باب النَّهْىِ عَنِ ابْتِدَاءِ، أَهْلِ الْكِتَابِ بِالسَّلاَمِ وَكَيْفَ يَرُدُّ عَلَيْهِمْ
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ح وَحَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ سَالِمٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا سَلَّمَ عَلَيْكُمْ أَهْلُ الْكِتَابِ فَقُولُوا وَعَلَيْكُمْ " .
Бизга Яҳё ибн Яҳё ривоят қилди, бизга Ҳушайм Убайдуллаҳ ибн Абу Бакрдан хабар берди. У деди: Мен Анасни шундай деяётганини эшитдим: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди. (ҳ) Менга яна Исмоил ибн Солим ривоят қилди, бизга Ҳушайм ривоят қилди, бизга Убайдуллаҳ ибн Абу Бакр бобоси Анас ибн Моликдан хабар берди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Агар аҳли китоб сизларга салом берса, сизлар: ‹Ва алайкум› денглар», деди.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي ح، وَحَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - يَعْنِي ابْنَ الْحَارِثِ - قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ - وَاللَّفْظُ لَهُمَا - قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَنَسٍ، أَنَّعليه وسلم قَالُوا لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّ أَهْلَ الْكِتَابِ يُسَلِّمُونَ عَلَيْنَا فَكَيْفَ نَرُدُّ عَلَيْهِمْ قَالَ " قُولُوا وَعَلَيْكُمْ " .
Бизга Убайдуллаҳ ибн Муъоз ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди. (ҳ) Менга яна Яҳё ибн Ҳабиб ривоят қилди, бизга Холид — яъни Ибн ал-Ҳорис — ривоят қилиб, улар: бизга Шуъба ривоят қилди, дедилар. (ҳ) Бизга яна Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва Ибн Башшор — лафз уларники — ривоят қилиб, улар: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, бизга Шуъба ривоят қилди, дедилар. У деди: Мен Қатодани Анасдан ривоят қилаётганини эшитдим: Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга: «Аҳли китоб бизга салом берадилар, уларга қандай жавоб берайлик?» дедилар. У: «‹Ва алайкум› денглар», деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَيَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، وَقُتَيْبَةُ، وَابْنُ، حُجْرٍ - وَاللَّفْظُ لِيَحْيَى بْنِ يَحْيَى - قَالَ يَحْيَى بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرُونَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - وَهُوَ ابْنُ جَعْفَرٍ - عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الْيَهُودَ إِذَا سَلَّمُوا عَلَيْكُمْ يَقُولُ أَحَدُهُمُ السَّامُ عَلَيْكُمْ فَقُلْ عَلَيْكَ " .
Бизга Яҳё ибн Яҳё, Яҳё ибн Айюб, Қутайба ва Ибн Ҳужр — лафз Яҳё ибн Яҳёники — ривоят қилди. Яҳё ибн Яҳё: «Бизга хабар берди», деди, қолганлари эса: «Бизга ривоят қилди», дедилар — Исмоил — у Ибн Жаъфар — Абдуллаҳ ибн Динордан ривоят қилди: У Ибн Умарни шундай деяётганини эшитди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Яҳудийлар сизларга салом берганларида, улардан бири ‹Ас-сому алайкум› (сизларга ўлим) дейди. Бас, сен ‹Алайка› (сенга ҳам) деб жавоб бер», деди.
وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ " فَقُولُوا وَعَلَيْكَ " .
Менга Зуҳайр ибн Ҳарб ривоят қилди, бизга Абдурраҳмон Суфёндан, у Абдуллаҳ ибн Динордан, у Ибн Умардан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан шунга ўхшашини ривоят қилди. Фақат у: «Бас, ‹ва алайка› (ва сенга ҳам) деб айтинг» деди.
وَحَدَّثَنِي عَمْرٌو النَّاقِدُ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، - وَاللَّفْظُ لِزُهَيْرٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، بْنُ عُيَيْنَةَ عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتِ اسْتَأْذَنَ رَهْطٌ مِنَ الْيَهُودِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا السَّامُ عَلَيْكُمْ . فَقَالَتْ عَائِشَةُ بَلْ عَلَيْكُمُ السَّامُ وَاللَّعْنَةُ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا عَائِشَةُ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الرِّفْقَ فِي الأَمْرِ كُلِّهِ " . قَالَتْ أَلَمْ تَسْمَعْ مَا قَالُوا قَالَ " قَدْ قُلْتُ وَعَلَيْكُمْ " .
Менга Амр ан-Ноқид ва Зуҳайр ибн Ҳарб ривоят қилди — лафз Зуҳайрники — улар: бизга Суфён ибн Уяйна Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оишадан ривоят қилди, дедилар. У деди: Яҳудийлардан бир гуруҳ Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан киришга изн сўради ва: «Ас-сому алайкум (сизга ўлим бўлсин)» дейишди. Шунда Оиша: «Балки сизларга ўлим ва лаънат бўлсин» деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Эй Оиша, албатта Аллаҳ барча ишда юмшоқликни яхши кўради» деди. У: «Улар нима деганини эшитмадингизми?» деди. У: «Мен ‹ва алайкум (сизларга ҳам)› дедим» деди.
حَدَّثَنَاهُ حَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، جَمِيعًا عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، كِلاَهُمَا عَنِ الزُّهْرِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . وَفِي حَدِيثِهِمَا جَمِيعًا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَدْ قُلْتُ عَلَيْكُمْ " . وَلَمْ يَذْكُرُوا الْوَاوَ .
Буни бизга Ҳасан ибн Алий ал-Ҳулвоний ва Абд ибн Ҳумайд, иккаласи Яъқуб ибн Иброҳим ибн Саъддан ривоят қилди: бизга отам Солиҳдан ривоят қилди, (ҳ) ва бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди: бизга Абдурраззоқ хабар берди: бизга Маъмар хабар берди, иккаласи Зуҳрийдан, шу иснод билан. Уларнинг иккаласининг ҳадисида ҳам: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Мен ‹алайкум (сизларга)› дедим» деган. Улар вов (ва) ни зикр қилмадилар.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أُنَاسٌ مِنَ الْيَهُودِ فَقَالُوا السَّامُ عَلَيْكَ يَا أَبَا الْقَاسِمِ . قَالَ " وَعَلَيْكُمْ " . قَالَتْ عَائِشَةُ قُلْتُ بَلْ عَلَيْكُمُ السَّامُ وَالذَّامُ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا عَائِشَةُ لاَ تَكُونِي فَاحِشَةً " . فَقَالَتْ مَا سَمِعْتَ مَا قَالُوا فَقَالَ " أَوَلَيْسَ قَدْ رَدَدْتُ عَلَيْهِمُ الَّذِي قَالُوا قُلْتُ وَعَلَيْكُمْ " .
Бизга Абу Курайб ривоят қилди: бизга Абу Муовия Аъмашдан, у Муслимдан, у Масруқдан, у Оишадан ривоят қилди. У деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳузурига яҳудийлардан баъзи одамлар келди ва: «Ас-сому алайка, эй Абулқосим» дейишди. У: «Ва алайкум (сизларга ҳам)» деди. Оиша деди: Мен: «Балки сизларга ўлим ва хорлик бўлсин» дедим. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Эй Оиша, беҳаё бўлма» деди. У: «Улар нима деганини эшитмадингизми?» деди. У: «Мен уларга айтганларини қайтармадимми? Мен ‹ва алайкум› дедим-ку» деди.
حَدَّثَنَاهُ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، بِهَذَا الإِسْنَادِ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ فَفَطِنَتْ بِهِمْ عَائِشَةُ فَسَبَّتْهُمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَهْ يَا عَائِشَةُ فَإِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْفُحْشَ وَالتَّفَحُّشَ " . وَزَادَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { وَإِذَا جَاءُوكَ حَيَّوْكَ بِمَا لَمْ يُحَيِّكَ بِهِ اللَّهُ} إِلَى آخِرِ الآيَةِ .
Буни бизга Ишоқ ибн Иброҳим ривоят қилди: бизга Яъло ибн Убайд хабар берди: бизга Аъмаш шу иснод билан ривоят қилди. Фақат у шундай деди: Оиша уларнинг мақсадини пайқаб уларни сўкди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Тўхта, эй Оиша! Албатта Аллаҳ фаҳш (қабиҳлик) ва сўкишни яхши кўрмайди» деди. Ва у қўшимча қилди: Шунда Аллаҳ азза ва жалла ‹Ва улар олдингга келганларида, Аллаҳ сени у билан саломламаган нарса билан саломлайдилар› оятининг охиригача нозил қилди.
حَدَّثَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، وَحَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ سَلَّمَ نَاسٌ مِنْ يَهُودَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا السَّامُ عَلَيْكَ يَا أَبَا الْقَاسِمِ . فَقَالَ " وَعَلَيْكُمْ " . فَقَالَتْ عَائِشَةُ وَغَضِبَتْ أَلَمْ تَسْمَعْ مَا قَالُوا قَالَ " بَلَى قَدْ سَمِعْتُ فَرَدَدْتُ عَلَيْهِمْ وَإِنَّا نُجَابُ عَلَيْهِمْ وَلاَ يُجَابُونَ عَلَيْنَا " .
Менга Ҳорун ибн Абдуллаҳ ва Ҳажжож ибн аш-Шоир ривоят қилди, улар: бизга Ҳажжож ибн Муҳаммад ривоят қилди, дедилар. У деди: Ибн Журайж: менга Абуззубайр хабар берди, деди. У Жобир ибн Абдуллаҳни шундай деганини эшитган: Яҳудийлардан баъзи одамлар Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга салом бериб: «Ас-сому алайка, эй Абулқосим» дейишди. У: «Ва алайкум» деди. Шунда Оиша ғазабланиб: «Улар нима деганини эшитмадингизми?» деди. У: «Ҳа, эшитдим ва уларга қайтардим. Албатта бизнинг уларга (дуомиз) ижобат қилинади, уларники бизга ижобат қилинмайди» деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي الدَّرَاوَرْدِيَّ - عَنْ سُهَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَبْدَءُوا الْيَهُودَ وَلاَ النَّصَارَى بِالسَّلاَمِ فَإِذَا لَقِيتُمْ أَحَدَهُمْ فِي طَرِيقٍ فَاضْطَرُّوهُ إِلَى أَضْيَقِهِ " .
Бизга Қутайба ибн Саъид ривоят қилди: бизга Абдулазиз — яъни ад-Даровардий — Суҳайлдан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Яҳудий ва насорога саломда биринчи бошламанглар. Улардан бирортасини йўлда учратсанглар, уни энг тор (жой)га сиқинг» деди.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ، بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، ح وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، كُلُّهُمْ عَنْ سُهَيْلٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَفِي حَدِيثِ وَكِيعٍ " إِذَا لَقِيتُمُ الْيَهُودَ " . وَفِي حَدِيثِ ابْنِ جَعْفَرٍ عَنْ شُعْبَةَ قَالَ فِي أَهْلِ الْكِتَابِ . وَفِي حَدِيثِ جَرِيرٍ " إِذَا لَقِيتُمُوهُمْ " . وَلَمْ يُسَمِّ أَحَدًا مِنَ الْمُشْرِكِينَ .
Ва бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди: бизга Шуъба ривоят қилди, (ҳ) ва бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ва Абу Курайб ривоят қилди, улар: бизга Вакийъ Суфёндан ривоят қилди, дедилар, (ҳ) ва менга Зуҳайр ибн Ҳарб ривоят қилди: бизга Жарир ривоят қилди, уларнинг ҳаммаси Суҳайлдан, шу иснод билан (ривоят қилди). Вакийънинг ҳадисида: «Яҳудийларни учратсанглар» (дейилган). Ибн Жаъфарнинг Шуъбадан ривоятида у «аҳли китоб тўғрисида» деди. Жарирнинг ҳадисида: «Уларни учратсанглар» (дейилган). Улар мушриклардан бирортасини номламадилар.