حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ أَبِي الرَّبِيعِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَبَسَطْتُ ثَوْبِي عِنْدَهُ ثُمَّ أَخَذَهُ فَجَمَعَهُ عَلَى قَلْبِي فَمَا نَسِيتُ بَعْدَهُ حَدِيثًا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Бизга Муҳаммад ибн Умар ибн Али ал-Муқаддамий ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Абу Адий ривоят қилди, Шуъбадан, у Симокдан, у Абур-Робиъдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келдим ва кийимимни у кишининг олдида ёйдим. Сўнг у кийимни олиб, уни юрагимга (қарата) йиғдилар. Шундан кейин мен бирорта ҳадисни унутмадим. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўл жиҳатидан ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى، مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَسْمَعُ مِنْكَ أَشْيَاءَ فَلاَ أَحْفَظُهَا . قَالَ " ابْسُطْ رِدَاءَكَ " . فَبَسَطْتُ فَحَدَّثَ حَدِيثًا كَثِيرًا فَمَا نَسِيتُ شَيْئًا حَدَّثَنِي بِهِ . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ .
Бизга Абу Мусо Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, у деди: бизга Усмон ибн Умар ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Абу Зиъб ривоят қилди, Саид ал-Мақбурийдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: мен: «Ё Расулуллаҳ, мен сиздан нарсалар эшитаман, аммо уларни ёдда сақлай олмайман,» дедим. У: «Ридойингни (ёпинчиғингни) ёз,» дедилар. Мен уни ёйдим. Сўнг у кўп ҳадис айтдилар, ва у менга айтган нарсадан бирор нарсани унутмадим. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир ва у Абу Ҳурайрадан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَخْبَرَنَا يَعْلَى بْنُ عَطَاءٍ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ لأَبِي هُرَيْرَةَ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ أَنْتَ كُنْتَ أَلْزَمَنَا لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَحْفَظَنَا لِحَدِيثِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Бизга Аҳмад ибн Маниъ ривоят қилди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга Яъло ибн Ато хабар берди, ал-Валид ибн Абдурраҳмондан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), у Абу Ҳурайрага: «Эй Абу Ҳурайра, сен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га бизнинг энг яқинимиз ва у кишининг ҳадисини бизнинг энг яхши ёд олганимиз эдинг,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي شُعَيْبٍ الْحَرَّانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْحَرَّانِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَبِي عَامِرٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى طَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ فَقَالَ يَا أَبَا مُحَمَّدٍ أَرَأَيْتَ هَذَا الْيَمَانِيَ يَعْنِي أَبَا هُرَيْرَةَ هُوَ أَعْلَمُ بِحَدِيثِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْكُمْ نَسْمَعُ مِنْهُ مَا لاَ نَسْمَعُ مِنْكُمْ أَوْ يَقُولُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا لَمْ يَقُلْ . قَالَ أَمَّا أَنْ يَكُونَ سَمِعَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا لَمْ نَسْمَعْ فَلاَ أَشُكُّ إِلاَّ أَنَّهُ سَمِعَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا لَمْ نَسْمَعْ وَذَاكَ أَنَّهُ كَانَ مِسْكِينًا لاَ شَىْءَ لَهُ ضَيْفًا لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدُهُ مَعَ يَدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكُنَّا نَحْنُ أَهْلَ بُيُوتَاتٍ وَغِنًى وَكُنَّا نَأْتِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَرَفَىِ النَّهَارِ فَلاَ نَشُكُّ إِلاَّ أَنَّهُ سَمِعَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا لَمْ نَسْمَعْ وَلاَ نَجِدُ أَحَدًا فِيهِ خَيْرٌ يَقُولُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا لَمْ يَقُلْ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ . وَقَدْ رَوَاهُ يُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ وَغَيْرُهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ .
Бизга Абдуллаҳ ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Аҳмад ибн Абу Шуъайб ал-Ҳарроний хабар берди, у деди: менга Муҳаммад ибн Салама ал-Ҳарроний ривоят қилди, Муҳаммад ибн Ишоқдан, у Муҳаммад ибн Иброҳимдан, у Молик ибн Абу Омирдан (ривоят қилдики), у деди: бир киши Талҳа ибн Убайдуллаҳнинг олдига келиб: «Эй Абу Муҳаммад, манави яманлик ҳақида нима дейсиз — яъни Абу Ҳурайрани (назарда тутиб) — у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳадисини сизлардан кўра билимлироқми? Биз ундан сизлардан эшитмайдиган нарсаларни эшитамиз; ёки у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) айтмаган нарсани у кишига (нисбат бериб) айтадими?» деди. У (Талҳа) деди: «Унинг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан биз эшитмаган нарсани эшитгани — бунда шубҳа қилмайман, балки у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан биз эшитмаган нарсани эшитган. Бунинг сабаби шуки, у камбағал, ҳеч нарсаси йўқ, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг меҳмони эди, унинг қўли Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қўли билан бирга эди. Бизлар эса уй-жой ва бойлик эгалари эдик, биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига куннинг икки четида келардик. Демак, унинг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан биз эшитмаган нарсани эшитганида шубҳа қилмаймиз; ва биз ўзида яхшилик бўлган бирорта кишини Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) айтмаган нарсани у кишига (нисбат бериб) айтадиган ҳолатда топмаймиз.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни фақат Муҳаммад ибн Ишоқнинг ҳадиси сифатида биламиз. Уни Юнус ибн Букайр ва бошқалар ҳам Муҳаммад ибн Ишоқдан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ آدَمَ ابْنُ بِنْتِ أَزْهَرَ السَّمَّانِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو خَلْدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْعَالِيَةِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مِمَّنْ أَنْتَ " . قَالَ قُلْتُ مِنْ دَوْسٍ . قَالَ " مَا كُنْتُ أُرَى أَنَّ فِي دَوْسٍ أَحَدًا فِيهِ خَيْرٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ . وَأَبُو خَلْدَةَ اسْمُهُ خَالِدُ بْنُ دِينَارٍ وَأَبُو الْعَالِيَةِ اسْمُهُ رُفَيْعٌ .
Бизга Бишр ибн Одам, Азҳарнинг қизидан бўлган ас-Саммон, ривоят қилди, у деди: бизга Абдуссамад ибн Абдулворис ривоят қилди, у деди: бизга Абу Халда ривоят қилди, у деди: бизга Абул-Олия ривоят қилди, Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сен кимлардансан?» дедилар. Мен: «Давсданман,» дедим. У: «Мен Давс (қабиласи)да ўзида яхшилик бўлган бирор киши бор деб ўйламасдим,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Абу Халда — унинг исми Холид ибн Динордир, Абул-Олия — унинг исми Руфайъдир.
حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى الْقَزَّازُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُهَاجِرُ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ الرِّيَاحِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِتَمَرَاتٍ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ فِيهِنَّ بِالْبَرَكَةِ . فَضَمَّهُنَّ ثُمَّ دَعَا لِي فِيهِنَّ بِالْبَرَكَةِ فَقَالَ لِي " خُذْهُنَّ وَاجْعَلْهُنَّ فِي مِزْوَدِكَ هَذَا أَوْ فِي هَذَا الْمِزْوَدِ كُلَّمَا أَرَدْتَ أَنْ تَأْخُذَ مِنْهُ شَيْئًا فَأَدْخِلْ فِيهِ يَدَكَ فَخُذْهُ وَلاَ تَنْثُرْهُ نَثْرًا " . فَقَدْ حَمَلْتُ مِنْ ذَلِكَ التَّمْرِ كَذَا وَكَذَا مِنْ وَسْقٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَكُنَّا نَأْكُلُ مِنْهُ وَنُطْعِمُ وَكَانَ لاَ يُفَارِقُ حَقْوِي حَتَّى كَانَ يَوْمُ قَتْلِ عُثْمَانَ فَإِنَّهُ انْقَطَعَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ .
Бизга Имрон ибн Мусо ал-Қаззоз ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилди, у деди: бизга ал-Муҳожир ривоят қилди, Абул-Олия ар-Риёҳийдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига бир неча ҳурмолар билан келдим ва: «Ё Расулуллаҳ, уларнинг ҳаққига Аллаҳдан барака сўраб дуо қилинг,» дедим. У уларни (қўллари билан) йиғдилар, сўнг уларда мен учун барака сўраб дуо қилдилар ва менга: «Уларни ол ва манави халтангга — ёки манави халтага — солиб қўй. Ундан бирор нарса олмоқчи бўлганингда қўлингни унга солиб ол, аммо уни (тўкиб) сочиб юборма,» дедилар. Мен ўша ҳурмолардан озмунча эмас — Аллаҳ йўлида шунча-шунча васқ (миқдорда) ташидим. Биз ундан ер эдик ва (бошқаларга ҳам) едирар эдик, ва у (халта) белимдан ажралмасди, токи Усмон ўлдирилган кун келди, ўшанда у (халтадаги ҳурмолар) тугаб қолди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўл жиҳатидан ҳасан ғарибдир ва бу ҳадис Абу Ҳурайрадан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الْمُرَابِطِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَافِعٍ، قَالَ قُلْتُ لأَبِي هُرَيْرَةَ لِمَ كُنِّيتَ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ أَمَا تَفْرَقُ مِنِّي قُلْتُ بَلَى وَاللَّهِ إِنِّي لأَهَابُكَ . قَالَ كُنْتُ أَرْعَى غَنَمَ أَهْلِي فَكَانَتْ لِي هُرَيْرَةٌ صَغِيرَةٌ فَكُنْتُ أَضَعُهَا بِاللَّيْلِ فِي شَجَرَةٍ فَإِذَا كَانَ النَّهَارُ ذَهَبْتُ بِهَا مَعِي فَلَعِبْتُ بِهَا فَكَنَّوْنِي أَبَا هُرَيْرَةَ . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Бизга Аҳмад ибн Саид ал-Муробитий ривоят қилди, у деди: бизга Равҳ ибн Убода ривоят қилди, у деди: бизга Усома ибн Зайд ривоят қилди, Абдуллаҳ ибн Рофиъдан (ривоят қилдики), у деди: мен Абу Ҳурайрага: «Нега сенга Абу Ҳурайра деб куня берилди?» дедим. У: «Сен мендан қўрқмайсанми?» деди. Мен: «Ҳа, Аллаҳга қасамки, мен сендан ҳайиқаман,» дедим. У деди: «Мен аҳлимнинг қўйларини боқардим, менинг кичкина мушукчани (ҳурайса) бор эди. Мен уни кечаси дарахтга қўярдим, кундузи эса уни ўзим билан олиб кетиб, у билан ўйнардим. Шу сабабли улар менга Абу Ҳурайра (мушукча отаси) деб куня беришди.» Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ وَهْبِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ أَخِيهِ، هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ لَيْسَ أَحَدٌ أَكْثَرَ حَدِيثًا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنِّي إِلاَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو فَإِنَّهُ كَانَ يَكْتُبُ وَكُنْتُ لاَ أَكْتُبُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ибн Уяйна ривоят қилди, Амр ибн Динордан, у Ваҳб ибн Мунаббиҳдан, у акаси Ҳаммом ибн Мунаббиҳдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан мендан кўра кўпроқ ҳадис (ривоят қилган) бирор киши йўқ, фақат Абдуллаҳ ибн Амр бундан мустасно, чунки у (ҳадисларни) ёзарди, мен эса ёзмасдим. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.