حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى { وَإِنْ خِفْتُمْ أَنْ لاَ تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ } قَالَتْ يَا ابْنَ أُخْتِي هِيَ الْيَتِيمَةُ تَكُونُ فِي حِجْرِ وَلِيِّهَا فَتُشَارِكُهُ فِي مَالِهِ فَيُعْجِبُهُ مَالُهَا وَجَمَالُهَا فَيُرِيدُ أَنْ يَتَزَوَّجَهَا بِغَيْرِ أَنْ يُقْسِطَ فِي صَدَاقِهَا فَيُعْطِيَهَا مِثْلَ مَا يُعْطِيهَا غَيْرُهُ فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوهُنَّ إِلاَّ أَنْ يُقْسِطُوا لَهُنَّ وَيَبْلُغُوا بِهِنَّ أَعْلَى سُنَّتِهِنَّ مِنَ الصَّدَاقِ وَأُمِرُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَا طَابَ لَهُمْ مِنَ النِّسَاءِ سِوَاهُنَّ . قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ ثُمَّ إِنَّ النَّاسَ اسْتَفْتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ هَذِهِ الآيَةِ فِيهِنَّ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { وَيَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ وَمَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ فِي يَتَامَى النِّسَاءِ اللاَّتِي لاَ تُؤْتُونَهُنَّ مَا كُتِبَ لَهُنَّ وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ } قَالَتْ وَالَّذِي ذَكَرَ اللَّهُ أَنَّهُ يُتْلَى عَلَيْهِمْ فِي الْكِتَابِ الآيَةُ الأُولَى الَّتِي قَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى { وَإِنْ خِفْتُمْ أَنْ لاَ تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ } قَالَتْ عَائِشَةُ وَقَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فِي الآيَةِ الآخِرَةِ { وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ } هِيَ رَغْبَةُ أَحَدِكُمْ عَنْ يَتِيمَتِهِ الَّتِي تَكُونُ فِي حِجْرِهِ حِينَ تَكُونُ قَلِيلَةَ الْمَالِ وَالْجَمَالِ فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَا رَغِبُوا فِي مَالِهَا وَجَمَالِهَا مِنْ يَتَامَى النِّسَاءِ إِلاَّ بِالْقِسْطِ مِنْ أَجْلِ رَغْبَتِهِمْ عَنْهُنَّ . قَالَ يُونُسُ وَقَالَ رَبِيعَةُ فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ { وَإِنْ خِفْتُمْ أَنْ لاَ تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى } قَالَ يَقُولُ اتْرُكُوهُنَّ إِنْ خِفْتُمْ فَقَدْ أَحْلَلْتُ لَكُمْ أَرْبَعًا .
Бизга Аҳмад ибн Амр ибн Сарҳ Мисрий ривоят қилди, бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, менга Юнус хабар берди, у Ибн Шиҳобдан, у деди: Менга Урва ибн Зубайр хабар бердики, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг рафиқаси Оишадан Аллаҳ таолонинг ‹Агар етимлар ҳақида адолат қила олмаслигингиздан қўрқсангиз, аёллардан сизга ёққанларига уйланинглар› деган сўзи ҳақида сўради. У деди: «Эй жияним, у (оятдаги етим) — васийнинг қарамоғидаги етим қиздир, у унинг молида шерик бўлади, васийга унинг моли ва гўзаллиги ёқиб қолади, шунда у маҳрида адолат қилмасдан, бошқалар берадиган миқдорни бермасдан унга уйланмоқчи бўлади. Шунда улар, адолат қилиб, маҳрнинг энг юқори (лойиқ) даражасига етказмагунча, бундай етим қизларга уйланишдан ман қилиндилар ва улардан бошқа аёллардан ўзларига ёққанига уйланишга буюрилдилар.» Урва деди: Оиша деди: «Сўнг одамлар бу оятдан кейин Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан улар (етим қизлар) ҳақида фатво сўрадилар. Шунда Аллаҳ азза ва жалла ‹Сендан аёллар ҳақида фатво сўрайдилар. Айт: Аллаҳ сизларга улар ҳақида фатво беради ва китобда сизларга ўқиб бериладиган, ўзларига белгиланган (маҳрларини) бермаётган, лекин уйланишни истаётган етим аёллар ҳақида (ҳукм беради)› (оятини) нозил қилди.» У деди: «Аллаҳ китобда уларга ўқиб берилади деган нарса — Аллаҳ субҳонаҳу ва таоло айтган биринчи оятдир: ‹Агар етимлар ҳақида адолат қила олмаслигингиздан қўрқсангиз, аёллардан сизга ёққанларига уйланинглар.›» Оиша деди: «Аллаҳ азза ва жалланинг охирги оятдаги ‹уйланишни истаётган› деган сўзи — бирингизнинг қарамоғидаги, моли ва гўзаллиги кам бўлган етим қизидан юз ўгиришидир. Шундай қилиб, улар етим аёллардан моли ва гўзаллигига рағбат қилганларига, улардан юз ўгирганлари сабабли, адолат билан бўлмаса, уйланишдан ман қилиндилар.» Юнус деди: Робиа Аллаҳ азза ва жалланинг ‹Агар етимлар ҳақида адолат қила олмаслигингиздан қўрқсангиз› деган сўзи ҳақида деди: «(Бу) айтадики: Агар қўрқсангиз, уларни тарк этинглар, мен сизларга тўрттани ҳалол қилдим.»