حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ عَطَاءٍ، قَالَ لَمَّا احْتَرَقَ الْبَيْتُ زَمَنَ يَزِيدَ بْنِ مُعَاوِيَةَ حِينَ غَزَاهَا أَهْلُ الشَّامِ فَكَانَ مِنْ أَمْرِهِ مَا كَانَ تَرَكَهُ ابْنُ الزُّبَيْرِ حَتَّى قَدِمَ النَّاسُ الْمَوْسِمَ يُرِيدُ أَنْ يُجَرِّئَهُمْ - أَوْ يُحَرِّبَهُمْ - عَلَى أَهْلِ الشَّامِ فَلَمَّا صَدَرَ النَّاسُ قَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَشِيرُوا عَلَىَّ فِي الْكَعْبَةِ أَنْقُضُهَا ثُمَّ أَبْنِي بِنَاءَهَا أَوْ أُصْلِحُ مَا وَهَى مِنْهَا قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَإِنِّي قَدْ فُرِقَ لِي رَأْىٌ فِيهَا أَرَى أَنْ تُصْلِحَ مَا وَهَى مِنْهَا وَتَدَعَ بَيْتًا أَسْلَمَ النَّاسُ عَلَيْهِ وَأَحْجَارًا أَسْلَمَ النَّاسُ عَلَيْهَا وَبُعِثَ عَلَيْهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم . فَقَالَ ابْنُ الزُّبَيْرِ لَوْ كَانَ أَحَدُكُمُ احْتَرَقَ بَيْتُهُ مَا رَضِيَ حَتَّى يُجِدَّهُ فَكَيْفَ بَيْتُ رَبِّكُمْ إِنِّي مُسْتَخِيرٌ رَبِّي ثَلاَثًا ثُمَّ عَازِمٌ عَلَى أَمْرِي فَلَمَّا مَضَى الثَّلاَثُ أَجْمَعَ رَأْيَهُ عَلَى أَنْ يَنْقُضَهَا فَتَحَامَاهُ النَّاسُ أَنْ يَنْزِلَ بِأَوَّلِ النَّاسِ يَصْعَدُ فِيهِ أَمْرٌ مِنَ السَّمَاءِ حَتَّى صَعِدَهُ رَجُلٌ فَأَلْقَى مِنْهُ حِجَارَةً فَلَمَّا لَمْ يَرَهُ النَّاسُ أَصَابَهُ شَىْءٌ تَتَابَعُوا فَنَقَضُوهُ حَتَّى بَلَغُوا بِهِ الأَرْضَ فَجَعَلَ ابْنُ الزُّبَيْرِ أَعْمِدَةً فَسَتَّرَ عَلَيْهَا السُّتُورَ حَتَّى ارْتَفَعَ بِنَاؤُهُ . وَقَالَ ابْنُ الزُّبَيْرِ إِنِّي سَمِعْتُ عَائِشَةَ تَقُولُ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَوْلاَ أَنَّ النَّاسَ حَدِيثٌ عَهْدُهُمْ بِكُفْرٍ وَلَيْسَ عِنْدِي مِنَ النَّفَقَةِ مَا يُقَوِّي عَلَى بِنَائِهِ لَكُنْتُ أَدْخَلْتُ فِيهِ مِنَ الْحِجْرِ خَمْسَ أَذْرُعٍ وَلَجَعَلْتُ لَهَا بَابًا يَدْخُلُ النَّاسُ مِنْهُ وَبَابًا يَخْرُجُونَ مِنْهُ " . قَالَ فَأَنَا الْيَوْمَ أَجِدُ مَا أُنْفِقُ وَلَسْتُ أَخَافُ النَّاسَ - قَالَ - فَزَادَ فِيهِ خَمْسَ أَذْرُعٍ مِنَ الْحِجْرِ حَتَّى أَبْدَى أُسًّا نَظَرَ النَّاسُ إِلَيْهِ فَبَنَى عَلَيْهِ الْبِنَاءَ وَكَانَ طُولُ الْكَعْبَةِ ثَمَانِيَ عَشْرَةَ ذِرَاعًا فَلَمَّا زَادَ فِيهِ اسْتَقْصَرَهُ فَزَادَ فِي طُولِهِ عَشَرَ أَذْرُعٍ وَجَعَلَ لَهُ بَابَيْنِ أَحَدُهُمَا يُدْخَلُ مِنْهُ وَالآخَرُ يُخْرَجُ مِنْهُ . فَلَمَّا قُتِلَ ابْنُ الزُّبَيْرِ كَتَبَ الْحَجَّاجُ إِلَى عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَرْوَانَ يُخْبِرُهُ بِذَلِكَ وَيُخْبِرُهُ أَنَّ ابْنَ الزُّبَيْرِ قَدْ وَضَعَ الْبِنَاءَ عَلَى أُسٍّ نَظَرَ إِلَيْهِ الْعُدُولُ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ . فَكَتَبَ إِلَيْهِ عَبْدُ الْمَلِكِ إِنَّا لَسْنَا مِنْ تَلْطِيخِ ابْنِ الزُّبَيْرِ فِي شَىْءٍ أَمَّا مَا زَادَ فِي طُولِهِ فَأَقِرَّهُ وَأَمَّا مَا زَادَ فِيهِ مِنَ الْحِجْرِ فَرُدَّهُ إِلَى بِنَائِهِ وَسُدَّ الْبَابَ الَّذِي فَتَحَهُ . فَنَقَضَهُ وَأَعَادَهُ إِلَى بِنَائِهِ .
Бизга Ҳаннод ибн ас-Сарий ривоят қилди, бизга Ибн Абу Зоида ривоят қилди, менга Ибн Абу Сулаймон Атодан хабар берди, у деди: Байт Язид ибн Муовия замонида, Шом аҳли унга ҳужум қилганда ёниб кетди; унинг иши қандай бўлса шундай бўлди (вайрон қолди). Ибн аз-Зубайр уни одамлар (ҳаж) мавсумида келгунча — уларни Шом аҳлига қарши ботирлантириш (ёки: гиж-гижлаш) учун — шу ҳолатда қолдирди. Одамлар (ҳаждан) қайтганларида, у: «Эй одамлар, менга Каъба ҳақида маслаҳат беринглар — уни бузиб, қайтадан қурайми ёки ундан заифлашган жойини тузатайми?» деди. Ибн Аббос: «Менга у ҳақда бир фикр кўрсатилди: мен ундан заифлашган жойини тузатишингни ва одамлар Ислом қабул қилган Байтни ҳамда одамлар Ислом қабул қилган тошларни — Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўша устига юборилган — қолдиришингни маъқул кўраман» деди. Ибн аз-Зубайр: «Сизлардан бировнинг уйи ёнса, уни янгиламагунча рози бўлмайди-ку, Роббингизнинг Уйи қандай (қолдирилади)? Мен Роббимдан уч (кун) истихора қиламан, сўнг ўз ишимга қатъий киришаман» деди. Уч (кун) ўтгач, у уни бузишга қарор қилди. Одамлар ундан — биринчи бўлиб унга чиққан кишига осмондан бир нарса (азоб) тушишидан — қўрқиб четландилар, ҳатто бир киши унга чиқиб, ундан тошлар ташлади. Одамлар унга бирор нарса бўлмаганини кўрганларида, кетма-кет (киришиб), уни ергача буздилар. Ибн аз-Зубайр устунлар қўйиб, уларнинг устига пардалар тортди, ҳатто биноси кўтарилди. Ибн аз-Зубайр: «Мен Оишани шундай деяётганини эшитганман: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): ‹Агар одамлар куфрга яқин (янги чиққан) бўлмаганида ва менда унинг биносини қувватлайдиган нафақа (маблағ) бўлганида, мен унга Ҳижрдан беш тирсак киритган ва унга одамлар кирадиган эшик ҳамда чиқадиган эшик қилган бўлардим›, деди» деди. (Ибн аз-Зубайр) деди: Мен бугун инфоқ қиладиган (маблағ) топяпман ва одамлардан қўрқмайман. (Ровий) деди: Шунда у унга Ҳижрдан беш тирсак қўшди, ҳатто одамлар қараган бир пойдеворни (усс) очиб, унинг устига бинони қурди. Каъбанинг бўйи ўн саккиз тирсак эди; унга (Ҳижрдан) қўшганида, уни (пропорсияда) паст топди, шунинг учун бўйига ўн тирсак қўшди ва унга иккита эшик қилди — биридан кирилади, иккинчисидан чиқилади. Ибн аз-Зубайр ўлдирилганда, Ҳажжож Абдулмалик ибн Марвонга бу ҳақда хабар бериб ёзди ва Ибн аз-Зубайр бинони Макка аҳлининг одил кишилари кўрган бир пойдевор устига қўйганини хабар қилди. Абдулмалик унга: «Бизнинг Ибн аз-Зубайрни (айблаб) булғашга алоқамиз йўқ. У бўйига қўшган нарсани — уни ўз ҳолича қолдир; у Ҳижрдан қўшган нарсани эса — уни ўз (асл) биносига қайтар ва у очган эшикни бекит» деб ёзди. Шунда у уни бузиб, ўз (асл) биносига қайтарди.