باب الْوَقْتِ الَّذِي يَجْمَعُ فِيهِ الْمُسَافِرُ بَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، - شَيْخٌ مِنْ قُرَيْشٍ - قَالَ صَحِبْتُ ابْنَ عُمَرَ إِلَى الْحِمَى فَلَمَّا غَرَبَتِ الشَّمْسُ هِبْتُ أَنْ أَقُولَ لَهُ الصَّلاَةَ فَسَارَ حَتَّى ذَهَبَ بَيَاضُ الأُفُقِ وَفَحْمَةُ الْعِشَاءِ ثُمَّ نَزَلَ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ ثَلاَثَ رَكَعَاتٍ ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ عَلَى إِثْرِهَا ثُمَّ قَالَ هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Суфён хабар берди, Ибн Абу Нажиҳдан, у Исмоил ибн Абдурраҳмондан — Қурайшдан бўлган бир шайх (ривоят қилдики), у деди: «Мен Ибн Умарга ал-Ҳимо (деган жой)гача ҳамроҳ бўлдим. Қуёш ботганда мен унга: намоз (вақти бўлди) дейишга қўрқдим. У йўл юрди, токи уфқ оқлиги ва хуфтон қоронғилиги кетгунча (юрди), сўнг (йўлдан) тушиб, шомни уч ракаат ўқиди, сўнг унинг ортидан икки ракаат ўқиди. Кейин: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мана шундай қилганларини кўрдим, деди.»
أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنِ ابْنِ أَبِي حَمْزَةَ، ح وَأَنْبَأَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنْ شُعَيْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمٌ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَعْجَلَهُ السَّيْرُ فِي السَّفَرِ يُؤَخِّرُ صَلاَةَ الْمَغْرِبِ حَتَّى يَجْمَعَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ الْعِشَاءِ .
Менга Амр ибн Усмон хабар берди, у деди: бизга Бақийя ривоят қилди, Ибн Абу Ҳамзадан; ва бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ибн ал-Муғира хабар берди, у деди: бизга Усмон ривоят қилди — матн эса уники — Шуъайбдан, у аз-Зуҳрийдан (ривоят қилдики), у деди: менга Солим отасидан хабар берди, у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни, сафарда йўл юриш (Уларни) шошириб қўйганда, шом намозини хуфтон билан жамъ қилгунча кечиктирганларини кўрдим.»
أَخْبَرَنَا الْمُؤَمَّلُ بْنُ إِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدٍ الْجَارِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ غَابَتِ الشَّمْسُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَكَّةَ فَجَمَعَ بَيْنَ الصَّلاَتَيْنِ بِسَرِفَ .
Бизга ал-Муаммал ибн Иҳоб хабар берди, у деди: менга Яҳё ибн Муҳаммад ал-Жорий ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад ривоят қилди, Молик ибн Анасдан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Маккада эканларида қуёш ботди, шунда у Сарифда икки намозни жамлаб ўқидилар.
أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ سَوَّادِ بْنِ الأَسْوَدِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَابِرُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ إِذَا عَجِلَ بِهِ السَّيْرُ يُؤَخِّرُ الظُّهْرَ إِلَى وَقْتِ الْعَصْرِ فَيَجْمَعُ بَيْنَهُمَا وَيُؤَخِّرُ الْمَغْرِبَ حَتَّى يَجْمَعَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ الْعِشَاءِ حِينَ يَغِيبُ الشَّفَقُ .
Менга Амр ибн Саввод ибн ал-Асвад ибн Амр хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб хабар берди, у деди: бизга Жобир ибн Исмоил ривоят қилди, Уқайлдан, у Ибн Шиҳобдан, у Анасдан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у (Расулуллаҳ) сафар тезлашганда Зуҳрни Аср вақтигача кечиктириб, иккаласини жамлаб ўқир, Мағрибни эса шафақ ботган пайтда Хуфтон билан жамлагунларича кечиктирар эдилар.
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جَابِرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، قَالَ خَرَجْتُ مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ فِي سَفَرٍ يُرِيدُ أَرْضًا لَهُ فَأَتَاهُ آتٍ فَقَالَ إِنَّ صَفِيَّةَ بِنْتَ أَبِي عُبَيْدٍ لَمَا بِهَا فَانْظُرْ أَنْ تُدْرِكَهَا . فَخَرَجَ مُسْرِعًا وَمَعَهُ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ يُسَايِرُهُ وَغَابَتِ الشَّمْسُ فَلَمْ يُصَلِّ الصَّلاَةَ وَكَانَ عَهْدِي بِهِ وَهُوَ يُحَافِظُ عَلَى الصَّلاَةِ فَلَمَّا أَبْطَأَ قُلْتُ الصَّلاَةَ يَرْحَمُكَ اللَّهُ . فَالْتَفَتَ إِلَىَّ وَمَضَى حَتَّى إِذَا كَانَ فِي آخِرِ الشَّفَقِ نَزَلَ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ ثُمَّ أَقَامَ الْعِشَاءَ وَقَدْ تَوَارَى الشَّفَقُ فَصَلَّى بِنَا ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا عَجِلَ بِهِ السَّيْرُ صَنَعَ هَكَذَا .
Бизга Маҳмуд ибн Холид хабар берди, у деди: бизга ал-Валид ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Жобир ривоят қилди, у деди: менга Нофеъ ривоят қилди, у деди: Мен Абдуллаҳ ибн Умар билан ўзига тегишли бир ерни мўлжаллаб сафарга чиқдим. Унга бир киши келиб: «Сафийя бинт Абу Убайд оғир аҳволда, уни (тирик) топишга улгуришингни кўр,» деди. Шунда у шошиб йўлга чиқди, ёнида қурайшлик бир киши унга ҳамроҳ бўлиб борарди. Қуёш ботди, аммо у намозни ўқимади. Мен уни намозни авайлаб-асрайдиган киши деб билардим. У (намозни ўқишни) сустлатганида, мен: «Намоз! Аллаҳ сенга раҳм қилсин,» дедим. У менга ўгирилиб қаради, сўнг юришда давом этди. Шафақнинг охирига етганда тушиб, Мағрибни ўқиди. Сўнг шафақ ботиб бўлганидан кейин Хуфтонга иқомат айтиб, бизга (имом бўлиб) ўқиди. Сўнг бизга юзланиб: «Албатта, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сафар тезлашганида шундай қилар эдилар,» деди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا الْعَطَّافُ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ أَقْبَلْنَا مَعَ ابْنِ عُمَرَ مِنْ مَكَّةَ فَلَمَّا كَانَ تِلْكَ اللَّيْلَةُ سَارَ بِنَا حَتَّى أَمْسَيْنَا فَظَنَنَّا أَنَّهُ نَسِيَ الصَّلاَةَ فَقُلْنَا لَهُ الصَّلاَةَ . فَسَكَتَ وَسَارَ حَتَّى كَادَ الشَّفَقُ أَنْ يَغِيبَ ثُمَّ نَزَلَ فَصَلَّى وَغَابَ الشَّفَقُ فَصَلَّى الْعِشَاءَ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا فَقَالَ هَكَذَا كُنَّا نَصْنَعُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا جَدَّ بِهِ السَّيْرُ .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, бизга ал-Аттоф ривоят қилди, Нофеъдан (ривоят қилдики), у деди: Биз Ибн Умар билан Маккадан қайтиб келардик. Ўша кечаси у бизни кеч тушгунга қадар олиб юрди, шунда биз уни намозни унутган деб ўйладик ва унга: «Намоз!» дедик. У сукут сақлаб, шафақ қарийб ботадиган пайтгача юрди, сўнг тушиб (Мағрибни) ўқиди ва шафақ ботганида Хуфтонни ўқиди. Сўнг бизга юзланиб: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга, сафар тезлашганида биз мана шундай қилар эдик,» деди.
أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ شُمَيْلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا كَثِيرُ بْنُ قَارَوَنْدَا، قَالَ سَأَلْنَا سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الصَّلاَةِ، فِي السَّفَرِ فَقُلْنَا أَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَجْمَعُ بَيْنَ شَىْءٍ مِنَ الصَّلَوَاتِ فِي السَّفَرِ فَقَالَ لاَ إِلاَّ بِجَمْعٍ ثُمَّ أَتَيْتُهُ فَقَالَ كَانَتْ عِنْدَهُ صَفِيَّةُ فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ أَنِّي فِي آخِرِ يَوْمٍ مِنَ الدُّنْيَا وَأَوَّلِ يَوْمٍ مِنَ الآخِرَةِ . فَرَكِبَ وَأَنَا مَعَهُ فَأَسْرَعَ السَّيْرَ حَتَّى حَانَتِ الصَّلاَةُ فَقَالَ لَهُ الْمُؤَذِّنُ الصَّلاَةَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ . فَسَارَ حَتَّى إِذَا كَانَ بَيْنَ الصَّلاَتَيْنِ نَزَلَ فَقَالَ لِلْمُؤَذِّنِ أَقِمْ فَإِذَا سَلَّمْتُ مِنَ الظُّهْرِ فَأَقِمْ مَكَانَكَ . فَأَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ أَقَامَ مَكَانَهُ فَصَلَّى الْعَصْرَ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ رَكِبَ فَأَسْرَعَ السَّيْرَ حَتَّى غَابَتِ الشَّمْسُ فَقَالَ لَهُ الْمُؤَذِّنُ الصَّلاَةَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ . فَقَالَ كَفِعْلِكَ الأَوَّلِ . فَسَارَ حَتَّى إِذَا اشْتَبَكَتِ النُّجُومُ نَزَلَ فَقَالَ أَقِمْ فَإِذَا سَلَّمْتُ فَأَقِمْ . فَصَلَّى الْمَغْرِبَ ثَلاَثًا ثُمَّ أَقَامَ مَكَانَهُ فَصَلَّى الْعِشَاءَ الآخِرَةَ ثُمَّ سَلَّمَ وَاحِدَةً تِلْقَاءَ وَجْهِهِ ثُمَّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمْ أَمْرٌ يَخْشَى فَوْتَهُ فَلْيُصَلِّ هَذِهِ الصَّلاَةَ " .
Бизга Абда ибн Абдурраҳим хабар берди, у деди: бизга Ибн Шумайл ривоят қилди, у деди: бизга Касир ибн Қоравандо ривоят қилди, у деди: Биз Солим ибн Абдуллаҳдан сафардаги намоз ҳақида сўраб: «Абдуллаҳ сафарда намозлардан бирор нарсани жамлаб ўқирмиди?» дедик. У: «Йўқ, фақат Жамъда (Муздалифада),» деди. Сўнг мен унинг олдига келдим, шунда у деди: «Сафийя унинг (Абдуллаҳнинг) никоҳида эди. У Абдуллаҳга: «Мен дунёнинг охирги ва охиратнинг биринчи кунидаман,» деб хабар юборди. Шунда у (Абдуллаҳ) уловга минди, мен ҳам у билан бирга эдим. У сафарни тезлатди, ҳатто намоз вақти етди. Муаззин унга: «Намоз, эй Абу Абдурраҳмон!» деди. У эса юришда давом этди, ҳатто икки намоз оралиғига етганда тушиб, муаззинга: «Иқомат айт; мен Зуҳрдан салом берганимда, жойингда туриб (яна) иқомат айт,» деди. Шунда у иқомат айтди, у (Абдуллаҳ) Зуҳрни икки ракаат ўқиб салом берди, сўнг жойида туриб иқомат айтди ва Асрни икки ракаат ўқиди. Сўнг уловга миниб сафарни тезлатди, ҳатто қуёш ботди. Муаззин унга: «Намоз, эй Абу Абдурраҳмон!» деди. У: «Аввалги қилганингдек (қил),» деди. Сўнг юришда давом этди, ҳатто юлдузлар бир-бирига қовушиб (кўриниб) қолганида тушиб: «Иқомат айт; мен салом берганимда, (яна) иқомат айт,» деди. Шунда у Мағрибни уч (ракаат) ўқиди, сўнг жойида туриб иқомат айтди ва кейинги (намоз) Хуфтонни ўқиди, сўнг юзи қаршисига бир марта салом берди. Кейин деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бирингизга қўлдан бой беришидан қўрқадиган бир иш юз берса, у шу намозни (шу тарзда) ўқисин,» дедилар.»