باب الإِحْبَاسِ كَيْفَ يُكْتَبُ الْحَبْسُ وَذِكْرِ الاِخْتِلاَفِ عَلَى ابْنِ عَوْنٍ فِي خَبَرِ ابْنِ عُمَرَ فِيهِ
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ، عُمَرُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، قَالَ أَصَبْتُ أَرْضًا مِنْ أَرْضِ خَيْبَرَ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ أَصَبْتُ أَرْضًا لَمْ أُصِبْ مَالاً أَحَبَّ إِلَىَّ وَلاَ أَنْفَسَ عِنْدِي مِنْهَا . قَالَ " إِنْ شِئْتَ تَصَدَّقْتَ بِهَا " . فَتَصَدَّقَ بِهَا - عَلَى أَنْ لاَ تُبَاعَ وَلاَ تُوهَبَ - فِي الْفُقَرَاءِ وَذِي الْقُرْبَى وَالرِّقَابِ وَالضَّيْفِ وَابْنِ السَّبِيلِ لاَ جُنَاحَ عَلَى مَنْ وَلِيَهَا أَنْ يَأْكُلَ بِالْمَعْرُوفِ غَيْرَ مُتَمَوِّلٍ مَالاً وَيُطْعِمَ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абу Довуд ал-Ҳафарий — Умар ибн Саъд — Суфён ас-Саврийдан, у Ибн Авндан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан, у Умардан (ривоят қилиб) хабар берди, у деди: «Мен Хайбар ерларидан бир ерга эга бўлдим. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келдим-да: «Мен бир ерга эга бўлдим, мендан кўра менга шундан кўра суюклироқ ва қадрлироқ мол-мулкка ҳеч қачон эга бўлмагандим,» дедим. У: «Агар хоҳласанг, уни садақа қилиб бер,» дедилар.» Шунда у — сотилмаслиги ва ҳадя қилинмаслиги шарти билан — уни фақирларга, қариндошларга, қул озод қилишга, меҳмонга ва йўловчига (вақф қилиб) садақа қилди. Уни бошқарувчи кишига ундан маъруф (чегара) билан — мол тўпламаган ҳолда — ейиш ва (бошқаларни) едириш гуноҳ эмас.
أَخْبَرَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الْفَزَارِيِّ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، رضى الله عنه عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
Менга Ҳорун ибн Абдуллаҳ хабар берди, у деди: бизга Муовия ибн Амр ривоят қилди, у Абу Ишоқ ал-Фазарийдан, у Ибн Авндан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан, у Умар (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшашини (ривоят қилди).
أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ عُمَرَ، قَالَ أَصَابَ عُمَرُ أَرْضًا بِخَيْبَرَ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَصَبْتُ أَرْضًا لَمْ أُصِبْ مَالاً قَطُّ أَنْفَسَ عِنْدِي فَكَيْفَ تَأْمُرُ بِهِ قَالَ " إِنْ شِئْتَ حَبَّسْتَ أَصْلَهَا وَتَصَدَّقْتَ بِهَا " . فَتَصَدَّقَ بِهَا - عَلَى أَنْ لاَ تُبَاعَ وَلاَ تُوهَبَ وَلاَ تُورَثَ - فِي الْفُقَرَاءِ وَالْقُرْبَى وَالرِّقَابِ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالضَّيْفِ وَابْنِ السَّبِيلِ لاَ جُنَاحَ عَلَى مَنْ وَلِيَهَا أَنْ يَأْكُلَ مِنْهَا بِالْمَعْرُوفِ وَيُطْعِمَ صَدِيقًا غَيْرَ مُتَمَوِّلٍ فِيهِ .
Бизга Ҳумайд ибн Масъада хабар берди, у деди: бизга Язид — у Ибн Зурайъ — ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Авн Нофеъдан, у Ибн Умардан ривоят қилдики, Умар деди: Умар Хайбардан бир ерга эга бўлди, сўнг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келиб: «Мен бир ерга эга бўлдим, мендан кўра менга шундан қадрлироқ мол-мулкка ҳеч қачон эга бўлмагандим, унинг ҳақида менга нима буюрасиз?» деди. У: «Агар хоҳласанг, унинг аслини ушлаб қол (вақф қил) ва уни садақа қилиб бер,» дедилар. Шунда у — сотилмаслиги, ҳадя қилинмаслиги ва мерос қолдирилмаслиги шарти билан — уни фақирларга, қариндошларга, қул озод қилишга, Аллаҳ йўлида, меҳмонга ва йўловчига садақа қилди. Уни бошқарувчи кишига ундан маъруф билан — мол тўпламаган ҳолда — ейиш ва дўстига едириш гуноҳ эмас.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرٌ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، قَالَ وَأَنْبَأَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ أَصَابَ عُمَرُ أَرْضًا بِخَيْبَرَ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَأْمَرَهُ فِيهَا فَقَالَ إِنِّي أَصَبْتُ أَرْضًا كَثِيرًا لَمْ أُصِبْ مَالاً قَطُّ أَنْفَسَ عِنْدِي مِنْهُ فَمَا تَأْمُرُ فِيهَا قَالَ " إِنْ شِئْتَ حَبَّسْتَ أَصْلَهَا وَتَصَدَّقْتَ بِهَا " . فَتَصَدَّقَ بِهَا - عَلَى أَنَّهُ لاَ تُبَاعُ وَلاَ تُوهَبُ - فَتَصَدَّقَ بِهَا فِي الْفُقَرَاءِ وَالْقُرْبَى وَفِي الرِّقَابِ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَالضَّيْفِ لاَ جُنَاحَ - يَعْنِي - عَلَى مَنْ وَلِيَهَا أَنْ يَأْكُلَ أَوْ يُطْعِمَ صَدِيقًا غَيْرَ مُتَمَوِّلٍ اللَّفْظُ لإِسْمَاعِيلَ .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Бишр Ибн Авндан ривоят қилди, у деди: ҳамда бизга Ҳумайд ибн Масъада хабар берди, у деди: бизга Бишр ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Авн Нофеъдан, у Ибн Умардан ривоят қилди, у деди: Умар Хайбардан бир ерга эга бўлди, сўнг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келиб, у ҳақида маслаҳат сўради-да: «Мен жуда кўп (унумдор) ерга эга бўлдим, мендан кўра менга шундан қадрлироқ мол-мулкка ҳеч қачон эга бўлмагандим, унинг ҳақида нима буюрасиз?» деди. У: «Агар хоҳласанг, унинг аслини ушлаб қол ва уни садақа қилиб бер,» дедилар. Шунда у — сотилмаслиги ва ҳадя қилинмаслиги шарти билан — уни садақа қилди; уни фақирларга, қариндошларга, қул озод қилишга, Аллаҳ йўлида, йўловчига ва меҳмонга садақа қилди. Уни бошқарувчи кишига — мол тўпламаган ҳолда — ейиш ёки дўстига едириш гуноҳ эмас. Ушбу сўзлар (матн) Исмоилникидир.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَزْهَرُ السَّمَّانُ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ عُمَرَ، أَصَابَ أَرْضًا بِخَيْبَرَ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَسْتَأْمِرُهُ فِي ذَلِكَ فَقَالَ " إِنْ شِئْتَ حَبَّسْتَ أَصْلَهَا وَتَصَدَّقْتَ بِهَا " . فَحَبَّسَ أَصْلَهَا أَنْ لاَ تُبَاعَ وَ لاَ تُوهَبَ وَلاَ تُورَثَ فَتَصَدَّقَ بِهَا عَلَى الْفُقَرَاءِ وَالْقُرْبَى وَالرِّقَابِ وَفِي الْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَالضَّيْفِ لاَ جُنَاحَ عَلَى مَنْ وَلِيَهَا أَنْ يَأْكُلَ مِنْهَا بِالْمَعْرُوفِ أَوْ يُطْعِمَ صَدِيقَهُ غَيْرَ مُتَمَوِّلٍ فِيهِ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Азҳар ас-Саммон ривоят қилди, у Ибн Авндан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), Умар Хайбардан бир ерга эга бўлди, сўнг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига шу ҳақида маслаҳат сўраб келди. У: «Агар хоҳласанг, унинг аслини ушлаб қол ва уни садақа қилиб бер,» дедилар. Шунда у унинг аслини сотилмаслиги, ҳадя қилинмаслиги ва мерос қолдирилмаслиги шартида ушлаб қолди-да, уни фақирларга, қариндошларга, қул озод қилишга, мискинларга, йўловчига ва меҳмонга садақа қилди. Уни бошқарувчи кишига ундан маъруф билан — мол тўпламаган ҳолда — ейиш ёки дўстига едириш гуноҳ эмас.
أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بَهْزٌ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، قَالَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ { لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ } قَالَ أَبُو طَلْحَةَ إِنَّ رَبَّنَا لَيَسْأَلُنَا عَنْ أَمْوَالِنَا فَأُشْهِدُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنِّي قَدْ جَعَلْتُ أَرْضِي لِلَّهِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اجْعَلْهَا فِي قَرَابَتِكَ فِي حَسَّانَ بْنِ ثَابِتٍ وَأُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ " .
Бизга Абу Бакр ибн Нофеъ хабар берди, у деди: бизга Баҳз ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ривоят қилди, у деди: бизга Собит Анасдан ривоят қилди, у деди: Ушбу оят: «Севган нарсаларингиздан инфоқ қилмагунингизча, ҳаргиз яхшиликка (савобга) эриша олмайсиз,» (Оли Имрон сураси, 92) нозил бўлганида, Абу Талҳа: «Албатта, Раббимиз биздан мол-мулкимиз ҳақида сўрайди. Бас, эй Расулуллаҳ, сизни гувоҳ қиламанки, мен ўз еримни Аллаҳ учун (вақф) қилдим,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни қариндошларингга — Ҳассон ибн Собит ва Убай ибн Каъбга бер,» дедилар.