حَدَّثَنَا هُدْبَةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ صَعْصَعَةَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَدَّثَهُمْ عَنْ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِهِ " بَيْنَمَا أَنَا فِي الْحَطِيمِ ـ وَرُبَّمَا قَالَ فِي الْحِجْرِ ـ مُضْطَجِعًا، إِذْ أَتَانِي آتٍ فَقَدَّ ـ قَالَ وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ فَشَقَّ ـ مَا بَيْنَ هَذِهِ إِلَى هَذِهِ ـ فَقُلْتُ لِلْجَارُودِ وَهْوَ إِلَى جَنْبِي مَا يَعْنِي بِهِ قَالَ مِنْ ثُغْرَةِ نَحْرِهِ إِلَى شِعْرَتِهِ، وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ مِنْ قَصِّهِ إِلَى شِعْرَتِهِ ـ فَاسْتَخْرَجَ قَلْبِي، ثُمَّ أُتِيتُ بِطَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ مَمْلُوءَةٍ إِيمَانًا، فَغُسِلَ قَلْبِي ثُمَّ حُشِيَ، ثُمَّ أُوتِيتُ بِدَابَّةٍ دُونَ الْبَغْلِ وَفَوْقَ الْحِمَارِ أَبْيَضَ ". ـ فَقَالَ لَهُ الْجَارُودُ هُوَ الْبُرَاقُ يَا أَبَا حَمْزَةَ قَالَ أَنَسٌ نَعَمْ، يَضَعُ خَطْوَهُ عِنْدَ أَقْصَى طَرْفِهِ ـ " فَحُمِلْتُ عَلَيْهِ، فَانْطَلَقَ بِي جِبْرِيلُ حَتَّى أَتَى السَّمَاءَ الدُّنْيَا فَاسْتَفْتَحَ، فَقِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ. قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ. قِيلَ وَقَدْ أُرْسِلَ إِلَيْهِ قَالَ نَعَمْ. قِيلَ مَرْحَبًا بِهِ، فَنِعْمَ الْمَجِيءُ جَاءَ فَفَتَحَ، فَلَمَّا خَلَصْتُ، فَإِذَا فِيهَا آدَمُ، فَقَالَ هَذَا أَبُوكَ آدَمُ فَسَلِّمْ عَلَيْهِ. فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَرَدَّ السَّلاَمَ ثُمَّ قَالَ مَرْحَبًا بِالاِبْنِ الصَّالِحِ وَالنَّبِيِّ الصَّالِحِ. ثُمَّ صَعِدَ حَتَّى أَتَى السَّمَاءَ الثَّانِيَةَ فَاسْتَفْتَحَ، قِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ. قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ. قِيلَ وَقَدْ أُرْسِلَ إِلَيْهِ قَالَ نَعَمْ. قِيلَ مَرْحَبًا بِهِ فَنِعْمَ الْمَجِيءُ جَاءَ. فَفَتَحَ، فَلَمَّا خَلَصْتُ، إِذَا يَحْيَى وَعِيسَى، وَهُمَا ابْنَا الْخَالَةِ قَالَ هَذَا يَحْيَى وَعِيسَى فَسَلِّمْ عَلَيْهِمَا. فَسَلَّمْتُ فَرَدَّا، ثُمَّ قَالاَ مَرْحَبًا بِالأَخِ الصَّالِحِ وَالنَّبِيِّ الصَّالِحِ. ثُمَّ صَعِدَ بِي إِلَى السَّمَاءِ الثَّالِثَةِ، فَاسْتَفْتَحَ قِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ. قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ. قِيلَ وَقَدْ أُرْسِلَ إِلَيْهِ قَالَ نَعَمْ. قِيلَ مَرْحَبًا بِهِ، فَنِعْمَ الْمَجِيءُ جَاءَ. فَفُتِحَ، فَلَمَّا خَلَصْتُ إِذَا يُوسُفُ. قَالَ هَذَا يُوسُفُ فَسَلِّمْ عَلَيْهِ. فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَرَدَّ، ثُمَّ قَالَ مَرْحَبًا بِالأَخِ الصَّالِحِ وَالنَّبِيِّ الصَّالِحِ، ثُمَّ صَعِدَ بِي حَتَّى أَتَى السَّمَاءَ الرَّابِعَةَ، فَاسْتَفْتَحَ، قِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ. قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ. قِيلَ أَوَقَدْ أُرْسِلَ إِلَيْهِ قَالَ نَعَمْ. قِيلَ مَرْحَبًا بِهِ، فَنِعْمَ الْمَجِيءُ جَاءَ. فَفُتِحَ، فَلَمَّا خَلَصْتُ إِلَى إِدْرِيسَ قَالَ هَذَا إِدْرِيسُ فَسَلِّمْ عَلَيْهِ. فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَرَدَّ ثُمَّ قَالَ مَرْحَبًا بِالأَخِ الصَّالِحِ وَالنَّبِيِّ الصَّالِحِ. ثُمَّ صَعِدَ بِي حَتَّى أَتَى السَّمَاءَ الْخَامِسَةَ، فَاسْتَفْتَحَ، قِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ. قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم. قِيلَ وَقَدْ أُرْسِلَ إِلَيْهِ قَالَ نَعَمْ. قِيلَ مَرْحَبًا بِهِ، فَنِعْمَ الْمَجِيءُ جَاءَ. فَلَمَّا خَلَصْتُ فَإِذَا هَارُونُ قَالَ هَذَا هَارُونُ فَسَلِّمْ عَلَيْهِ. فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَرَدَّ ثُمَّ قَالَ مَرْحَبًا بِالأَخِ الصَّالِحِ وَالنَّبِيِّ الصَّالِحِ. ثُمَّ صَعِدَ بِي حَتَّى أَتَى السَّمَاءَ السَّادِسَةَ، فَاسْتَفْتَحَ، قِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ. قِيلَ مَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ. قِيلَ وَقَدْ أُرْسِلَ إِلَيْهِ قَالَ نَعَمْ. قَالَ مَرْحَبًا بِهِ، فَنِعْمَ الْمَجِيءُ جَاءَ، فَلَمَّا خَلَصْتُ، فَإِذَا مُوسَى قَالَ هَذَا مُوسَى فَسَلِّمْ عَلَيْهِ، فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَرَدَّ ثُمَّ قَالَ مَرْحَبًا بِالأَخِ الصَّالِحِ وَالنَّبِيِّ الصَّالِحِ. فَلَمَّا تَجَاوَزْتُ بَكَى، قِيلَ لَهُ مَا يُبْكِيكَ قَالَ أَبْكِي لأَنَّ غُلاَمًا بُعِثَ بَعْدِي، يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مِنْ أُمَّتِهِ أَكْثَرُ مَنْ يَدْخُلُهَا مِنْ أُمَّتِي. ثُمَّ صَعِدَ بِي إِلَى السَّمَاءِ السَّابِعَةِ، فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ، قِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ. قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ. قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ. قَالَ نَعَمْ. قَالَ مَرْحَبًا بِهِ، فَنِعْمَ الْمَجِيءُ جَاءَ فَلَمَّا خَلَصْتُ، فَإِذَا إِبْرَاهِيمُ قَالَ هَذَا أَبُوكَ فَسَلِّمْ عَلَيْهِ. قَالَ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ، فَرَدَّ السَّلاَمَ قَالَ مَرْحَبًا بِالاِبْنِ الصَّالِحِ وَالنَّبِيِّ الصَّالِحِ. ثُمَّ رُفِعَتْ لِي سِدْرَةُ الْمُنْتَهَى، فَإِذَا نَبِقُهَا مِثْلُ قِلاَلِ هَجَرَ، وَإِذَا وَرَقُهَا مِثْلُ آذَانِ الْفِيَلَةِ قَالَ هَذِهِ سِدْرَةُ الْمُنْتَهَى، وَإِذَا أَرْبَعَةُ أَنْهَارٍ نَهْرَانِ بَاطِنَانِ، وَنَهْرَانِ ظَاهِرَانِ. فَقُلْتُ مَا هَذَانِ يَا جِبْرِيلُ قَالَ أَمَّا الْبَاطِنَانِ، فَنَهَرَانِ فِي الْجَنَّةِ، وَأَمَّا الظَّاهِرَانِ فَالنِّيلُ وَالْفُرَاتُ. ثُمَّ رُفِعَ لِي الْبَيْتُ الْمَعْمُورُ، ثُمَّ أُتِيتُ بِإِنَاءٍ مِنْ خَمْرٍ، وَإِنَاءٍ مِنْ لَبَنٍ وَإِنَاءٍ مِنْ عَسَلٍ، فَأَخَذْتُ اللَّبَنَ، فَقَالَ هِيَ الْفِطْرَةُ أَنْتَ عَلَيْهَا وَأُمَّتُكَ. ثُمَّ فُرِضَتْ عَلَىَّ الصَّلَوَاتُ خَمْسِينَ صَلاَةً كُلَّ يَوْمٍ. فَرَجَعْتُ فَمَرَرْتُ عَلَى مُوسَى، فَقَالَ بِمَا أُمِرْتَ قَالَ أُمِرْتُ بِخَمْسِينَ صَلاَةً كُلَّ يَوْمٍ. قَالَ إِنَّ أُمَّتَكَ لاَ تَسْتَطِيعُ خَمْسِينَ صَلاَةً كُلَّ يَوْمٍ، وَإِنِّي وَاللَّهِ قَدْ جَرَّبْتُ النَّاسَ قَبْلَكَ، وَعَالَجْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ أَشَدَّ الْمُعَالَجَةِ، فَارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَاسْأَلْهُ التَّخْفِيفَ لأُمَّتِكَ. فَرَجَعْتُ، فَوَضَعَ عَنِّي عَشْرًا، فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى فَقَالَ مِثْلَهُ، فَرَجَعْتُ فَوَضَعَ عَنِّي عَشْرًا، فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى فَقَالَ مِثْلَهُ، فَرَجَعْتُ فَوَضَعَ عَنِّي عَشْرًا، فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى فَقَالَ مِثْلَهُ، فَرَجَعْتُ فَأُمِرْتُ بِعَشْرِ صَلَوَاتٍ كُلَّ يَوْمٍ، فَرَجَعْتُ فَقَالَ مِثْلَهُ، فَرَجَعْتُ فَأُمِرْتُ بِخَمْسِ صَلَوَاتٍ كُلَّ يَوْمٍ، فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى، فَقَالَ بِمَا أُمِرْتَ قُلْتُ أُمِرْتُ بِخَمْسِ صَلَوَاتٍ كُلَّ يَوْمٍ. قَالَ إِنَّ أُمَّتَكَ لاَ تَسْتَطِيعُ خَمْسَ صَلَوَاتٍ كُلَّ يَوْمٍ، وَإِنِّي قَدْ جَرَّبْتُ النَّاسَ قَبْلَكَ، وَعَالَجْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ أَشَدَّ الْمُعَالَجَةِ، فَارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَاسْأَلْهُ التَّخْفِيفَ لأُمَّتِكَ. قَالَ سَأَلْتُ رَبِّي حَتَّى اسْتَحْيَيْتُ، وَلَكِنْ أَرْضَى وَأُسَلِّمُ ـ قَالَ ـ فَلَمَّا جَاوَزْتُ نَادَى مُنَادٍ أَمْضَيْتُ فَرِيضَتِي وَخَفَّفْتُ عَنْ عِبَادِي ".
Ҳудба ибн Холид бизга айтди, Ҳаммом ибн Яҳё бизга айтди, Қатода бизга айтди, Анас ибн Моликдан, Молик ибн Саъсаъа розияллаҳу анҳумодан: Аллаҳнинг Набийси соллаллаҳу алайҳи васаллам уларга ўзи Исро қилинган (тунда олиб борилган) кеча ҳақида ҳикоя қилди: «Мен Ҳатимда — баъзан: Ҳижрда, деди — ёнбошлаб ётган пайтимда, менга бир келувчи (малоика) келди ва — (Қатода) деди: Уни: ‹ёрди› деганини эшитдим — мана бундан (томоқдан) мана бунга(қадар) қирқди. — Мен Жорудга — у менинг ёнимда эди — : ‹Бу билан нимани назарда тутди?› дедим. У: ‹Кўкраги ўпқалогидан тубигача (яъни қорнининг қуйи қисми); ва уни ‹кўкрак суягидан пастки қисмигача› деганини эшитдим› деди. — Сўнг менинг қалбимни чиқарди, сўнг менга олтиндан — иймон билан тўлдирилган — бир лаган келтирилди, менинг қалбим ювилди, сўнг (иймон билан) тўлдирилди, сўнг менга хачирдан кичик, эшакдан катта оқ бир улов келтирилди. — Жоруд унга: ‹У Буроқ эди, эй Абу Ҳамза?› деди. Анас: ‹Ҳа, у қадамини ўз кўзи етган энг охирги (жой)га қўяр эди› деди. — Мен унга миндирилдим, Жибрил мени олиб кетди, токи дунё (энг яқин) осмонига келди ва (эшикни) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил› деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад› деди. ‹Унга (ваҳй) юборилдими (чақирилдими)?› дейилди. У: ‹Ҳа› деди. ‹Унга марҳабо! Келгани не яхши келиш!› дейилди ва (эшик) очилди. Мен (осмонга) ўтганимда, бирдан унда Одам (бор эди). (Жибрил): ‹Бу сенинг отанг Одам, унга салом бер› деди. Мен унга салом бердим, у саломни қайтарди, сўнг: ‹Солиҳ ўғилга ва солиҳ пайғамбарга марҳабо!› деди. Сўнг (Жибрил) кўтарилди, токи иккинчи осмонга келди ва (эшикни) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил› деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад› деди. ‹Унга юборилдими?› дейилди. У: ‹Ҳа› деди. ‹Унга марҳабо! Келгани не яхши келиш!› дейилди ва (эшик) очилди. Мен ўтганимда, бирдан Яҳё ва Исо (бор эди), улар иккиси хола ўғиллари. (Жибрил): ‹Бу Яҳё ва Исо, улар иккисига салом бер› деди. Мен салом бердим, улар қайтардилар, сўнг: ‹Солиҳ биродарга ва солиҳ пайғамбарга марҳабо!› дедилар. Сўнг (Жибрил) мени учинчи осмонга кўтарди ва (эшикни) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил› деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад› деди. ‹Унга юборилдими?› дейилди. У: ‹Ҳа› деди. ‹Унга марҳабо! Келгани не яхши келиш!› дейилди ва (эшик) очилди. Мен ўтганимда, бирдан Юсуф (бор эди). (Жибрил): ‹Бу Юсуф, унга салом бер› деди. Мен унга салом бердим, у қайтарди, сўнг: ‹Солиҳ биродарга ва солиҳ пайғамбарга марҳабо!› деди. Сўнг (Жибрил) мени кўтарди, токи тўртинчи осмонга келди ва (эшикни) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил› деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад› деди. ‹Унга юборилдими?› дейилди. У: ‹Ҳа› деди. ‹Унга марҳабо! Келгани не яхши келиш!› дейилди ва (эшик) очилди. Мен Идрисга (етиб) ўтганимда, (Жибрил): ‹Бу Идрис, унга салом бер› деди. Мен унга салом бердим, у қайтарди, сўнг: ‹Солиҳ биродарга ва солиҳ пайғамбарга марҳабо!› деди. Сўнг (Жибрил) мени кўтарди, токи бешинчи осмонга келди ва (эшикни) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил› деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад соллаллаҳу алайҳи васаллам› деди. ‹Унга юборилдими?› дейилди. У: ‹Ҳа› деди. ‹Унга марҳабо! Келгани не яхши келиш!› дейилди. Мен ўтганимда, бирдан Ҳорун (бор эди). (Жибрил): ‹Бу Ҳорун, унга салом бер› деди. Мен унга салом бердим, у қайтарди, сўнг: ‹Солиҳ биродарга ва солиҳ пайғамбарга марҳабо!› деди. Сўнг (Жибрил) мени кўтарди, токи олтинчи осмонга келди ва (эшикни) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил› деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад› деди. ‹Унга юборилдими?› дейилди. У: ‹Ҳа› деди. У: ‹Унга марҳабо! Келгани не яхши келиш!› деди. Мен ўтганимда, бирдан Мусо (бор эди). (Жибрил): ‹Бу Мусо, унга салом бер› деди. Мен унга салом бердим, у қайтарди, сўнг: ‹Солиҳ биродарга ва солиҳ пайғамбарга марҳабо!› деди. Мен ўтиб кетганимда, у йиғлади. Унга: ‹Сени нима йиғлатди?› дейилди. У: ‹Мендан кейин юборилган бир йигит (сабабли) йиғлайман — унинг умматидан жаннатга кирувчилар менинг умматимдан кирувчилардан кўпроқдир› деди. Сўнг (Жибрил) мени еттинчи осмонга кўтарди, Жибрил (эшикни) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил› деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад› деди. ‹Унга юборилдими?› дейилди. У: ‹Ҳа› деди. У: ‹Унга марҳабо! Келгани не яхши келиш!› деди. Мен ўтганимда, бирдан Иброҳим (бор эди). (Жибрил): ‹Бу сенинг отанг, унга салом бер› деди. (Набий) деди: Мен унга салом бердим, у саломни қайтарди, ‹Солиҳ ўғилга ва солиҳ пайғамбарга марҳабо!› деди. Сўнг менга Сидратул-Мунтаҳо кўтариб (кўрсатиб) қўйилди, бирдан унинг мева(нохат)лари Ҳажар (қишлоғи)нинг (катта) кўзаларидек, барглари фил қулоқларидек (катта) эди. (Жибрил): ‹Бу Сидратул-Мунтаҳо› деди. Бирдан тўрт дарё бор эди: икки ботиний (ички) дарё, икки зоҳирий (ташқи) дарё. Мен: ‹Бу иккиси нима, эй Жибрил?› дедим. У: ‹Ботиний иккиси — жаннатдаги икки дарё; зоҳирий иккиси — Нил ва Фуротдир› деди. Сўнг менга Байтул-Маъмур кўтариб қўйилди. Сўнг менга хамр (шароб)дан бир идиш, сутдан бир идиш ва асалдан бир идиш келтирилди. Мен сутни олдим. (Жибрил): ‹У — фитратдир; сен ва сенинг умматинг унинг устидадир› деди. Сўнг менга намозлар — ҳар куни эллик намоз — фарз қилинди. Мен қайтдим ва Мусонин ёнидан ўтдим. У: ‹Сенга нима буюрилди?› деди. (Набий) деди: ‹Менга ҳар куни эллик намоз буюрилди› дедим. У: ‹Албатта сенинг умматинг ҳар куни эллик намозга қодир бўлмайди; Аллаҳга қасам, мен сендан олдин одамларни синаб кўрган ва Бани Исроил билан энг қаттиқ (меҳнат билан) машғул бўлганман; бас, Роббингга қайт ва ундан умматинг учун енгиллик сўра› деди. Мен қайтдим, (Аллаҳ) мендан ўнтани (камайтириб) қўйди. Мен Мусонин ёнига қайтдим, у шунга ўхшашни айтди. Мен қайтдим, (Аллаҳ) мендан ўнтани қўйди. Мен Мусонин ёнига қайтдим, у шунга ўхшашни айтди. Мен қайтдим, (Аллаҳ) мендан ўнтани қўйди. Мен Мусонин ёнига қайтдим, у шунга ўхшашни айтди. Мен қайтдим ва менга ҳар куни ўн намоз буюрилди, мен қайтдим, у шунга ўхшашни айтди. Мен қайтдим ва менга ҳар куни беш намоз буюрилди. Мен Мусонин ёнига қайтдим, у: ‹Сенга нима буюрилди?› деди. Мен: ‹Менга ҳар куни беш намоз буюрилди› дедим. У: ‹Албатта сенинг умматинг ҳар куни беш намозга (ҳам) қодир бўлмайди; мен сендан олдин одамларни синаб кўрган ва Бани Исроил билан энг қаттиқ (меҳнат билан) машғул бўлганман; бас, Роббингга қайт ва ундан умматинг учун енгиллик сўра› деди. (Набий): ‹Мен Роббимдан сўрадим, ҳатто ундан уялдим; лекин мен рози бўламан ва таслим бўламан› деди. (Набий) деди: Мен ўтиб кетганимда, бир мунодий (жарчи): ‹Мен фаризамни ўтказдим (қарор қилдим) ва бандаларимдан енгиллатдим› деб нидо қилди».