حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ بَهْدَلَةَ، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ بَدْرٍ جِئْتُ بِسَيْفٍ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ شَفَى صَدْرِي مِنَ الْمُشْرِكِينَ أَوْ نَحْوَ هَذَا هَبْ لِي هَذَا السَّيْفَ . فَقَالَ " هَذَا لَيْسَ لِي وَلاَ لَكَ " . فَقُلْتُ عَسَى أَنْ يُعْطَى هَذَا مَنْ لاَ يُبْلِي بَلاَئِي فَجَاءَنِي الرَّسُولُ فَقَالَ " إِنَّكَ سَأَلْتَنِي وَلَيْسَ لِي وَقَدْ صَارَ لِي وَهُوَ لَكَ " . قَالَ فَنَزَلَتْ : ( يَسْأَلُونَكَ عَنِ الأَنْفَالِ ) الآيَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَاهُ سِمَاكُ بْنُ حَرْبٍ عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ أَيْضًا . وَفِي الْبَابِ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ .
Бизга Абу Курайб ривоят қилди, бизга Абу Бакр ибн Айёш ривоят қилди, у Осим ибн Баҳдаладан, у Мусъаб ибн Саъддан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Бадр куни бўлганда, мен бир қилич олиб келдим ва: «Эй Расулуллаҳ! Албатта, Аллаҳ кўксимни мушриклардан (ғазабини чиқариб) шифолади,» — ёки шунга ўхшаш (сўз айтдим) — «менга шу қилични ҳадя қилинг,» дедим. У: «Бу на меники, на сеники,» дедилар. Мен: «Балки бу мен каби синов(да жанг)дан ўтмаган кишига берилади,» дедим. Сўнг Расул (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузуримга келиб: «Сен мендан сўраганингда, у меники эмас эди, энди у меники бўлди ва у сеники,» дедилар. У деди: Шунда: «Сендан ўлжалар ҳақида сўрайдилар,» (ояти) нозил бўлди. (Анфол сураси, 1) Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Уни Симок ибн Ҳарб ҳам Мусъаб ибн Саъддан ривоят қилган. Бу бобда Убода ибн ас-Сомитдан (ҳам ҳадис бор).
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ بَدْرٍ قِيلَ لَهُ عَلَيْكَ الْعِيرَ لَيْسَ دُونَهَا شَيْءٌ قَالَ فَنَادَاهُ الْعَبَّاسُ وَهُوَ فِي وَثَاقِهِ لاَ يَصْلُحُ وَقَالَ لأَنَّ اللَّهَ وَعَدَكَ إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ وَقَدْ أَعْطَاكَ مَا وَعَدَكَ قَالَ " صَدَقْتَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у Исроилдан, у Симокдан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Бадрдан фароғат топганида (тугатгач), унга: «Сенга карвон (керак), ундан бошқа нарса (қолмади),» дейилди. У (Ибн Аббос) деди: Шунда Аббос кишанланган ҳолида унга (Пайғамбарга): «(Бу) дуруст бўлмайди,» деб чақирди ва: «Чунки Аллаҳ сенга икки гуруҳдан бирини ваъда қилган эди ва У сенга ваъда қилган нарсасини берди,» деди. У (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Рост айтдинг,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ الْيَمَامِيُّ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو زُمَيْلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ، قَالَ نَظَرَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمُشْرِكِينَ وَهُمْ أَلْفٌ وَأَصْحَابُهُ ثَلاَثُمِائَةٍ وَبِضْعَةَ عَشَرَ رَجُلاً فَاسْتَقْبَلَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْقِبْلَةَ ثُمَّ مَدَّ يَدَيْهِ وَجَعَلَ يَهْتِفُ بِرَبِّهِ " اللَّهُمَّ أَنْجِزْ لِي مَا وَعَدْتَنِي اللَّهُمَّ آتِنِي مَا وَعَدْتَنِي اللَّهُمَّ إِنْ تُهْلِكْ هَذِهِ الْعِصَابَةَ مِنْ أَهْلِ الإِسْلاَمِ لاَ تُعْبَدُ فِي الأَرْضِ " . فَمَا زَالَ يَهْتِفُ بِرَبِّهِ مَادًّا يَدَيْهِ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ حَتَّى سَقَطَ رِدَاؤُهُ مِنْ مَنْكِبَيْهِ فَأَتَاهُ أَبُو بَكْرٍ فَأَخَذَ رِدَاءَهُ فَأَلْقَاهُ عَلَى مَنْكِبَيْهِ ثُمَّ الْتَزَمَهُ مِنْ وَرَائِهِ فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ كَفَاكَ مُنَاشَدَتُكَ رَبَّكَ فَإِنَّهُ سَيُنْجِزُ لَكَ مَا وَعَدَكَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ : (إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَاسْتَجَابَ لَكُمْ أَنِّي مُمِدُّكُمْ بِأَلْفٍ مِنَ الْمَلاَئِكَةِ مُرْدِفِينَ ) فَأَمَدَّهُمُ اللَّهُ بِالْمَلاَئِكَةِ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عُمَرَ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عِكْرِمَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي زُمَيْلٍ وَأَبُو زُمَيْلٍ اسْمُهُ سِمَاكٌ الْحَنَفِيُّ وَإِنَّمَا كَانَ هَذَا يَوْمَ بَدْرٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Умар ибн Юнус ал-Ямомий ривоят қилди, бизга Икрима ибн Аммор ривоят қилди, бизга Абу Зумайл ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Аббос ривоят қилди, бизга Умар ибн ал-Хаттоб (розияллаҳу анҳу) ривоят қилди, у деди: Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мушрикларга қаради — улар минг киши, саҳобалари эса уч юз ўн нечта киши эди. Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қиблага юзланди, сўнг икки қўлини чўзиб, Роббига нидо қила бошлади: «Эй Аллаҳ! Менга ваъда қилганингни амалга ошир. Эй Аллаҳ! Менга ваъда қилганингни келтир. Эй Аллаҳ! Агар Ислом аҳлидан бўлган бу (кичик) жамоатни ҳалок қилсанг, ер юзида (Сенга) ибодат қилинмайди,» дедилар. У қиблага юзланган ҳолда қўлларини чўзиб, Роббига нидо қилишда давом этди, ҳатто ридоси елкаларидан тушиб кетди. Шунда Абу Бакр унинг олдига келиб, ридосини олиб, елкаларига ёпди, сўнг орқасидан уни қучоқлаб: «Эй Аллаҳнинг Набийси! Роббингга илтижо қилганинг етар, албатта У сенга ваъда қилган нарсасини амалга оширади,» деди. Шунда Аллаҳ: «(Эсланг) Роббингиздан ёрдам сўраганингизда, У сизларга: «Мен сизларга кетма-кет (келадиган) минг малоика билан мадад берувчиман,» деб жавоб берган эди,» (оятини) нозил қилди ва Аллаҳ уларни малоикалар билан мадад қилди. (Анфол сураси, 9) У деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, биз уни Умарнинг ҳадиси сифатида фақат Икрима ибн Амморнинг Абу Зумайлдан (ривоятидан) биламиз. Абу Зумайлнинг исми Симок ал-Ҳанафийдир ва бу фақат Бадр кунида бўлган эди.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُهَاجِرٍ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ يُوسُفَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ أَبِي مُوسَى، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَىَّ أَمَانَيْنِ لأُمَّتِي : ( وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنْتَ فِيهِمْ ) ( وَمَا كَانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ ) إِذَا مَضَيْتُ تَرَكْتُ فِيهِمْ الاِسْتِغْفَارَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ " . هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُهَاجِرٍ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ .
Бизга Суфён ибн Вакииъ ривоят қилди, бизга Ибн Нумайр, Исмоил ибн Иброҳим ибн Муҳожирдан, у Аббод ибн Юсуфдан, у Абу Бурда ибн Абу Мусодан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ менга умматим учун иккита омонлик нозил қилди: «Сен уларнинг орасида экансан, Аллаҳ уларни азобламайди» ва «Аллаҳ уларни, улар истиғфор айтиб турганларида азобловчи эмас» (Анфол сураси, 33). Мен ўтиб кетганимда, уларда Қиёмат кунигача истиғфорни қолдираман,» дедилар. Бу ғариб ҳадисдир. Исмоил ибн Иброҳим ибн Муҳожир ҳадисда заиф саналади.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ رَجُلٍ، لَمْ يُسَمِّهِ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ هَذِهِ الآيَةَ عَلَى الْمِنْبَرِ : ( وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ ) قَالَ " أَلاَ إِنَّ الْقُوَّةَ الرَّمْىُ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ أَلاَ إِنَّ اللَّهَ سَيَفْتَحُ لَكُمُ الأَرْضَ وَسَتُكْفَوْنَ الْمُؤْنَةَ فَلاَ يَعْجِزَنَّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَلْهُوَ بِأَسْهُمِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ رَوَاهُ أَبُو أُسَامَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ وَحَدِيثُ وَكِيعٍ أَصَحُّ . وَصَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ لَمْ يُدْرِكْ عُقْبَةَ بْنَ عَامِرٍ وَقَدْ أَدْرَكَ ابْنَ عُمَرَ .
Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, бизга Вакииъ, Усома ибн Зайддан, у Солиҳ ибн Кайсондан, у исми айтилмаган бир кишидан, у Уқба ибн Омирдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) минбар устида ушбу оятни ўқидилар: «Уларга қарши қўлингиздан келганча куч тайёрлаб қўйинг» (Анфол сураси, 60). У: «Огоҳ бўлинг, албатта, куч — бу отишдир,» — уч марта (дедилар) — «Огоҳ бўлинг, албатта, Аллаҳ сизларга ерни фатҳ қилиб беради ва таъминотингиз етарли бўлади, бас, сизлардан бирингиз ўқлари билан машқ қилишдан ожиз бўлиб қолмасин,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: баъзилари бу ҳадисни Усома ибн Зайддан, у Солиҳ ибн Кайсондан, у Уқба ибн Омирдан (деган тарзда) ривоят қилишган; уни Абу Усома ва бошқа бир неча киши ривоят қилган, аммо Вакииънинг ҳадиси саҳиҳроқдир. Солиҳ ибн Кайсон Уқба ибн Омирга етишмаган, лекин Ибн Умарга етишган.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ بَدْرٍ وَجِيءَ بِالأُسَارَى قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا تَقُولُونَ فِي هَؤُلاَءِ الأُسَارَى " . فَذَكَرَ فِي الْحَدِيثِ قِصَّةً فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَنْفَلِتَنَّ مِنْهُمْ أَحَدٌ إِلاَّ بِفِدَاءٍ أَوْ ضَرْبِ عُنُقٍ " . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِلاَّ سُهَيْلَ بْنَ بَيْضَاءَ فَإِنِّي قَدْ سَمِعْتُهُ يَذْكُرُ الإِسْلاَمَ . قَالَ فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَمَا رَأَيْتُنِي فِي يَوْمٍ أَخْوَفَ أَنْ تَقَعَ عَلَىَّ حِجَارَةٌ مِنَ السَّمَاءِ مِنِّي فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ قَالَ حَتَّى قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِلاَّ سُهَيْلَ ابْنَ بَيْضَاءَ " . قَالَ وَنَزَلَ الْقُرْآنُ بِقَوْلِ عُمَرَ : ( مَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرَى حَتَّى يُثْخِنَ فِي الأَرْضِ ) إِلَى آخِرِ الآيَاتِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَأَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ أَبِيهِ .
Бизга Ҳаннод ривоят қилди, бизга Абу Муовия, ал-Аъмашдан, у Амр ибн Муррадан, у Абу Убайда ибн Абдуллаҳдан, у Абдуллаҳ ибн Масъуддан (ривоят қилдики), у деди: Бадр куни бўлганда ва асирлар келтирилганда, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бу асирлар ҳақида нима дейсизлар?» дедилар. Кейин у ҳадисда бир воқеани зикр қилди. Бас, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Улардан биронта ҳам фидо (тўлов) ёки бўйин чопишдан бошқа нарса билан қутулиб кетмасин,» дедилар. Абдуллаҳ ибн Масъуд деди: мен: «Эй Расулуллаҳ, фақат Суҳайл ибн Байзодан ташқари, чунки мен уни Исломни зикр қилаётганини эшитган эдим,» дедим. У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) жим қолдилар. У деди: мен ўзимни ҳеч қачон ўша кундагидек осмондан устимга тошлар тушишидан қўрққан ҳолатда кўрмаганман. У деди: ниҳоят Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Суҳайл ибн Байзодан ташқари,» дедилар. У деди: Умарнинг сўзига мувофиқ Қуръан нозил бўлди: «Ҳеч бир Набийга, то ерда (душманни) енгмагунча, асирлар (олиши) лойиқ бўлмаган...» оятларининг охиригача. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳасан ҳадисдир. Абу Убайда ибн Абдуллаҳ отасидан (ҳадис) эшитмаган.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنِي مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ زَائِدَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَمْ تَحِلَّ الْغَنَائِمُ لأَحَدٍ سُودِ الرُّءُوسِ مِنْ قَبْلِكُمْ كَانَتْ تَنْزِلُ نَارٌ مِنَ السَّمَاءِ فَتَأْكُلُهَا " . قَالَ سُلَيْمَانُ الأَعْمَشُ فَمَنْ يَقُولُ هَذَا إِلاَّ أَبُو هُرَيْرَةَ الآنَ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ بَدْرٍ وَقَعُوا فِي الْغَنَائِمِ قَبْلَ أَنْ تَحِلَّ لَهُمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى : (لَوْلاَ كِتَابٌ مِنَ اللَّهِ سَبَقَ لَمَسَّكُمْ فِيمَا أَخَذْتُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ ) قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ الأَعْمَشِ .
Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, менга Муовия ибн Амр, Зоидадан, у ал-Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан хабар берди (ривоят қилдики), у деди: «Сизлардан олдинги қора бошли (инсонлар)дан ҳеч кимга ғаниматлар ҳалол бўлмаган эди; осмондан олов тушиб, уни еб юборарди,» дедилар. Сулаймон ал-Аъмаш деди: буни ҳозирда Абу Ҳурайрадан бошқа ким айтади? Бас, Бадр куни бўлганда, улар ғаниматлар (олишга) ўзларига ҳалол бўлишидан олдин шошилдилар. Шунда Аллаҳ таоло: «Агар Аллаҳдан олдин ўтган бир ёзув бўлмаганида, олган нарсангиз сабабли сизларга улуғ азоб етар эди» (Анфол сураси, 68) (оятини) нозил қилди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ал-Аъмашнинг ҳадисидан ҳасан, саҳиҳ, ғариб ҳадисдир.