Қасдга ўхшаш қотиллик сифати ва ҳомила дияти

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ نُضَيْلَةَ الْخُزَاعِيِّ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، قَالَ ضَرَبَتِ امْرَأَةٌ ضَرَّتَهَا بِعَمُودِ الْفُسْطَاطِ وَهِيَ حُبْلَى فَقَتَلَتْهَا فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دِيَةَ الْمَقْتُولَةِ عَلَى عَصَبَةِ الْقَاتِلَةِ وَغُرَّةً لِمَا فِي بَطْنِهَا ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ عَصَبَةِ الْقَاتِلَةِ أَنَغْرَمُ دِيَةَ مَنْ لاَ أَكَلْ وَلاَ شَرِبَ وَلاَ اسْتَهَلّ فَمِثْلُ ذَلِكَ يُطَلّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَسَجْعٌ كَسَجْعِ الأَعْرَابِ ‏"‏ ‏.‏ فَجَعَلَ عَلَيْهِمُ الدِّيَةَ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Қудома хабар берди, у деди: бизга Жарир ривоят қилди, Мансурдан, у Иброҳимдан, у Убайд ибн Нузайла ал-Хузоийдан, у ал-Муғийра ибн Шуъба (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: бир аёл ҳомиладор кундошини чодир устуни билан уриб ўлдирди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўлдирилган аёлнинг диятини қотил аёлнинг асабаси зиммасига, қорнидаги (жанин) учун эса ғуррани белгиладилар. Шунда қотил аёлнинг асабасидан бир киши: «Емаган, ичмаган ва (ёруғ дунёга келиб) товуш чиқармаган кишининг диятини тўлаймизми? Бундай нарса бекорга кетади,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аъробийларнинг сажъига ўхшаш сажъми бу?» дедилар ва уларга диятни юкладилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ نُضَيْلَةَ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، أَنَّ ضَرَّتَيْنِ، ضَرَبَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى بِعَمُودِ فُسْطَاطٍ فَقَتَلَتْهَا فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالدِّيَةِ عَلَى عَصَبَةِ الْقَاتِلَةِ وَقَضَى لِمَا فِي بَطْنِهَا بِغُرَّةٍ ‏.‏ فَقَالَ الأَعْرَابِيُّ تُغَرِّمُنِي مَنْ لاَ أَكَلْ وَلاَ شَرِبَ وَلاَ صَاحَ فَاسْتَهَلّ فَمِثْلُ ذَلِكَ يُطَلّ فَقَالَ ‏ "‏ سَجْعٌ كَسَجْعِ الْجَاهِلِيَّةِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَضَى لِمَا فِي بَطْنِهَا بِغُرَّةٍ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Мансурдан, у Иброҳимдан, у Убайд ибн Нузайладан, у ал-Муғийра ибн Шуъба (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), икки кундошдан бири иккинчисини чодир устуни билан уриб ўлдирди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) диятни қотил аёлнинг асабаси зиммасига ҳукм қилдилар ва қорнидаги (жанин) учун ғурра ҳукм қилдилар. Шунда аъробий: «Емаган, ичмаган ва (ёруғ дунёга келиб) бақириб товуш чиқармаган киши учун менга товон тўлатасанми? Бундай нарса бекорга кетади,» деди. У: «Жоҳилият сажъига ўхшаш сажъ!» дедилар ва қорнидаги (жанин) учун ғурра ҳукм қилдилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ نُضَيْلَةَ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، قَالَ ضَرَبَتِ امْرَأَةٌ مِنْ بَنِي لِحْيَانَ ضَرَّتَهَا بِعَمُودِ الْفُسْطَاطِ فَقَتَلَتْهَا وَكَانَ بِالْمَقْتُولَةِ حَمْلٌ فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى عَصَبَةِ الْقَاتِلَةِ بِالدِّيَةِ وَلِمَا فِي بَطْنِهَا بِغُرَّةٍ ‏.‏

Бизга Али ибн Саид ибн Масруқ хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Абу Зоида ривоят қилди, Исроилдан, у Мансурдан, у Иброҳимдан, у Убайд ибн Нузайладан, у ал-Муғийра ибн Шуъба (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Бану Лиҳёндан бўлган бир аёл кундошини чодир устуни билан уриб ўлдирди, ўлдирилган аёл ҳомиладор эди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қотил аёлнинг асабаси зиммасига диятни, қорнидаги (жанин) учун эса ғуррани ҳукм қилдилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ نُضَيْلَةَ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، أَنَّ امْرَأَتَيْنِ، كَانَتَا تَحْتَ رَجُلٍ مِنْ هُذَيْلٍ فَرَمَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى بِعَمُودِ فُسْطَاطٍ فَأَسْقَطَتْ فَاخْتَصَمَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا كَيْفَ نَدِي مَنْ لاَ صَاحَ وَلاَ اسْتَهَلّ وَلاَ شَرِبَ وَلاَ أَكَلْ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَسَجْعٌ كَسَجْعِ الأَعْرَابِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَضَى بِالْغُرَّةِ عَلَى عَاقِلَةِ الْمَرْأَةِ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллаҳ хабар берди, Шуъбадан, у Мансурдан, у Иброҳимдан, у Убайд ибн Нузайладан, у ал-Муғийра ибн Шуъба (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Ҳузайлдан бўлган бир кишининг никоҳида икки аёл бор эди, улардан бири иккинчисини чодир устуни билан отди ва у (ҳомиласини) тушириб қўйди. Шунда улар Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га даъволашиб бордилар ва: «(Ёруғ дунёга келиб) бақирмаган, товуш чиқармаган, ичмаган ва емаган кишининг диятини қандай тўлаймиз?» дедилар. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аъробийларнинг сажъига ўхшаш сажъми бу?» дедилар ва аёлнинг оқиласи зиммасига ғурра ҳукм қилдилар.

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، قَالَ سَمِعْتُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ نُضَيْلَةَ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ هُذَيْلٍ كَانَ لَهُ امْرَأَتَانِ فَرَمَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى بِعَمُودِ الْفُسْطَاطِ فَأَسْقَطَتْ فَقِيلَ أَرَأَيْتَ مَنْ لاَ أَكَلْ وَلاَ شَرِبَ وَلاَ صَاحَ فَاسْتَهَلّ ‏.‏ فَقَالَ ‏ "‏ أَسَجْعٌ كَسَجْعِ الأَعْرَابِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَضَى فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِغُرَّةٍ عَبْدٍ أَوْ أَمَةٍ وَجُعِلَتْ عَلَى عَاقِلَةِ الْمَرْأَةِ ‏.‏ أَرْسَلَهُ الأَعْمَشُ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар берди, у деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Мансурдан, у деди: мен Иброҳимдан эшитдим, у Убайд ибн Нузайладан, у ал-Муғийра ибн Шуъба (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Ҳузайлдан бўлган бир кишининг икки аёли бор эди, улардан бири иккинчисини чодир устуни билан отди ва у (ҳомиласини) тушириб қўйди. Шунда: «Емаган, ичмаган ва (ёруғ дунёга келиб) бақириб товуш чиқармаган киши ҳақида нима дейсиз?» дейилди. У: «Аъробийларнинг сажъига ўхшаш сажъми бу?» дедилар. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) у ҳақида ғурра — бир қул ёки чўри (дият) ҳукм қилдилар ва у аёлнинг оқиласи зиммасига юкланди. ал-Аъмаш буни мурсал қилиб ривоят қилди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُصْعَبٌ، قَالَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ ضَرَبَتِ امْرَأَةٌ ضَرَّتَهَا بِحَجَرٍ وَهِيَ حُبْلَى فَقَتَلَتْهَا فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا فِي بَطْنِهَا غُرَّةً وَجَعَلَ عَقْلَهَا عَلَى عَصَبَتِهَا فَقَالُوا نُغَرَّمُ مَنْ لاَ شَرِبَ وَلاَ أَكَلْ وَلاَ اسْتَهَلّ فَمِثْلُ ذَلِكَ يُطَلّ فَقَالَ ‏ "‏ أَسَجْعٌ كَسَجْعِ الأَعْرَابِ هُوَ مَا أَقُولُ لَكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ хабар берди, у деди: бизга Мусъаб ривоят қилди, у деди: бизга Довуд ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Иброҳимдан (ривоят қилди), у деди: бир аёл ҳомиладор кундошини тош билан уриб ўлдирди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг қорнидаги (жанин) учун ғуррани, аёлнинг диятини эса унинг асабаси зиммасига белгиладилар. Шунда улар: «Ичмаган, емаган ва (ёруғ дунёга келиб) товуш чиқармаган киши учун товон тўлаймизми? Бундай нарса бекорга кетади,» дедилар. У: «Аъробийларнинг сажъига ўхшаш сажъми бу? Мен сизларга айтаётган нарса шудир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ حَكِيمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو، عَنْ أَسْبَاطٍ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَتِ امْرَأَتَانِ جَارَتَانِ كَانَ بَيْنَهُمَا صَخَبٌ فَرَمَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى بِحَجَرٍ فَأَسْقَطَتْ غُلاَمًا قَدْ نَبَتَ شَعْرُهُ مَيْتًا وَمَاتَتِ الْمَرْأَةُ فَقَضَى عَلَى الْعَاقِلَةِ الدِّيَةَ ‏.‏ فَقَالَ عَمُّهَا إِنَّهَا قَدْ أَسْقَطَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ غُلاَمًا قَدْ نَبَتَ شَعْرُهُ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو الْقَاتِلَةِ إِنَّهُ كَاذِبٌ إِنَّهُ وَاللَّهِ مَا اسْتَهَلّ وَلاَ شَرِبَ وَلاَ أَكَلْ فَمِثْلُهُ يُطَلّ ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَسَجْعٌ كَسَجْعِ الْجَاهِلِيَّةِ وَكِهَانَتِهَا إِنَّ فِي الصَّبِيِّ غُرَّةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَانَتْ إِحْدَاهُمَا مُلَيْكَةَ وَالأُخْرَى أُمَّ غَطِيفٍ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Усмон ибн Ҳаким хабар берди, у деди: бизга Амр ривоят қилди, Асботдан, у Симокдан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилди), у деди: икки қўшни аёл бор эди, улар ўртасида жанжал бўлиб турарди. Улардан бири иккинчисига тош отди ва у сочи ўсиб чиққан ўғил болани ўлик тушириб қўйди, аёлнинг ўзи ҳам вафот этди. Шунда у (Набий) оқила зиммасига диятни ҳукм қилдилар. Унинг амакиси: «Ё Расулуллаҳ, у сочи ўсиб чиққан ўғил болани тушириб қўйди-ку,» деди. Қотилнинг отаси эса: «У ёлғончидир; Аллаҳга қасамки, у (ёруғ дунёга келиб) товуш чиқармади, ичмади ва емади ҳам. Бундай нарса бекорга кетади,» деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Жоҳилият ва унинг коҳинлиги сажъига ўхшаш сажъми бу? Албатта, бола учун ғурра (дият) бордир,» дедилар. Ибн Аббос деди: улардан бири Мулайка, иккинчиси эса Умм Ғатийф эди.

أَخْبَرَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ، قَالَ حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا، يَقُولُ كَتَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى كُلِّ بَطْنٍ عُقُولَةً وَلاَ يَحِلُّ لِمَوْلًى أَنْ يَتَوَلَّى مُسْلِمًا بِغَيْرِ إِذْنِهِ ‏.‏

Бизга ал-Аббос ибн Абдулазим хабар берди, у деди: бизга аз-Заҳҳок ибн Махлад ривоят қилди, Ибн Журайждан, у деди: менга Абуз-Зубайр хабар бердики, у Жобир (розияллаҳу анҳу)дан эшитди, у шундай дер эди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳар бир қабилага (ўз аъзолари учун) дият тўлашни белгилаб ёздилар. Ва бир мусулмоннинг эгасининг рухсатисиз бошқа бировни ўзига вали (ҳомий) қилиб олиши жоиз эмас.