أَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، قَالَ أَنْبَأَنَا حَمَّادٌ، عَنْ خَالِدٍ، - يَعْنِي الْحَذَّاءَ - عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ أَوْسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَلاَ وَإِنَّ قَتِيلَ الْخَطَإِ شِبْهِ الْعَمْدِ مَا كَانَ بِالسَّوْطِ وَالْعَصَا مِائَةٌ مِنَ الإِبِلِ أَرْبَعُونَ فِي بُطُونِهَا أَوْلاَدُهَا " .
Менга Яҳё ибн Ҳабиб ибн Арабий хабар бериб, деди: бизга Ҳаммод хабар берди, у Холиддан — яъни ал-Ҳаззодан — у Қосим ибн Рабиадан, у Уқба ибн Авсдан, у Абдуллаҳ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Огоҳ бўлинглар! Хато қатл — қасдга ўхшаш, қамчи ва таёқ билан (бўлган) қатл — (унинг дияти) юз туядир, улардан қирқтаси қорнида боласи бўлган (ҳомиладор) туялардир,» дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَامِلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ خَالِدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ أَوْسٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ خَطَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ فَقَالَ " أَلاَ وَإِنَّ قَتِيلَ الْخَطَإِ شِبْهِ الْعَمْدِ بِالسَّوْطِ وَالْعَصَا وَالْحَجَرِ مِائَةٌ مِنَ الإِبِلِ فِيهَا أَرْبَعُونَ ثَنِيَّةً إِلَى بَازِلِ عَامِهَا كُلُّهُنَّ خَلِفَةٌ " .
Бизга Муҳаммад ибн Комил ривоят қилиб, деди: бизга Ҳушайм хабар берди, у Холиддан, у Қосим ибн Рабиадан, у Уқба ибн Авсдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан бўлган бир кишидан (ривоят қилиб) деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Макка фатҳ қилинган куни хутба ўқиб, дедилар: «Огоҳ бўлинглар! Хато қатл — қасдга ўхшаш, қамчи, таёқ ва тош билан (бўлган) қатл — (унинг дияти) юз туядир, уларнинг ичида қирқтаси олти ёшдан тўққиз ёшгача бўлган, ҳаммаси ҳомиладор (урғочи) туялардир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ خَالِدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ أَوْسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَلاَ إِنَّ قَتِيلَ الْخَطَإِ قَتِيلَ السَّوْطِ وَالْعَصَا فِيهِ مِائَةٌ مِنَ الإِبِلِ مُغَلَّظَةٌ أَرْبَعُونَ مِنْهَا فِي بُطُونِهَا أَوْلاَدُهَا " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у Ибн Абу Адийдан, у Холиддан, у Қосимдан, у Уқба ибн Авсдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Огоҳ бўлинглар! Хато қатл — қамчи ва таёқ (билан бўлган) қатл — унинг (дияти) оғирлаштирилган юз туядир, улардан қирқтаси қорнида боласи бўлган (ҳомиладор) туялардир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ أَوْسٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا دَخَلَ مَكَّةَ يَوْمَ الْفَتْحِ قَالَ " أَلاَ وَإِنَّ كُلَّ قَتِيلِ خَطَإِ الْعَمْدِ أَوْ شِبْهِ الْعَمْدِ قَتِيلِ السَّوْطِ وَالْعَصَا مِنْهَا أَرْبَعُونَ فِي بُطُونِهَا أَوْلاَدُهَا " .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар бериб, деди: бизга Бишр ибн ал-Муфаззал ривоят қилди, у Холид ал-Ҳаззодан, у Қосим ибн Рабиадан, у Яъқуб ибн Авсдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан бўлган бир кишидан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) фатҳ куни Маккага кирганларида: «Огоҳ бўлинглар! Албатта, ҳар бир қасддаги хато ёки қасдга ўхшаш қатл — қамчи ва таёқ (билан бўлган) қатл — улардан қирқтаси қорнида боласи бўлган (ҳомиладор) туялардир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ أَوْسٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا قَدِمَ مَكَّةَ عَامَ الْفَتْحِ قَالَ " أَلاَ وَإِنَّ قَتِيلَ الْخَطَإِ الْعَمْدِ قَتِيلَ السَّوْطِ وَالْعَصَا مِنْهَا أَرْبَعُونَ فِي بُطُونِهَا أَوْلاَدُهَا " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Базиъ хабар бериб, деди: бизга Язид ривоят қилди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у Қосим ибн Рабиадан, у Яъқуб ибн Авсдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан бўлган бир киши унга ривоят қилиб (айтдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) фатҳ йили Маккага келганларида: «Огоҳ бўлинглар! Албатта, қасддаги хато қатл — қамчи ва таёқ (билан бўлган) қатл — улардан қирқтаси қорнида боласи бўлган (ҳомиладор) туялардир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا يَزِيدُ، عَنْ خَالِدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ أَوْسٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ مَكَّةَ عَامَ الْفَتْحِ قَالَ " أَلاَ وَإِنَّ قَتِيلَ الْخَطَإِ الْعَمْدِ قَتِيلَ السَّوْطِ وَالْعَصَا مِنْهَا أَرْبَعُونَ فِي بُطُونِهَا أَوْلاَدُهَا " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Базиъ хабар бериб, деди: бизга Язид хабар берди, у Холиддан, у Қосим ибн Рабиадан, у Яъқуб ибн Авсдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан бўлган бир киши унга ривоят қилиб (айтдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) фатҳ йили Маккага кириб: «Огоҳ бўлинглар! Албатта, қасддаги хато қатл — қамчи ва таёқ (билан бўлган) қатл — улардан қирқтаси қорнида боласи бўлган (ҳомиладор) туялардир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُدْعَانَ، سَمِعَهُ مِنَ الْقَاسِمِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ عَلَى دَرَجَةِ الْكَعْبَةِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَقَالَ " الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي صَدَقَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الأَحْزَابَ وَحْدَهُ أَلاَ إِنَّ قَتِيلَ الْعَمْدِ الْخَطَإِ بِالسَّوْطِ وَالْعَصَا شِبْهِ الْعَمْدِ فِيهِ مِائَةٌ مِنَ الإِبِلِ مُغَلَّظَةٌ مِنْهَا أَرْبَعُونَ خَلِفَةٌ فِي بُطُونِهَا أَوْلاَدُهَا " .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Жудъон ривоят қилди, у буни Қосим ибн Рабиадан эшитди, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Макка фатҳ қилинган куни Каъба зинасида туриб, Аллаҳга ҳамд ва сано айтдилар, сўнг дедилар: «Ваъдасини рост қилган, бандасига ёрдам берган ва аҳзобни (иттифоқ тузган гуруҳларни) ёлғиз Ўзи мағлуб этган Аллаҳга ҳамд бўлсин. Огоҳ бўлинглар! Албатта, қамчи ва таёқ билан бўлган қасддаги хато қатл — қасдга ўхшаш қатл — унинг (дияти) оғирлаштирилган юз туядир, улардан қирқтаси қорнида боласи бўлган ҳомиладор туялардир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ رَبِيعَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْخَطَأُ شِبْهُ الْعَمْدِ - يَعْنِي بِالْعَصَا وَالسَّوْطِ - مِائَةٌ مِنَ الإِبِلِ مِنْهَا أَرْبَعُونَ فِي بُطُونِهَا أَوْلاَدُهَا " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар бериб, деди: бизга Саҳл ибн Юсуф ривоят қилди, у деди: бизга Ҳумайд ривоят қилди, у Қосим ибн Рабиадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қасдга ўхшаш хато — яъни таёқ ва қамчи билан (бўлган қатл) — (унинг дияти) юз туядир, улардан қирқтаси қорнида боласи бўлган (ҳомиладор) туялардир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَاشِدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قُتِلَ خَطَأً فَدِيَتُهُ مِائَةٌ مِنَ الإِبِلِ ثَلاَثُونَ بِنْتَ مَخَاضٍ وَثَلاَثُونَ بِنْتَ لَبُونٍ وَثَلاَثُونَ حِقَّةً وَعَشْرَةٌ بَنِي لَبُونٍ ذُكُورٍ " . قَالَ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُقَوِّمُهَا عَلَى أَهْلِ الْقُرَى أَرْبَعَمِائَةَ دِينَارٍ أَوْ عِدْلَهَا مِنَ الْوَرِقِ وَيُقَوِّمُهَا عَلَى أَهْلِ الإِبِلِ إِذَا غَلَتْ رَفَعَ فِي قِيمَتِهَا وَإِذَا هَانَتْ نَقَصَ مِنْ قِيمَتِهَا عَلَى نَحْوِ الزَّمَانِ مَا كَانَ فَبَلَغَ قِيمَتُهَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا بَيْنَ الأَرْبَعِمِائَةِ دِينَارٍ إِلَى ثَمَانَمِائَةِ دِينَارٍ أَوْ عِدْلَهَا مِنَ الْوَرِقِ . قَالَ وَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ مَنْ كَانَ عَقْلُهُ فِي الْبَقَرِ عَلَى أَهْلِ الْبَقَرِ مِائَتَىْ بَقَرَةٍ وَمَنْ كَانَ عَقْلُهُ فِي الشَّاةِ أَلْفَىْ شَاةٍ وَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ الْعَقْلَ مِيرَاثٌ بَيْنَ وَرَثَةِ الْقَتِيلِ عَلَى فَرَائِضِهِمْ فَمَا فَضَلَ فَلِلْعَصَبَةِ وَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَعْقِلَ عَلَى الْمَرْأَةِ عَصَبَتُهَا مَنْ كَانُوا وَلاَ يَرِثُونَ مِنْهُ شَيْئًا إِلاَّ مَا فَضَلَ عَنْ وَرَثَتِهَا وَإِنْ قُتِلَتْ فَعَقْلُهَا بَيْنَ وَرَثَتِهَا وَهُمْ يَقْتُلُونَ قَاتِلَهَا .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар бериб, деди: бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Рошид хабар берди, у Сулаймон ибн Мусодан, у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким хато билан ўлдирилса, унинг дияти юз туядир: ўттизта бинт махоз (бир ёшли урғочи туя), ўттизта бинт лабун (икки ёшли урғочи туя), ўттизта ҳиққа (уч ёшли урғочи туя) ва ўнта ибн лабун (икки ёшли эркак туя),» дедилар. (Рови) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бу (дият)ни қишлоқ аҳлига тўрт юз динор ёки унинг кумуш билан тенг қийматида белгилар эдилар, туя эгалари учун эса, (туя) қимматлашганда унинг қийматини кўтарар, арзонлашганда замонга қараб қийматидан камайтирар эдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) даврида унинг қиймати тўрт юз динордан саккиз юз диноргача ёки унинг кумуш билан тенг қийматигача етар эди. (Рови) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳукм қилдиларки, кимнинг дияти қорамол бўлса, қорамол эгалари учун икки юз сигир; кимнинг дияти қўй бўлса, икки минг қўйдир. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) яна ҳукм қилдиларки, дият — мақтул (ўлдирилган киши)нинг ворислари орасида уларнинг фарзларига (белгиланган улушларига) кўра бўлинадиган меросдир, ортиб қолгани эса асаба (отадан томон эркак қариндошлар) учундир. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) яна ҳукм қилдиларки, аёлнинг диятини унинг асабаси — ким бўлишидан қатъи назар — тўлайди, лекин улар ундан ворислари улушидан ортиб қолганидан бошқа ҳеч нарса мерос олмайдилар; агар аёл ўлдирилса, унинг дияти ворислари орасида бўлинади, қотилини эса улар ўлдирадилар.