حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ وَحَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ - قَالَ أَبُو الطَّاهِرِ حَدَّثَنَا وَقَالَ، حَرْمَلَةُ أَخْبَرَنَا - ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ، { وَإِنْ خِفْتُمْ أَنْ لاَ، تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلاَثَ وَرُبَاعَ} قَالَتْ يَا ابْنَ أُخْتِي هِيَ الْيَتِيمَةُ تَكُونُ فِي حَجْرِ وَلِيِّهَا تُشَارِكُهُ فِي مَالِهِ فَيُعْجِبُهُ مَالُهَا وَجَمَالُهَا فَيُرِيدُ وَلِيُّهَا أَنْ يَتَزَوَّجَهَا بِغَيْرِ أَنْ يُقْسِطَ فِي صَدَاقِهَا فَيُعْطِيَهَا مِثْلَ مَا يُعْطِيهَا غَيْرُهُ فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوهُنَّ إِلاَّ أَنْ يُقْسِطُوا لَهُنَّ وَيَبْلُغُوا بِهِنَّ أَعْلَى سُنَّتِهِنَّ مِنَ الصَّدَاقِ وَأُمِرُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَا طَابَ لَهُمْ مِنَ النِّسَاءِ سِوَاهُنَّ . قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ ثُمَّ إِنَّ النَّاسَ اسْتَفْتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ هَذِهِ الآيَةِ فِيهِنَّ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { وَيَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ وَمَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ فِي يَتَامَى النِّسَاءِ اللاَّتِي لاَ تُؤْتُونَهُنَّ مَا كُتِبَ لَهُنَّ وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ} . قَالَتْ وَالَّذِي ذَكَرَ اللَّهُ تَعَالَى أَنَّهُ يُتْلَى عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ الآيَةُ الأُولَى الَّتِي قَالَ اللَّهُ فِيهَا { وَإِنْ خِفْتُمْ أَنْ لاَ تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ} . قَالَتْ عَائِشَةُ وَقَوْلُ اللَّهِ فِي الآيَةِ الأُخْرَى { وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ} رَغْبَةَ أَحَدِكُمْ عَنِ الْيَتِيمَةِ الَّتِي تَكُونُ فِي حَجْرِهِ حِينَ تَكُونُ قَلِيلَةَ الْمَالِ وَالْجَمَالِ فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَا رَغِبُوا فِي مَالِهَا وَجَمَالِهَا مِنْ يَتَامَى النِّسَاءِ إِلاَّ بِالْقِسْطِ مِنْ أَجْلِ رَغْبَتِهِمْ عَنْهُنَّ .
Менга Абу Тоҳир Аҳмад ибн Амр ибн Сарҳ ва Ҳармала ибн Яҳё Тужибий ривоят қилдилар — Абу Тоҳир: «бизга ривоят қилди» деди, Ҳармала: «хабар берди» деди — Ибн Ваҳб, менга Юнус хабар берди, у Ибн Шиҳобдан, менга Урва ибн Зубайр хабар бердики, у Оишадан Аллаҳнинг: ‹Агар етимлар ҳақида адолат қила олмасликдан қўрқсангиз, аёллардан ўзингизга ёққанини икки, уч, тўртталаб никоҳлаб олинг› деган сўзи ҳақида сўради. У (Оиша): «Эй жияним, бу етим қиз ҳақида — у ўз ҳомийсининг қарамоғида бўлади, унинг молида шерик бўлади, ҳомийсига унинг моли ва жамоли ёқиб қолади, шунда ҳомийси унинг маҳрига адолат қилмасдан, яъни унга бошқалар берадиган миқдорда бермасдан унга уйланмоқчи бўлади. Шунда улар ўша (етим қиз)ларга, адолат қилмасдан ва маҳрнинг энг юқори даражасига етказмасдан туриб, никоҳлаш ман қилинди. Уларга ўша (етим)лардан бошқа, ўзларига ёққан аёлларни никоҳлаш буюрилди», деди. Урва деди: Оиша деди: «Сўнгра одамлар бу оятдан кейин ўша (етим қизлар) ҳақида Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан фатво сўрадилар, шунда азиз ва жалил бўлган Аллаҳ: ‹Сендан аёллар ҳақида фатво сўрайдилар. Айт: Аллаҳ сизларга улар ҳақида фатво беради, китобда сизга ўқиладиган, ёзиб қўйилган нарсани бермаётган етим аёллар ҳақида — сиз уларга уйланишни хоҳлайсизлар...› оятини нозил қилди». (Оиша) деди: «Аллаҳ таолонинг ‹китобда сизга ўқилади› деб зикр қилган нарсаси — Аллаҳнинг ‹Агар етимлар ҳақида адолат қила олмасликдан қўрқсангиз, аёллардан ўзингизга ёққанини никоҳлаб олинг› деган биринчи оятидир». Оиша деди: «Аллаҳнинг бошқа оятдаги ‹сиз уларга уйланишни хоҳлайсизлар› сўзи — қайсидир бирингизнинг қарамоғидаги, моли ва жамоли кам бўлганда, етим қиздан бепарво бўлишингиздир. Шунда улардан бепарво бўлганликлари сабабли, етим аёлларнинг моли ва жамолига рағбат қилганларини, адолат (қист) билан бўлмагунча, никоҳлаш ман қилинди».