حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عُمَرَ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي مُحَمَّدٍ، مَوْلَى أَبِي قَتَادَةَ أَنَّ أَبَا قَتَادَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ حُنَيْنٍ " مَنْ لَهُ بَيِّنَةٌ عَلَى قَتِيلٍ قَتَلَهُ، فَلَهُ سَلَبُهُ ". فَقُمْتُ لأَلْتَمِسَ بَيِّنَةً عَلَى قَتِيلٍ، فَلَمْ أَرَ أَحَدًا يَشْهَدُ لِي، فَجَلَسْتُ، ثُمَّ بَدَا لِي فَذَكَرْتُ أَمْرَهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ جُلَسَائِهِ سِلاَحُ هَذَا الْقَتِيلِ الَّذِي يَذْكُرُ عِنْدِي. قَالَ فَأَرْضِهِ مِنْهُ. فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ كَلاَّ لاَ يُعْطِهِ أُصَيْبِغَ مِنْ قُرَيْشٍ وَيَدَعَ أَسَدًا مِنْ أُسْدِ اللَّهِ يُقَاتِلُ عَنِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ. قَالَ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَدَّاهُ إِلَىَّ فَاشْتَرَيْتُ مِنْهُ خِرَافًا فَكَانَ أَوَّلَ مَالٍ تَأَثَّلْتُهُ. قَالَ لِي عَبْدُ اللَّهِ عَنِ اللَّيْثِ فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَدَّاهُ إِلَىَّ. وَقَالَ أَهْلُ الْحِجَازِ الْحَاكِمُ لاَ يَقْضِي بِعِلْمِهِ، شَهِدَ بِذَلِكَ فِي وِلاَيَتِهِ أَوْ قَبْلَهَا. وَلَوْ أَقَرَّ خَصْمٌ عِنْدَهُ لآخَرَ بِحَقٍّ فِي مَجْلِسِ الْقَضَاءِ، فَإِنَّهُ لاَ يَقْضِي عَلَيْهِ فِي قَوْلِ بَعْضِهِمْ، حَتَّى يَدْعُوَ بِشَاهِدَيْنِ فَيُحْضِرَهُمَا إِقْرَارَهُ. وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِرَاقِ مَا سَمِعَ أَوْ رَآهُ فِي مَجْلِسِ الْقَضَاءِ قَضَى بِهِ، وَمَا كَانَ فِي غَيْرِهِ لَمْ يَقْضِ إِلاَّ بِشَاهِدَيْنِ. وَقَالَ آخَرُونَ مِنْهُمْ بَلْ يَقْضِي بِهِ، لأَنَّهُ مُؤْتَمَنٌ، وَإِنَّمَا يُرَادُ مِنَ الشَّهَادَةِ مَعْرِفَةُ الْحَقِّ، فَعِلْمُهُ أَكْثَرُ مِنَ الشَّهَادَةِ. وَقَالَ بَعْضُهُمْ يَقْضِي بِعِلْمِهِ فِي الأَمْوَالِ، وَلاَ يَقْضِي فِي غَيْرِهَا. وَقَالَ الْقَاسِمُ لاَ يَنْبَغِي لِلْحَاكِمِ أَنْ يُمْضِيَ قَضَاءً بِعِلْمِهِ دُونَ عِلْمِ غَيْرِهِ، مَعَ أَنَّ عِلْمَهُ أَكْثَرُ مِنْ شَهَادَةِ غَيْرِهِ، وَلَكِنَّ فِيهِ تَعَرُّضًا لِتُهَمَةِ نَفْسِهِ عِنْدَ الْمُسْلِمِينَ، وَإِيقَاعًا لَهُمْ فِي الظُّنُونِ، وَقَدْ كَرِهَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الظَّنَّ فَقَالَ " إِنَّمَا هَذِهِ صَفِيَّةُ ".
Абу Қатода айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Ҳунайн куни: "Кимда ўзи ўлдирган бир мақтул (рақиб) устидан баййина (далил) бўлса, унинг салаби (ўлжаси) уникидир" деди. Мен ўлдирган(им)га далил излаб турдим, лекин мен учун гувоҳлик берадиган ҳеч кимни кўрмадим, шунинг учун ўтирдим. Кейин (фикрим) ўзгарди ва ишимни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га зикр қилдим. Унинг ҳамсуҳбатларидан бир киши: "Бу мақтулнинг у зикр қилаётган қуроли менда" деди. (Набий): "Уни ундан (Абу Қатададан) рози қил (ҳақини бер)" деди. Абу Бакр: "Йўқ, у (Набий) уни Аллаҳнинг арслонларидан бири — Аллаҳ ва Расули учун жанг қилган — арслонни қўйиб, Қурайшдан бир кичик қуш(дай ожизга) бермайди" деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) буюрди, у (қуролни) менга топширди. Мен ундан бир боғ (хурмозор) сотиб олдим — бу мен жамлаган биринчи мол эди. (Ҳижоз ва Ироқ аҳли ҳокимнинг ўз илми билан ҳукм қилиши ҳақида ихтилоф қилдилар. Бъазилари: ҳоким ўз илми билан ҳукм қилмайди деди; баъзилари: эшитган ёки кўргани билан ҳукм қилади деди. Қосим: "Ҳокимга ўз илми билан — бошқанинг илмисиз — ҳукм чиқариш тўғри эмас, гарчи унинг илми бошқанинг гувоҳлигидан кўп бўлса ҳам, чунки унда мусулмонлар наздида ўзига туҳмат (гумон) келтириш ва уларни гумонга солиш бор. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) гумонни ёқтирмаган ва: ‹Бу — фақат Сафийядир› деган".)