حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، وَأَبُو أُسَامَةَ ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، وَابْنُ، نُمَيْرٍ وَوَكِيعٌ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، كُلُّهُمْ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، وَاللَّفْظُ، حَدِيثُ أَبِي أُسَامَةَ ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ جَعْفَرٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَلِيًّا، بِالْكُوفَةِ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " خَيْرُ نِسَائِهَا مَرْيَمُ بِنْتُ عِمْرَانَ وَخَيْرُ نِسَائِهَا خَدِيجَةُ بِنْتُ خُوَيْلِدٍ " . قَالَ أَبُو كُرَيْبٍ وَأَشَارَ وَكِيعٌ إِلَى السَّمَاءِ وَالأَرْضِ .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди: бизга Абдуллаҳ ибн Нумайр ва Абу Усома ривоят қилди (ҳ). Бизга Абу Курайб ҳам ривоят қилди: бизга Абу Усома, ибн Нумайр, Вакийъ ва Абу Муовия ривоят қилди (ҳ). Бизга Ишоқ ибн Иброҳим ҳам ривоят қилди: бизга Абда ибн Сулаймон хабар берди — ҳаммаси Ҳишом ибн Урвадан, матн эса Абу Усоманинг ҳадисидир (ҳ). Бизга Абу Курайб ривоят қилди: бизга Абу Усома, Ҳишомдан, у отасидан ривоят қилди. У деди: Мен Абдуллаҳ ибн Жаъфарнинг шундай деганини эшитдим: мен Куфада Алийнинг шундай деганини эшитдим: мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг шундай деганларини эшитдим: «Унинг (жаннат ёки дунё) аёлларининг энг яхшиси Марям бинти Имрондир, ва унинг аёлларининг энг яхшиси Хадижа бинти Хувайлддир.» Абу Курайб деди: Вакийъ осмон ва ер томонга ишора қилди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ، بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، جَمِيعًا عَنْ شُعْبَةَ، ح وَحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَمَلَ مِنَ الرِّجَالِ كَثِيرٌ وَلَمْ يَكْمُلْ مِنَ النِّسَاءِ غَيْرُ مَرْيَمَ بِنْتِ عِمْرَانَ وَآسِيَةَ امْرَأَةِ فِرْعَوْنَ وَإِنَّ فَضْلَ عَائِشَةَ عَلَى النِّسَاءِ كَفَضْلِ الثَّرِيدِ عَلَى سَائِرِ الطَّعَامِ " .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ва Абу Курайб ривоят қилди, улар: «Бизга Вакийъ ривоят қилди» деди (ҳ). Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва ибн Башшор ҳам ривоят қилди, улар: «Бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди» деди — барчаси Шуъбадан (ҳ). Бизга Убайдуллаҳ ибн Муоз ал-Анбарий ҳам ривоят қилди — матн уники: бизга отам ривоят қилди: бизга Шуъба, Амр ибн Муррадан, у Муррадан, у Абу Мусодан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам шундай дедилар: «Эркаклардан кўплари камолатга етди, аёллардан эса Марям бинти Имрон ва Фиръавннинг хотини Осиядан бошқаси камолатга етмади. Албатта Оишанинг аёллардан устунлиги тарийднинг бошқа таомлардан устунлиги кабидир.»
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ وَابْنُ نُمَيْرٍ قَالُوا حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ عُمَارَةَ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ أَتَى جِبْرِيلُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذِهِ خَدِيجَةُ قَدْ أَتَتْكَ مَعَهَا إِنَاءٌ فِيهِ إِدَامٌ أَوْ طَعَامٌ أَوْ شَرَابٌ فَإِذَا هِيَ أَتَتْكَ فَاقْرَأْ عَلَيْهَا السَّلاَمَ مِنْ رَبِّهَا عَزَّ وَجَلَّ وَمِنِّي وَبَشِّرْهَا بِبَيْتٍ فِي الْجَنَّةِ مِنْ قَصَبٍ لاَ صَخَبَ فِيهِ وَلاَ نَصَبَ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ فِي رِوَايَتِهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَلَمْ يَقُلْ سَمِعْتُ . وَلَمْ يَقُلْ فِي الْحَدِيثِ وَمِنِّي .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба, Абу Курайб ва ибн Нумайр ривоят қилди, улар: «Бизга ибн Фузайл, Уморадан, у Абу Зуръадан ривоят қилди» деди. У деди: Мен Абу Ҳурайранинг шундай деганини эшитдим: Жибрил Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига келди ва деди: «Эй Расулуллаҳ, мана Хадижа ҳузурингизга келмоқда, унинг ёнида бир идиш бор, ичида ноз-неъмат ёки таом ёки ичимлик бор. У ҳузурингизга келганда, унга Азза ва Жалла бўлган Роббисидан ва мендан салом етказинг, ва унга жаннатда йўғон қамишдан қилинган бир уй борлиги билан хушхабар беринг — унда на шовқин бор, на чарчоқ.» Абу Бакр ўз ривоятида «Абу Ҳурайрадан» деди ва «эшитдим» демади. Ҳамда ҳадисда «мендан» демади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي وَمُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ الْعَبْدِيُّ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ قُلْتُ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى أَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَشَّرَ خَدِيجَةَ بِبَيْتٍ فِي الْجَنَّةِ قَالَ نَعَمْ بَشَّرَهَا بِبَيْتٍ فِي الْجَنَّةِ مِنْ قَصَبٍ لاَ صَخَبَ فِيهِ وَلاَ نَصَبَ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Нумайр ривоят қилди: бизга отам ва Муҳаммад ибн Бишр ал-Абдий, Исмоилдан ривоят қилди. У деди: Мен Абдуллаҳ ибн Абу Авфога: «Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Хадижага жаннатдаги бир уй билан хушхабар берганмидилар?» дедим. У: «Ҳа, унга жаннатда йўғон қамишдан қилинган бир уй билан хушхабар берган эдилар — унда на шовқин бор, на чарчоқ» деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، وَجَرِيرٌ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، كُلُّهُمْ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي أَوْفَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ .
Бизга Яҳё ибн Яҳё ривоят қилди: бизга Абу Муовия хабар берди (ҳ). Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ҳам ривоят қилди: бизга Вакийъ ривоят қилди (ҳ). Бизга Ишоқ ибн Иброҳим ҳам ривоят қилди: бизга ал-Муътамир ибн Сулаймон ва Жарир хабар берди (ҳ). Бизга ибн Абу Умар ҳам ривоят қилди: бизга Суфён ривоят қилди — ҳаммаси Исмоил ибн Абу Холиддан, у ибн Абу Авфодан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан мисли билан ривоят қилди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ بَشَّرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَدِيجَةَ بِنْتَ خُوَيْلِدٍ بِبَيْتٍ فِي الْجَنَّةِ .
Бизга Усмон ибн Абу Шайба ривоят қилди: бизга Абда, Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Хадижа бинти Хувайлдга жаннатдаги бир уй билан хушхабар бердилар.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا غِرْتُ عَلَى امْرَأَةٍ مَا غِرْتُ عَلَى خَدِيجَةَ وَلَقَدْ هَلَكَتْ قَبْلَ أَنْ يَتَزَوَّجَنِي بِثَلاَثِ سِنِينَ لِمَا كُنْتُ أَسْمَعُهُ يَذْكُرُهَا وَلَقَدْ أَمَرَهُ رَبُّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ يُبَشِّرَهَا بِبَيْتٍ مِنْ قَصَبٍ فِي الْجَنَّةِ وَإِنْ كَانَ لَيَذْبَحُ الشَّاةَ ثُمَّ يُهْدِيهَا إِلَى خَلاَئِلِهَا .
Бизга Абу Курайб Муҳаммад ибн ал-Ало ривоят қилди: бизга Абу Усома ривоят қилди: бизга Ҳишом, отасидан, у Оишадан ривоят қилди. У деди: Мен Хадижага рашк қилганча ҳеч бир аёлга рашк қилмадим. У мени никоҳига олишларидан уч йил олдин вафот этган эди. Буни мен у кишининг (Расулуллаҳнинг) уни эслаётганларини эшитганим сабабли (қилдим). У кишининг Азза ва Жалла бўлган Роббиси унга жаннатда қамишдан қилинган бир уй билан хушхабар беришни амр қилган эди. У киши қўй сўйганларида, унинг гўштини Хадижанинг дугоналарига совға қилиб юборар эдилар.
حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا غِرْتُ عَلَى نِسَاءِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ عَلَى خَدِيجَةَ وَإِنِّي لَمْ أُدْرِكْهَا . قَالَتْ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا ذَبَحَ الشَّاةَ فَيَقُولُ " أَرْسِلُوا بِهَا إِلَى أَصْدِقَاءِ خَدِيجَةَ " . قَالَتْ فَأَغْضَبْتُهُ يَوْمًا فَقُلْتُ خَدِيجَةَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي قَدْ رُزِقْتُ حُبَّهَا " .
Бизга Саҳл ибн Усмон ривоят қилди: бизга Ҳафс ибн Ғиёс, Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан ривоят қилди. У деди: Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг аёлларидан Хадижадан бошқасига рашк қилмадим, ҳолбуки мен уни кўрмаган эдим. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам қўй сўйганларида: «Буни Хадижанинг дугоналарига юборинглар» дер эдилар. У деди: Бир куни мен у кишини ғазаблантирдим ва: «Хадижа!» дедим. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Албатта менга унинг муҳаббати ризқланган» дедилар.
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَأَبُو كُرَيْبٍ جَمِيعًا عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . نَحْوَ حَدِيثِ أَبِي أُسَامَةَ إِلَى قِصَّةِ الشَّاةِ وَلَمْ يَذْكُرِ الزِّيَادَةَ بَعْدَهَا .
Бизга Зуҳайр ибн Ҳарб ва Абу Курайб биргаликда Абу Муовиядан ривоят қилди: бизга Ҳишом шу иснод билан ривоят қилди — Абу Усоманинг ҳадиси мисли, қўй қиссасигача, ва ундан кейинги зиёдани зикр қилмади.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا غِرْتُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَلَى امْرَأَةٍ مِنْ نِسَائِهِ مَا غِرْتُ عَلَى خَدِيجَةَ لِكَثْرَةِ ذِكْرِهِ إِيَّاهَا وَمَا رَأَيْتُهَا قَطُّ .
Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди: бизга Абдурраззоқ хабар берди: бизга Маъмар, Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оишадан хабар берди. У деди: Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг аёлларидан бирортасига Хадижага рашк қилганчалик рашк қилмадим — у киши уни кўп зикр қилганлари сабабли. Ҳолбуки мен уни ҳеч кўрмаган эдим.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمْ يَتَزَوَّجِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى خَدِيجَةَ حَتَّى مَاتَتْ .
Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди: бизга Абдурраззоқ хабар берди: бизга Маъмар, Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оишадан хабар берди. У деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Хадижа вафот этгунича унинг устига (бошқа аёлни) уйланмадилар.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتِ اسْتَأْذَنَتْ هَالَةُ بِنْتُ خُوَيْلِدٍ أُخْتُ خَدِيجَةَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَرَفَ اسْتِئْذَانَ خَدِيجَةَ فَارْتَاحَ لِذَلِكَ فَقَالَ " اللَّهُمَّ هَالَةُ بِنْتُ خُوَيْلِدٍ " . فَغِرْتُ فَقُلْتُ وَمَا تَذْكُرُ مِنْ عَجُوزٍ مِنْ عَجَائِزِ قُرَيْشٍ حَمْرَاءِ الشِّدْقَيْنِ هَلَكَتْ فِي الدَّهْرِ فَأَبْدَلَكَ اللَّهُ خَيْرًا مِنْهَا .
Бизга Сувайд ибн Саъид ривоят қилди: бизга Алий ибн Мушир, Ҳишомдан, у отасидан, у Оишадан ривоят қилди. У деди: Хадижанинг синглиси Ҳола бинти Хувайлд Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига киришга изн сўради. У киши (унинг овозида) Хадижанинг изн сўрашини таниб, бундан хурсанд бўлдилар ва: «Аллаҳим, бу Ҳола бинти Хувайлд» дедилар. Мен рашк қилдим ва: «Қурайшнинг кампирларидан, оғиз бурчаклари қизарган, асрлар ичида ҳалок бўлган бир кампирни нимасини эслайсиз? Ҳолбуки Аллаҳ сизга ундан яхшироғини берди» дедим.