باب تَوْقِيرِهِ صلى الله عليه وسلم وَتَرْكِ إِكْثَارِ سُؤَالِهِ عَمَّا لاَ ضَرُورَةَ إِلَيْهِ أَوْ لاَ
يَت
حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَسَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، قَالاَ كَانَ أَبُو هُرَيْرَةَ يُحَدِّثُ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَا نَهَيْتُكُمْ عَنْهُ فَاجْتَنِبُوهُ وَمَا أَمَرْتُكُمْ بِهِ فَافْعَلُوا مِنْهُ مَا اسْتَطَعْتُمْ فَإِنَّمَا أَهْلَكَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ كَثْرَةُ مَسَائِلِهِمْ وَاخْتِلاَفُهُمْ عَلَى أَنْبِيَائِهِمْ " .
Менга Ҳармала ибн Яҳё ат-Тужибий ривоят қилди, бизга Ибн Ваҳб хабар берди, менга Юнус Ибн Шиҳобдан хабар берди, менга Абу Салама ибн Абдураҳмон ва Саид ибн ал-Мусайяб хабар бериб дедилар: Абу Ҳурайра ривоят қилар эдики, у Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг шундай деганларини эшитган: «Сизларни нимадан қайтарган бўлсам, ундан сақланинглар; нимага буюрган бўлсам, ундан қўлингиздан келганича бажаринглар. Зеро, сиздан олдингиларни саволларининг кўплиги ва набийларига қарши ихтилоф қилишлари ҳалок қилди».
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي خَلَفٍ، حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، - وَهُوَ مَنْصُورُ بْنُ سَلَمَةَ الْخُزَاعِيُّ - أَخْبَرَنَا لَيْثٌ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ الْهَادِ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ سَوَاءً .
Менга Муҳаммад ибн Аҳмад ибн Абу Халаф ривоят қилди, бизга Абу Салама — у Мансур ибн Салама ал-Хузоийдир — ривоят қилди, бизга Лайс Язид ибн ал-Ҳоддан, у Ибн Шиҳобдан, шу иснод билан худди шунга ўхшаш, айни ўша (ҳадисни) хабар берди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ، نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا أَبِي كِلاَهُمَا، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ يَعْنِي الْحِزَامِيَّ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، كِلاَهُمَا عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، ح وَحَدَّثَنَاهُ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، كُلُّهُمْ قَالَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " ذَرُونِي مَا تَرَكْتُكُمْ " . وَفِي حَدِيثِ هَمَّامٍ " مَا تُرِكْتُمْ فَإِنَّمَا هَلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ " . ثُمَّ ذَكَرُوا نَحْوَ حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدٍ وَأَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ва Абу Курайб ривоят қилиб дедилар: бизга Абу Муовия ривоят қилди; (ҳ) бизга Ибн Нумайр ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди — иккови Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан; (ҳ) бизга Қутайба ибн Саид ривоят қилди, бизга Муғийра — яъни ал-Ҳизомий — ривоят қилди; (ҳ) бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди — иккови Абуз-Зиноддан, у Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан; (ҳ) бизга буни Убайдуллаҳ ибн Муоз ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, бизга Шуъба Муҳаммад ибн Зиёддан ривоят қилдики, у Абу Ҳурайрадан эшитган; (ҳ) бизга Муҳаммад ибн Рофеъ ривоят қилди, бизга Абдураззоқ ривоят қилди, бизга Маъмар Ҳаммом ибн Мунаббиҳдан, у Абу Ҳурайрадан хабар берди — ҳаммалари Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан: «Мен сизларни қолдирган нарсада (сўрамай) қўйиб қўйинглар», деб ривоят қилдилар. Ҳаммом ҳадисида эса: «Сизлар қолдирилган (нарсада қўйиб қўйинглар), зеро сиздан олдингиларни фақат (...) ҳалок қилди» дейилган. Сўнгра улар Зуҳрийнинг Саиддан ва Абу Саламадан, уларнинг Абу Ҳурайрадан ривоят қилган ҳадисига ўхшаш (ҳадисни) зикр қилдилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ، سَعْدٍ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَعْظَمَ الْمُسْلِمِينَ فِي الْمُسْلِمِينَ جُرْمًا مَنْ سَأَلَ عَنْ شَىْءٍ لَمْ يُحَرَّمْ عَلَى الْمُسْلِمِينَ فَحُرِّمَ عَلَيْهِمْ مِنْ أَجْلِ مَسْأَلَتِهِ " .
Бизга Яҳё ибн Яҳё ривоят қилди, бизга Иброҳим ибн Саъд Ибн Шиҳобдан, у Омир ибн Саъддан, у отасидан хабар берди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Албатта, мусулмонлар орасида жинояти энг катталари шундай кишидирки, у мусулмонларга ҳаром қилинмаган бир нарса тўғрисида сўраб, унинг сўрагани сабабли уларга (ўша нарса) ҳаром қилинади».
وَحَدَّثَنَاهُ أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ - أَحْفَظُهُ كَمَا أَحْفَظُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ - الزُّهْرِيُّ عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَعْظَمُ الْمُسْلِمِينَ فِي الْمُسْلِمِينَ جُرْمًا مَنْ سَأَلَ عَنْ أَمْرٍ لَمْ يُحَرَّمْ فَحُرِّمَ عَلَى النَّاسِ مِنْ أَجْلِ مَسْأَلَتِهِ " .
Бизга буни Абу Бакр ибн Абу Шайба ва Ибн Абу Умар ривоят қилиб дедилар: бизга Суфён ибн Уяйна Зуҳрийдан ривоят қилди; (ҳ) бизга Муҳаммад ибн Аббод ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди ва деди: «Мен буни ‹Бисмиллаҳир-Раҳманир-Раҳийм›ни ёдлаганимдек ёдлайман» — Зуҳрийдан, у Омир ибн Саъддан, у отасидан. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Мусулмонлар орасида жинояти энг каттаси шундай кишидирки, у ҳаром қилинмаган бир иш тўғрисида сўраб, унинг сўрагани сабабли одамларга (ўша нарса) ҳаром қилинади».
وَحَدَّثَنِيهِ حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ، حُمَيْدٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، كِلاَهُمَا عَنِ الزُّهْرِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . وَزَادَ فِي حَدِيثِ مَعْمَرٍ " رَجُلٌ سَأَلَ عَنْ شَىْءٍ وَنَقَّرَ عَنْهُ " . وَقَالَ فِي حَدِيثِ يُونُسَ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ أَنَّهُ سَمِعَ سَعْدًا .
Менга буни Ҳармала ибн Яҳё ривоят қилди, бизга Ибн Ваҳб хабар берди, менга Юнус хабар берди; (ҳ) бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Абдураззоқ хабар берди, бизга Маъмар хабар берди — иккови Зуҳрийдан, шу иснод билан (ривоят қилди). Маъмар ҳадисида шу (сўзни) зиёда қилди: «Бир киши бир нарса тўғрисида сўраб, уни қаттиқ суриштириб (қазиб) сўради». Юнус ҳадисида эса «Омир ибн Саъд Саъддан эшитган» деди.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ السُّلَمِيُّ، وَيَحْيَى بْنُ مُحَمَّدٍ اللُّؤْلُؤِيُّ، - وَأَلْفَاظُهُمْ مُتَقَارِبَةٌ قَالَ مَحْمُودٌ حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، وَقَالَ الآخَرَانِ، أَخْبَرَنَا النَّضْرُ، - أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَنَسٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ بَلَغَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَصْحَابِهِ شَىْءٌ فَخَطَبَ فَقَالَ " عُرِضَتْ عَلَىَّ الْجَنَّةُ وَالنَّارُ فَلَمْ أَرَ كَالْيَوْمِ فِي الْخَيْرِ وَالشَّرِّ وَلَوْ تَعْلَمُونَ مَا أَعْلَمُ لَضَحِكْتُمْ قَلِيلاً وَلَبَكَيْتُمْ كَثِيرًا " . قَالَ فَمَا أَتَى عَلَى أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمٌ أَشَدُّ مِنْهُ - قَالَ - غَطَّوْا رُءُوسَهُمْ وَلَهُمْ خَنِينٌ - قَالَ - فَقَامَ عُمَرُ فَقَالَ رَضِينَا بِاللَّهِ رَبًّا وَبِالإِسْلاَمِ دِينًا وَبِمُحَمَّدٍ نَبِيًّا - قَالَ - فَقَامَ ذَاكَ الرَّجُلُ فَقَالَ مَنْ أَبِي قَالَ " أَبُوكَ فُلاَنٌ " . فَنَزَلَتْ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ}
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон, Муҳаммад ибн Қудома ас-Суламий ва Яҳё ибн Муҳаммад ал-Луълуъий ривоят қилди — уларнинг сўзлари бир-бирига яқин. Маҳмуд: «бизга Назр ибн Шумайл ривоят қилди» деди, қолган иккови: «бизга Назр хабар берди» деди — бизга Шуъба хабар берди, бизга Мусо ибн Анас Анас ибн Моликдан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга саҳобалари тўғрисида бир нарса етди, шунда У хутба ўқиб дедилар: «Менга жаннат ва дўзах кўрсатилди. Мен яхшилик ва ёмонликда бугунгидек (кунни) ҳеч кўрмаган эдим. Агар мен билган нарсани билсангиз эди, оз кулар, кўп йиғлар эдингиз». У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг саҳобаларига ундан қаттиқроқ кун келмаган эди. У деди: Улар бошларини беркитдилар ва уларда (овозини чиқармай) ҳиқиллаб йиғлаш бор эди. У деди: Сўнг Умар туриб: «Рабб сифатида Аллаҳга, дийн сифатида Исломга, набий сифатида Муҳаммадга рози бўлдик», деди. У деди: Сўнг ўша киши туриб: «Менинг отам ким?», деди. У: «Отанг Фалончи», деди. Шунда: «Эй иймон келтирганлар, сизларга ошкор қилинса сизни хафа қиладиган нарсалар тўғрисида сўраманглар» (ояти) нозил бўлди.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرِ بْنِ رِبْعِيٍّ الْقَيْسِيُّ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنِي مُوسَى بْنُ أَنَسٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ قَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ أَبِي قَالَ " أَبُوكَ فُلاَنٌ " . وَنَزَلَتْ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ} تَمَامَ الآيَةِ .
Бизга Муҳаммад ибн Маъмар ибн Рибъий ал-Қайсий ривоят қилди, бизга Равҳ ибн Убода ривоят қилди, бизга Шуъба ривоят қилди, менга Мусо ибн Анас хабар берди. У деди: Анас ибн Моликнинг шундай деганини эшитдим: Бир киши: «Эй Расулуллаҳ, менинг отам ким?», деди. У: «Отанг Фалончи», деди. Ва «Эй иймон келтирганлар, сизларга ошкор қилинса сизни хафа қиладиган нарсалар тўғрисида сўраманглар» (ояти) тўлиқ ҳолида нозил бўлди.
وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَرْمَلَةَ بْنِ عِمْرَانَ التُّجِيبِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ، وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ حِينَ زَاغَتِ الشَّمْسُ فَصَلَّى لَهُمْ صَلاَةَ الظُّهْرِ فَلَمَّا سَلَّمَ قَامَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَذَكَرَ السَّاعَةَ وَذَكَرَ أَنَّ قَبْلَهَا أُمُورًا عِظَامًا ثُمَّ قَالَ " مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَسْأَلَنِي عَنْ شَىْءٍ فَلْيَسْأَلْنِي عَنْهُ فَوَاللَّهِ لاَ تَسْأَلُونَنِي عَنْ شَىْءٍ إِلاَّ أَخْبَرْتُكُمْ بِهِ مَا دُمْتُ فِي مَقَامِي هَذَا " . قَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ فَأَكْثَرَ النَّاسُ الْبُكَاءَ حِينَ سَمِعُوا ذَلِكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَكْثَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَقُولَ " سَلُونِي " . فَقَامَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حُذَافَةَ فَقَالَ مَنْ أَبِي يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " أَبُوكَ حُذَافَةُ " . فَلَمَّا أَكْثَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَنْ يَقُولَ " سَلُونِي " . بَرَكَ عُمَرُ فَقَالَ رَضِينَا بِاللَّهِ رَبًّا وَبِالإِسْلاَمِ دِينًا وَبِمُحَمَّدٍ رَسُولاً - قَالَ - فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَالَ عُمَرُ ذَلِكَ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَوْلَى وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَقَدْ عُرِضَتْ عَلَىَّ الْجَنَّةُ وَالنَّارُ آنِفًا فِي عُرْضِ هَذَا الْحَائِطِ فَلَمْ أَرَ كَالْيَوْمِ فِي الْخَيْرِ وَالشَّرِّ " . قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ قَالَ قَالَتْ أُمُّ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُذَافَةَ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُذَافَةَ مَا سَمِعْتُ بِابْنٍ قَطُّ أَعَقَّ مِنْكَ أَأَمِنْتَ أَنْ تَكُونَ أُمُّكَ قَدْ قَارَفَتْ بَعْضَ مَا تُقَارِفُ نِسَاءُ أَهْلِ الْجَاهِلِيَّةِ فَتَفْضَحَهَا عَلَى أَعْيُنِ النَّاسِ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حُذَافَةَ وَاللَّهِ لَوْ أَلْحَقَنِي بِعَبْدٍ أَسْوَدَ لَلَحِقْتُهُ .
Менга Ҳармала ибн Яҳё ибн Абдуллаҳ ибн Ҳармала ибн Имрон ат-Тужибий ривоят қилди, бизга Ибн Ваҳб хабар берди, менга Юнус Ибн Шиҳобдан хабар берди, менга Анас ибн Молик хабар бердики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам қуёш оғган вақтда чиқиб, уларга пешин намозини ўқиб бердилар. Салом берганларидан сўнг минбарга чиқиб, Қиёматни зикр қилдилар ва ундан олдин буюк ишлар бўлишини зикр қилдилар. Сўнгра: «Ким мендан бир нарса тўғрисида сўрашни хоҳласа, мен шу ўрнимда турганимча, мен шу жойимда турар эканман, ундан сўрасин. Аллаҳга қасамки, ҳеч нарса тўғрисида сўрамайсизларки, мен сизларга уни хабар бермай», дедилар. Анас ибн Молик деди: Одамлар Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан буни эшитганларида кўп йиғладилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам эса: «Мендан сўрангиз!», деб такрор айтавердилар. Шунда Абдуллаҳ ибн Ҳузофа туриб: «Эй Расулуллаҳ, менинг отам ким?», деди. У: «Отанг Ҳузофа», деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Мендан сўрангиз!», деб такрор айтаверганларида, Умар тиз чўкиб: «Рабб сифатида Аллаҳга, дийн сифатида Исломга, расул сифатида Муҳаммадга рози бўлдик», деди. У деди: Умар шуни айтганда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам жим бўлдилар. Сўнгра Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «(Ҳалокат сизларга) яқинроқдир! Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зотга қасамки, ҳозиргина шу деворнинг ён тарафида менга жаннат ва дўзах кўрсатилди. Мен яхшилик ва ёмонликда бугунгидек (кунни) ҳеч кўрмадим», дедилар. Ибн Шиҳоб деди: Менга Убайдуллаҳ ибн Абдуллаҳ ибн Утба хабар бериб деди: Абдуллаҳ ибн Ҳузофанинг онаси Абдуллаҳ ибн Ҳузофага: «Мен сендан кўра отага оқибатсизроқ ўғилни ҳеч эшитмаганман. Онанг жоҳилият аҳлининг аёллари қиладиган баъзи (нопок) ишларни қилган бўлиб қолиб, сени одамларнинг кўзи олдида шарманда қилиб қўйишидан хотиржам бўлдингми?», деди. Абдуллаҳ ибн Ҳузофа деди: «Аллаҳга қасамки, агар У мени қора бир қулга (отам деб) қўшганда ҳам, мен унга (қўшилиб) ўтар эдим».
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ، عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ أَخْبَرَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، كِلاَهُمَا عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا الْحَدِيثِ وَحَدِيثِ عُبَيْدِ اللَّهِ مَعَهُ غَيْرَ أَنَّ شُعَيْبًا قَالَ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنِي رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ أُمَّ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُذَافَةَ قَالَتْ بِمِثْلِ حَدِيثِ يُونُسَ .
Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Абдураззоқ хабар берди, бизга Маъмар хабар берди; (ҳ) бизга Абдуллаҳ ибн Абдураҳмон ад-Дорамий ривоят қилди, бизга Абул-Ямон хабар берди, бизга Шуайб хабар берди — иккови Зуҳрийдан, у Анасдан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан шу ҳадисни ва Убайдуллаҳ ҳадисини у билан бирга (ривоят қилди). Фақат Шуайб Зуҳрийдан ривоят қилиб деди: «Менга Убайдуллаҳ ибн Абдуллаҳ хабар бериб деди: менга илм аҳлидан бир киши ривоят қилдики, Абдуллаҳ ибн Ҳузофанинг онаси Юнус ҳадисига ўхшаш (сўз) айтган».
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ حَمَّادٍ الْمَعْنِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّاسَ، سَأَلُوا نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَحْفَوْهُ بِالْمَسْأَلَةِ فَخَرَجَ ذَاتَ يَوْمٍ فَصَعِدَ الْمِنْبَرَ فَقَالَ " سَلُونِي لاَ تَسْأَلُونِي عَنْ شَىْءٍ إِلاَّ بَيَّنْتُهُ لَكُمْ " . فَلَمَّا سَمِعَ ذَلِكَ الْقَوْمُ أَرَمُّوا وَرَهِبُوا أَنْ يَكُونَ بَيْنَ يَدَىْ أَمْرٍ قَدْ حَضَرَ . قَالَ أَنَسٌ فَجَعَلْتُ أَلْتَفِتُ يَمِينًا وَشِمَالاً فَإِذَا كُلُّ رَجُلٍ لاَفٌّ رَأْسَهُ فِي ثَوْبِهِ يَبْكِي فَأَنْشَأَ رَجُلٌ مِنَ الْمَسْجِدِ كَانَ يُلاَحَى فَيُدْعَى لِغَيْرِ أَبِيهِ فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ مَنْ أَبِي قَالَ " أَبُوكَ حُذَافَةُ " . ثُمَّ أَنْشَأَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رضى الله عنه فَقَالَ رَضِينَا بِاللَّهِ رَبًّا وَبِالإِسْلاَمِ دِينًا وَبِمُحَمَّدٍ رَسُولاً عَائِذًا بِاللَّهِ مِنْ سُوءِ الْفِتَنِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَمْ أَرَ كَالْيَوْمِ قَطُّ فِي الْخَيْرِ وَالشَّرِّ إِنِّي صُوِّرَتْ لِيَ الْجَنَّةُ وَالنَّارُ فَرَأَيْتُهُمَا دُونَ هَذَا الْحَائِطِ " .
Бизга Юсуф ибн Ҳаммод ал-Маъний ривоят қилди, бизга Абдулаъло Саиддан, у Қатодадан, у Анас ибн Моликдан ривоят қилдики, одамлар Аллаҳ набийси соллаллаҳу алайҳи васалламдан шу қадар кўп сўраб, саволлари билан У(нинг сабри)ни сиқиб қўйдилар. Бас, У бир куни чиқиб, минбарга кўтарилиб дедилар: «Мендан сўрангиз! Ҳеч нарса тўғрисида сўрамайсизларки, мен сизларга уни баён қилмай». Қавм буни эшитганда жим бўлиб қолдилар ва (рўй бериши) келиб қолган бир ишнинг олдида бўлишидан қўрқдилар. Анас деди: Мен ўнгга ва чапга қараб қўя бошладим, бас, ҳар бир киши бошини кийимига ўраб йиғлар эди. Шунда масжиддаги, жанжаллашилиб отасидан бошқага нисбат бериб қўйилган бир киши туриб: «Эй Аллаҳ набийси, менинг отам ким?», деди. У: «Отанг Ҳузофа», деди. Сўнгра Умар ибн ал-Хаттоб розияллаҳу анҳу туриб: «Рабб сифатида Аллаҳга, дийн сифатида Исломга, расул сифатида Муҳаммадга рози бўлдик. Фитналарнинг ёмонлигидан Аллаҳдан паноҳ сўраб (туриб айтамиз)», деди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Яхшилик ва ёмонликда бугунгидек (кунни) ҳеч кўрмаганман. Менга жаннат ва дўзах тасвирланди, мен уларнинг икковини шу деворнинг ён тарафида кўрдим», дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ الْحَارِثِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ يَعْنِي ابْنَ الْحَارِثِ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ، بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ، كِلاَهُمَا عَنْ هِشَامٍ، ح وَحَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ النَّضْرِ التَّيْمِيُّ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالاَ، جَمِيعًا حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ، بِهَذِهِ الْقِصَّةِ .
Бизга Яҳё ибн Ҳабиб ал-Ҳорисий ривоят қилди, бизга Холид — яъни Ибн ал-Ҳорис — ривоят қилди; (ҳ) бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Абу Адий ривоят қилди — иккови Ҳишомдан; (ҳ) бизга Осим ибн ан-Назр ат-Таймий ривоят қилди, бизга Муътамир ривоят қилиб деди: отамдан эшитдим — ҳаммалари биргаликда: бизга Қатода Анасдан, шу қиссани ривоят қилди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَرَّادٍ الأَشْعَرِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ الْهَمْدَانِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ سُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَشْيَاءَ كَرِهَهَا فَلَمَّا أُكْثِرَ عَلَيْهِ غَضِبَ ثُمَّ قَالَ لِلنَّاسِ " سَلُونِي عَمَّ شِئْتُمْ " . فَقَالَ رَجُلٌ مَنْ أَبِي قَالَ " أَبُوكَ حُذَافَةُ " . فَقَامَ آخَرُ فَقَالَ مَنْ أَبِي يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " أَبُوكَ سَالِمٌ مَوْلَى شَيْبَةَ " . فَلَمَّا رَأَى عُمَرُ مَا فِي وَجْهِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْغَضَبِ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا نَتُوبُ إِلَى اللَّهِ . وَفِي رِوَايَةِ أَبِي كُرَيْبٍ قَالَ مَنْ أَبِي يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " أَبُوكَ سَالِمٌ مَوْلَى شَيْبَةَ " .
Бизга Абдуллаҳ ибн Баррод ал-Ашъарий ва Муҳаммад ибн ал-Алў ал-Ҳамдоний ривоят қилиб дедилар: бизга Абу Усома Бура[й]ддан, у Абу Бурдадан, у Абу Мусодан ривоят қилди. У деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ўзлари ёқтирмаган нарсалар тўғрисида сўралди. Унга (савол) кўпайтирилганда, У ғазабландилар, сўнгра одамларга: «Мендан хоҳлаган нарсангизни сўрангиз», дедилар. Бир киши: «Менинг отам ким?», деди. У: «Отанг Ҳузофа», деди. Сўнг бошқа бири туриб: «Эй Расулуллаҳ, менинг отам ким?», деди. У: «Отанг Солим — Шайбанинг озод қилган қули», деди. Умар Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг юзидаги ғазабни кўрганда: «Эй Расулуллаҳ, биз Аллаҳга тавба қиламиз», деди. Абу Курайбнинг ривоятида эса: «(Бир киши): ‹Эй Расулуллаҳ, менинг отам ким?› деди. У: ‹Отанг Солим — Шайбанинг озод қилган қули›, деди» дейилган.