Талҳа ва Зубайрнинг фазилатлари

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ، وَحَامِدُ بْنُ عُمَرَ الْبَكْرَاوِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالُوا حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، - وَهُوَ ابْنُ سُلَيْمَانَ - قَالَ سَمِعْتُ أَبِي، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، قَالَ لَمْ يَبْقَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَعْضِ تِلْكَ الأَيَّامِ الَّتِي قَاتَلَ فِيهِنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَيْرُ طَلْحَةَ وَسَعْدٍ ‏.‏ عَنْ حَدِيثِهِمَا ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абу Бакр ал-Муқаддамий, Ҳомид ибн Умар ал-Бакровий ва Муҳаммад ибн Абдулаъло ривоят қилиб дедилар: бизга ал-Муътамир, у Ибн Сулаймон, ривоят қилиб деди: мен отамнинг Абу Усмондан ривоятини эшитдим: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам жанг қилган ўша кунларнинг баъзисида, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан бирга Талҳа ва Саъддан бошқа ҳеч ким қолмади — уларнинг иккаласининг ривоятига кўра.

حَدَّثَنَا عَمْرٌو النَّاقِدُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرِ، بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ نَدَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّاسَ يَوْمَ الْخَنْدَقِ فَانْتَدَبَ الزُّبَيْرُ ثُمَّ نَدَبَهُمْ فَانْتَدَبَ الزُّبَيْرُ ثُمَّ نَدَبَهُمْ فَانْتَدَبَ الزُّبَيْرُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لِكُلِّ نَبِيٍّ حَوَارِيٌّ وَحَوَارِيَّ الزُّبَيْرُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Амр ан-Ноқид ривоят қилди, бизга Суфён ибн Уяйна, Муҳаммад ибн ал-Мункадирдан, у Жобир ибн Абдуллаҳдан ривоят қилди: мен унинг шундай деганини эшитдим: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Хандақ кунида одамларни (жангга) чақирди, шунда Зубайр жавоб берди (чиқди). Сўнг яна чақирди, Зубайр жавоб берди. Сўнг яна чақирди, Зубайр жавоб берди. Шунда Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Ҳар бир набийнинг ҳаворийси (содиқ ёрдамчиси) бор, менинг ҳаворийим эса Зубайрдир.»

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ جَمِيعًا عَنْ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، كِلاَهُمَا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَى حَدِيثِ ابْنِ عُيَيْنَةَ ‏.‏

Бизга Абу Курайб ривоят қилди, бизга Абу Усома, Ҳишом ибн Урвадан ривоят қилди; (ҳ) ва бизга Абу Курайб ва Ишоқ ибн Иброҳим биргаликда Вакиъдан ривоят қилдилар, бизга Суфён ривоят қилди — иккиси ҳам Муҳаммад ибн ал-Мункадирдан, у Жобирдан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан Ибн Уяйна ҳадиси маъносида ривоят қилди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ الْخَلِيلِ، وَسُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، كِلاَهُمَا عَنِ ابْنِ مُسْهِرٍ، قَالَ إِسْمَاعِيلُ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ كُنْتُ أَنَا وَعُمَرُ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، يَوْمَ الْخَنْدَقِ مَعَ النِّسْوَةِ فِي أُطُمِ حَسَّانٍ فَكَانَ يُطَأْطِئُ لِي مَرَّةً فَأَنْظُرُ وَأُطَأْطِئُ لَهُ مَرَّةً فَيَنْظُرُ فَكُنْتُ أَعْرِفُ أَبِي إِذَا مَرَّ عَلَى فَرَسِهِ فِي السِّلاَحِ إِلَى بَنِي قُرَيْظَةَ ‏.‏ قَالَ وَأَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ قَالَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لأَبِي فَقَالَ وَرَأَيْتَنِي يَا بُنَىَّ قُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ أَمَا وَاللَّهِ لَقَدْ جَمَعَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَئِذٍ أَبَوَيْهِ فَقَالَ ‏ "‏ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي ‏"‏ ‏.‏

Бизга Исмоил ибн ал-Халил ва Сувайд ибн Саид иккиси ҳам Ибн Мусъҳирдан ривоят қилдилар; Исмоил деди: бизга Алий ибн Мусъҳир хабар берди, Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Абдуллаҳ ибн аз-Зубайрдан ривоят қилиб деди: мен ва Умар ибн Абу Салама Хандақ кунида аёллар билан Ҳассоннинг қалъасида эдик. У менга бир марта эгилиб турарди, мен қарардим, мен унга бир марта эгилиб турардим, у қарарди. Отам қуролланган ҳолда отида Бани Қурайзага ўтиб кетганида мен уни танир эдим. У деди: менга Абдуллаҳ ибн Урва Абдуллаҳ ибн аз-Зубайрдан хабар берди: мен буни отамга айтдим. У деди: «Сен мени кўрдингми, эй ўғлим?» Мен: «Ҳа,» дедим. У деди: «Огоҳ бўлки, Аллаҳга қасамки, ўша куни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам мен учун ота-онасини жамлади ва деди: ‹Отам ва онам сенга фидо бўлсин.›»

وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ الْخَنْدَقِ كُنْتُ أَنَا وَعُمَرُ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ فِي الأُطُمِ الَّذِي فِيهِ النِّسْوَةُ يَعْنِي نِسْوَةَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمَعْنَى حَدِيثِ ابْنِ مُسْهِرٍ فِي هَذَا الإِسْنَادِ وَلَمْ يَذْكُرْ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُرْوَةَ فِي الْحَدِيثِ وَلَكِنْ أَدْرَجَ الْقِصَّةَ فِي حَدِيثِ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ الزُّبَيْرِ ‏.‏

Ва бизга Абу Курайб ривоят қилди, бизга Абу Усома, Ҳишомдан, у отасидан, у Абдуллаҳ ибн аз-Зубайрдан ривоят қилиб деди: Хандақ куни бўлганида, мен ва Умар ибн Абу Салама аёллар — яъни Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг аёллари — бўлган қалъада эдик. Сўнг ҳадисни шу иснодда Ибн Мусъҳир ҳадиси маъносида келтирди ва ҳадисда Абдуллаҳ ибн Урвани зикр қилмади, балки қиссани Ҳишомнинг отасидан, унинг Ибн аз-Зубайрдан ривоятига қўшиб юборди.

وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ - عَنْ سُهَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ عَلَى حِرَاءٍ هُوَ وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَعُثْمَانُ وَعَلِيٌّ وَطَلْحَةُ وَالزُّبَيْرُ فَتَحَرَّكَتِ الصَّخْرَةُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ اهْدَأْ فَمَا عَلَيْكَ إِلاَّ نَبِيٌّ أَوْ صِدِّيقٌ أَوْ شَهِيدٌ ‏"‏ ‏.‏

Ва бизга Қутайба ибн Саид ривоят қилди, бизга Абдулазиз, яъни Ибн Муҳаммад, Суҳайлдан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Ҳиро (тоғи)да эди — у, Абу Бакр, Умар, Усмон, Алий, Талҳа ва Зубайр. Шунда қоя силкинди ва Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Тинч тур! Сенинг устингда набий, ё сиддиқ, ё шаҳиддан бошқа ҳеч ким йўқ.»

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ خُنَيْسٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ الأَزْدِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سُهَيْلِ، بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ عَلَى جَبَلِ حِرَاءٍ فَتَحَرَّكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ اسْكُنْ حِرَاءُ فَمَا عَلَيْكَ إِلاَّ نَبِيٌّ أَوْ صِدِّيقٌ أَوْ شَهِيدٌ ‏"‏ ‏.‏ وَعَلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَعُثْمَانُ وَعَلِيٌّ وَطَلْحَةُ وَالزُّبَيْرُ وَسَعْدُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ رضى الله عنهم ‏.‏

Бизга Убайдуллаҳ ибн Муҳаммад ибн Язид ибн Хунайс ва Аҳмад ибн Юсуф ал-Аздий ривоят қилиб дедилар: бизга Исмоил ибн Абу Увайс ривоят қилди, менга Сулаймон ибн Билол ривоят қилди, Яҳё ибн Саиддан, у Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Ҳиро тоғида эди ва у силкинди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Тинч тур, эй Ҳиро! Сенинг устингда набий, ё сиддиқ, ё шаҳиддан бошқа ҳеч ким йўқ.» Унинг устида Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам, Абу Бакр, Умар, Усмон, Алий, Талҳа, Зубайр ва Саъд ибн Абу Ваққос розияллаҳу анҳум бор эди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَعَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، قَالاَ أَخْبَرَنَا عِيسَى، - وَهُوَ ابْنُ يُونُسَ ح وَحَدَّثَنَا مِنْجَابُ بْنُ الْحَارِثِ التَّمِيمِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ مُسْهِرٍ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، كُلُّهُمْ عَنِ الأَعْمَشِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ قَالَ أَبُو كُرَيْبٍ قَالَ ابْنُ إِدْرِيسَ حَدَّثَنِيهِ أَوَّلاً أَبِي، عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ، عَنِ الأَعْمَشِ، ثُمَّ سَمِعْتُهُ مِنْهُ، ‏.‏

Аъмаш шу санад билан (ривоят қилди).