزَلَتْ {يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلاَدِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الأُنْثَيَيْنِ}
Менга Муҳаммад ибн Ҳотим ибн Маймун ривоят қилди, бизга Ҳажжож ибн Муҳаммад ривоят қилди, бизга ибн Журайж ривоят қилди, у деди: Менга ибнул-Мункадир Жобир ибн Абдуллаҳдан хабар берди, у деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ва Абу Бакр Бану Салимада пиёда юриб мени кўргани келдилар ва мени ақлимни йўқотган ҳолда топдилар. Сўнг (Расулуллаҳ) сув келтиришни сўраб таҳорат олдилар, кейин ундан устимга сепдилар, мен ўзимга келдим. Сўнг дедим: «Мол-мулким ҳақида қандай қилай, эй Расулуллаҳ?» Шунда нозил бўлди: ‹Аллаҳ сизларга фарзандларингиз ҳақида тавсия қилади: эркакка икки аёлнинг улуши каби (улуш)›.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، - يَعْنِي ابْنَ مَهْدِيٍّ - حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ الْمُنْكَدِرِ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ عَادَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا مَرِيضٌ وَمَعَهُ أَبُو بَكْرٍ مَاشِيَيْنِ فَوَجَدَنِي قَدْ أُغْمِيَ عَلَىَّ فَتَوَضَّأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ صَبَّ عَلَىَّ مِنْ وَضُوئِهِ فَأَفَقْتُ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ أَصْنَعُ فِي مَالِي فَلَمْ يَرُدَّ عَلَىَّ شَيْئًا حَتَّى نَزَلَتْ آيَةُ الْمِيرَاثِ .
Бизга Убайдуллаҳ ибн Умар ал-Қаворийрий ривоят қилди, бизга Абдурраҳмон — яъни ибн Маҳдий — ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди, у деди: Мен Муҳаммад ибнул-Мункадирнинг шундай деганини эшитдим: Мен Жобир ибн Абдуллаҳнинг шундай деганини эшитдим: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам мен касал бўлганимда мени кўргани келдилар, у зот билан Абу Бакр пиёда эди. Мени ҳушимдан кетган ҳолда топдилар. Сўнг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам таҳорат олдилар, кейин таҳорат сувидан устимга сепдилар, мен ўзимга келдим, қарасам Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам (олдимда). Дедим: «Эй Расулуллаҳ, мол-мулким ҳақида қандай қилай?» Мерос ояти нозил бўлгунча менга ҳеч нарса жавоб қайтармадилар.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا بَهْزٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا مَرِيضٌ لاَ أَعْقِلُ فَتَوَضَّأَ فَصَبُّوا عَلَىَّ مِنْ وَضُوئِهِ فَعَقَلْتُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّمَا يَرِثُنِي كَلاَلَةٌ . فَنَزَلَتْ آيَةُ الْمِيرَاثِ . فَقُلْتُ لِمُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ { يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلاَلَةِ} قَالَ هَكَذَا أُنْزِلَتْ
Менга Муҳаммад ибн Ҳотим ривоят қилди, бизга Баҳз ривоят қилди, бизга Шуъба ривоят қилди, менга Муҳаммад ибнул-Мункадир хабар берди, у деди: Мен Жобир ибн Абдуллаҳнинг шундай деганини эшитдим: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳузуримга кирдилар, мен ақлимни йўқотган касал ҳолда эдим. Сўнг (Расулуллаҳ) таҳорат олдилар ва (саҳобалар) таҳорат сувидан устимга сепдилар, мен ақлимга келдим. Дедим: «Эй Расулуллаҳ, менга фақат калола (ота-бола ва фарзандсиз) ворис бўлади.» Шунда мерос ояти нозил бўлди. Сўнг мен Муҳаммад ибнул-Мункадирга ‹Сендан фатво сўрайдилар. Айт: Аллаҳ сизларга калола ҳақида фатво беради› (оятини) айтдим. У деди: «Шундай нозил қилинган.»
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، وَأَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، كُلُّهُمْ عَنْ شُعْبَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . فِي حَدِيثِ وَهْبِ بْنِ جَرِيرٍ فَنَزَلَتْ آيَةُ الْفَرَائِضِ . وَفِي حَدِيثِ النَّضْرِ وَالْعَقَدِيِّ فَنَزَلَتْ آيَةُ الْفَرْضِ . وَلَيْسَ فِي رِوَايَةِ أَحَدٍ مِنْهُمْ قَوْلُ شُعْبَةَ لاِبْنِ الْمُنْكَدِرِ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим ривоят қилди, бизга ан-Назр ибн Шумайл ва Абу Омир ал-Ақадий хабар берди, (ҳ) бизга Муҳаммад ибнул-Мусанно ривоят қилди, бизга Ваҳб ибн Жарийр ривоят қилди — ҳаммаси Шуъбадан, шу иснод билан. Ваҳб ибн Жарийрнинг ҳадисида: «Сўнг фарзлар ояти нозил бўлди» (дейилган). Ан-Назр ва ал-Ақадийнинг ҳадисида: «Сўнг фарз ояти нозил бўлди» (дейилган). Уларнинг ҳеч бирининг ривоятида Шуъбанинг ибнул-Мункадирга айтган сўзи йўқ.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ مَعْدَانَ بْنِ، أَبِي طَلْحَةَ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، خَطَبَ يَوْمَ جُمُعَةٍ فَذَكَرَ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَذَكَرَ أَبَا بَكْرٍ ثُمَّ قَالَ إِنِّي لاَ أَدَعُ بَعْدِي شَيْئًا أَهَمَّ عِنْدِي مِنَ الْكَلاَلَةِ مَا رَاجَعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي شَىْءٍ مَا رَاجَعْتُهُ فِي الْكَلاَلَةِ وَمَا أَغْلَظَ لِي فِي شَىْءٍ مَا أَغْلَظَ لِي فِيهِ حَتَّى طَعَنَ بِإِصْبَعِهِ فِي صَدْرِي وَقَالَ " يَا عُمَرُ أَلاَ تَكْفِيكَ آيَةُ الصَّيْفِ الَّتِي فِي آخِرِ سُورَةِ النِّسَاءِ " . وَإِنِّي إِنْ أَعِشْ أَقْضِ فِيهَا بِقَضِيَّةٍ يَقْضِي بِهَا مَنْ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ وَمَنْ لاَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ .
Бизга Муҳаммад ибн Абий Бакр ал-Муқаддамий ва Муҳаммад ибнул-Мусанно ривоят қилди — лафз ибнул-Мусанноники — иккиси деди: Бизга Яҳё ибн Саъийд ривоят қилди, бизга Ҳишом ривоят қилди, бизга Қатода Солим ибн Абил-Жаъддан, у Маъдон ибн Абий Талҳадан ривоят қилди: Умар ибнул-Хаттоб жума куни хутба ўқиб, Аллаҳнинг Набийси соллаллаҳу алайҳи васалламни зикр қилди ва Абу Бакрни зикр қилди, сўнг деди: «Мен ўзимдан кейин мен учун калола масаласидан кўра муҳимроқ бирор нарса қолдирмасдим. Мен ҳеч бир нарсада Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга калола ҳақида мурожаат қилганчалик мурожаат қилмаганман. У зот менга ҳеч бир нарсада бу ҳақда дағаллик қилганчалик дағаллик қилмаганлар, ҳатто бармоқлари билан кўкрагимга туртиб: ‹Эй Умар, сизга ан-Нисо сурасининг охиридаги ёз ояти кифоя қилмайдими?› дедилар. Агар мен тирик қолсам, бу ҳақда Қуръан ўқийдиган ҳам, Қуръан ўқимайдиган ҳам (билиб) ҳукм қиладиган бир ҳукм чиқараман.»
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، ح وَحَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَابْنُ، رَافِعٍ عَنْ شَبَابَةَ بْنِ سَوَّارٍ، عَنْ شُعْبَةَ، كِلاَهُمَا عَنْ قَتَادَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ .
Бизга Абу Бакр ибн Абий Шайба ривоят қилди, бизга Исмоийл ибн Улайя Саъийд ибн Абий Арубадан ривоят қилди, (ҳ) бизга Зуҳайр ибн Ҳарб, Ишоқ ибн Иброҳим ва ибн Рофиъ Шабобат ибн Саввордан, у Шуъбадан ривоят қилди — иккаласи Қатодадан, шу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилдилар.