حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ سَعِيدٍ الأَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ، - يَعْنِي ابْنَ بِلاَلٍ - أَخْبَرَنِي يَحْيَى، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ بْنُ حُنَيْنٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، يُحَدِّثُ قَالَ مَكَثْتُ سَنَةً وَأَنَا أُرِيدُ، أَنْ أَسْأَلَ، عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ عَنْ آيَةٍ، فَمَا أَسْتَطِيعُ أَنْلَهُ حَتَّى خَرَجَ حَاجًّا فَخَرَجْتُ مَعَهُ فَلَمَّا رَجَعَ فَكُنَّا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ عَدَلَ إِلَى الأَرَاكِ لِحَاجَةٍ لَهُ فَوَقَفْتُ لَهُ حَتَّى فَرَغَ ثُمَّ سِرْتُ مَعَهُ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَنِ اللَّتَانِ تَظَاهَرَتَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَزْوَاجِهِ فَقَالَ تِلْكَ حَفْصَةُ وَعَائِشَةُ . قَالَ فَقُلْتُ لَهُ وَاللَّهِ إِنْ كُنْتُ لأُرِيدُ أَنْ أَسْأَلَكَ عَنْ هَذَا مُنْذُ سَنَةٍ فَمَا أَسْتَطِيعُ هَيْبَةً لَكَ . قَالَ فَلاَ تَفْعَلْ مَا ظَنَنْتَ أَنَّ عِنْدِي مِنْ عِلْمٍ فَسَلْنِي عَنْهُ فَإِنْ كُنْتُ أَعْلَمُهُ أَخْبَرْتُكَ - قَالَ - وَقَالَ عُمَرُ وَاللَّهِ إِنْ كُنَّا فِي الْجَاهِلِيَّةِ مَا نَعُدُّ لِلنِّسَاءِ أَمْرًا حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى فِيهِنَّ مَا أَنْزَلَ وَقَسَمَ لَهُنَّ مَا قَسَمَ قَالَ فَبَيْنَمَا أَنَا فِي أَمْرٍ أَأْتَمِرُهُ إِذْ قَالَتْ لِي امْرَأَتِي لَوْ صَنَعْتَ كَذَا وَكَذَا فَقُلْتُ لَهَا وَمَا لَكِ أَنْتِ وَلِمَا هَا هُنَا وَمَا تَكَلُّفُكِ فِي أَمْرٍ أُرِيدُهُ فَقَالَتْ لِي عَجَبًا لَكَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ مَا تُرِيدُ أَنْ تُرَاجَعَ أَنْتَ وَإِنَّ ابْنَتَكَ لَتُرَاجِعُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى يَظَلَّ يَوْمَهُ غَضْبَانَ . قَالَ عُمَرُ فَآخُذُ رِدَائِي ثُمَّ أَخْرُجُ مَكَانِي حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى حَفْصَةَ فَقُلْتُ لَهَا يَا بُنَيَّةُ إِنَّكِ لَتُرَاجِعِينَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى يَظَلَّ يَوْمَهُ غَضْبَانَ . فَقَالَتْ حَفْصَةُ وَاللَّهِ إِنَّا لَنُرَاجِعُهُ . فَقُلْتُ تَعْلَمِينَ أَنِّي أُحَذِّرُكِ عُقُوبَةَ اللَّهِ وَغَضَبَ رَسُولِهِ يَا بُنَيَّةُ لاَ يَغُرَّنَّكِ هَذِهِ الَّتِي قَدْ أَعْجَبَهَا حُسْنُهَا وَحُبُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِيَّاهَا . ثُمَّ خَرَجْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى أُمِّ سَلَمَةَ لِقَرَابَتِي مِنْهَا فَكَلَّمْتُهَا فَقَالَتْ لِي أُمُّ سَلَمَةَ عَجَبًا لَكَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ قَدْ دَخَلْتَ فِي كُلِّ شَىْءٍ حَتَّى تَبْتَغِي أَنْ تَدْخُلَ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَزْوَاجِهِ . قَالَ فَأَخَذَتْنِي أَخْذًا كَسَرَتْنِي عَنْ بَعْضِ مَا كُنْتُ أَجِدُ فَخَرَجْتُ مِنْ عِنْدِهَا وَكَانَ لِي صَاحِبٌ مِنَ الأَنْصَارِ إِذَا غِبْتُ أَتَانِي بِالْخَبَرِ وَإِذَا غَابَ كُنْتُ أَنَا آتِيهِ بِالْخَبَرِ وَنَحْنُ حِينَئِذٍ نَتَخَوَّفُ مَلِكًا مِنْ مُلُوكِ غَسَّانَ ذُكِرَ لَنَا أَنَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَسِيرَ إِلَيْنَا فَقَدِ امْتَلأَتْ صُدُورُنَا مِنْهُ فَأَتَى صَاحِبِي الأَنْصَارِيُّ يَدُقُّ الْبَابَ وَقَالَ افْتَحِ افْتَحْ . فَقُلْتُ جَاءَ الْغَسَّانِيُّ فَقَالَ أَشَدُّ مِنْ ذَلِكَ اعْتَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَزْوَاجَهُ . فَقُلْتُ رَغِمَ أَنْفُ حَفْصَةَ وَعَائِشَةَ . ثُمَّ آخُذُ ثَوْبِي فَأَخْرُجُ حَتَّى جِئْتُ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَشْرُبَةٍ لَهُ يُرْتَقَى إِلَيْهَا بِعَجَلَةٍ وَغُلاَمٌ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَسْوَدُ عَلَى رَأْسِ الدَّرَجَةِ فَقُلْتُ هَذَا عُمَرُ . فَأُذِنَ لِي . قَالَ عُمَرُ فَقَصَصْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَذَا الْحَدِيثَ فَلَمَّا بَلَغْتُ حَدِيثَ أُمِّ سَلَمَةَ تَبَسَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِنَّهُ لَعَلَى حَصِيرٍ مَا بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ شَىْءٌ وَتَحْتَ رَأْسِهِ وِسَادَةٌ مِنْ أَدَمٍ حَشْوُهَا لِيفٌ وَإِنَّ عِنْدَ رِجْلَيْهِ قَرَظًا مَضْبُورًا وَعِنْدَ رَأْسِهِ أُهُبًا مُعَلَّقَةً فَرَأَيْتُ أَثَرَ الْحَصِيرِ فِي جَنْبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَبَكَيْتُ فَقَالَ " مَا يُبْكِيكَ " . فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ كِسْرَى وَقَيْصَرَ فِيمَا هُمَا فِيهِ وَأَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَا تَرْضَى أَنْ تَكُونَ لَهُمَا الدُّنْيَا وَلَكَ الآخِرَةُ " .
бизга Ҳорун ибн Саид ал-Айлий ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Ваҳб ривоят қилди, менга Сулаймон — яъни ибн Билол — хабар берди, менга Яҳё хабар берди, менга Убайд ибн Ҳунайн хабар бердики, у Абдуллаҳ ибн Аббосни шундай ривоят қилаётганини эшитди: Мен бир йил — Умар ибн ал-Хаттобдан бир оят ҳақида сўрамоқчи бўлиб — турдим, аммо ундан ҳайиқиб, (сўрашга) қодир бўлмадим; токи у ҳажга чиқди ва мен у билан чиқдим. У қайтганда, йўлнинг бир жойида у ўз ҳожати учун арак (дарахти) томонга бурилди. Мен у (ишини) тугатгунча кутдим, сўнг у билан юрдим ва: «Эй мўминлар амири, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га қарши унинг завжаларидан бир-бирига ёрдамлашган иккови кимлар эди?» дедим. У: «Улар Ҳафса ва Оиша эди» деди. (Ибн Аббос) деди: Мен унга: «Аллаҳга қасамки, мен бир йилдан бери сендан бу ҳақда сўрамоқчи бўлардим, аммо сендан ҳайиқиб (сўрай) олмас эдим» дедим. У: «Ундай қилма; менда бирор илм бор деб ўйласанг, мендан сўра; агар уни билсам, сенга айтаман» деди. (Ибн Аббос) деди: Умар деди: «Аллаҳга қасамки, биз жоҳилиятда аёлларни ҳеч нарсага санамас эдик, токи Аллаҳ таоло улар ҳақида нозил қилганини нозил қилгунча ва уларга тақсимлаганини тақсимлаганча. Бир куни мен бир ишни ўйлаб турган эдим, хотиним менга: ‹Фалон-фалон ишни қилсанг (яхши бўларди)›, деди. Мен унга: ‹Сенга бу ерда (бу ишда) нима бор? Мен истаган ишда нега ўзингни уринтирасан?›, дедим. У менга: ‹Сенга ҳайрон қоламан, эй Хаттоб ўғли! Сен ўзингга жавоб қайтарилишини хоҳламайсан, ҳолбуки қизинг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га шундай жавоб қайтарадики, у кун бўйи ғазабнок бўлиб юради›, деди». Умар деди: «Мен ридоимни олиб, ўрнимдан чиқдим, ҳатто Ҳафсанинг олдига кириб: ‹Эй қизалоғим, сен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га шундай жавоб қайтарасанки, у кун бўйи ғазабнок бўлиб юрадими?›, дедим. Ҳафса: ‹Аллаҳга қасамки, биз унга жавоб қайтарамиз›, деди. Мен: ‹Билгинки, мен сени Аллаҳнинг жазосидан ва Унинг Расули ғазабидан огоҳлантираман. Эй қизалоғим, сени гўзаллиги ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг уни севиши мағрур қилган бу (Оиша) алдаб қўймасин›, дедим. Сўнг чиқиб, қариндошлигим сабабли Умму Саламанинг олдига кирдим ва у билан гаплашдим. Умму Салама менга: ‹Сенга ҳайрон қоламан, эй Хаттоб ўғли! Сен ҳар нарсага аралашдинг, ҳатто Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан завжалари орасига киришни ҳам истаяпсанми?›, деди». (Умар) деди: «У мени шундай тутдики (танбеҳ бердики), мен сезаётган (қаттиқлик)нинг баъзисидан қайтдим, ва унинг олдидан чиқдим. Менинг ансордан бир дўстим бор эди: мен ғойиб бўлсам, у менга хабар келтирар, у ғойиб бўлса, мен унга хабар келтирардим. Биз ўша пайтда Ғассон подшоҳларидан бир подшоҳдан хавфсирар эдик; бизга у бизга қарши юрмоқчи экани айтилган, кўксимиз ундан (қўрқувга) тўлган эди. Менинг ансорий дўстим эшикни тақиллатиб келиб: ‹Оч, оч!›, деди. Мен: ‹Ғассоний (подшоҳ) келдими?›, дедим. У: ‹Ундан ҳам қаттиқроқ — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўз завжаларидан четланди›, деди. Мен: ‹Ҳафса ва Оишанинг бурни ерга ишқалсин (шўри қуриди)!›, дедим. Сўнг кийимимни олиб чиқдим, ҳатто келдим, қарасам, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўзининг юқори хонасида, унга зинапоя билан чиқиладиган (жойда), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қора хизматкори эса зина бошида (турибди). Мен: ‹Бу — Умар›, дедим. Менга изн берилди». Умар деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га бу воқеани сўзлаб бердим; Умму Саламанинг сўзига етганимда, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) табассум қилди. У бир бўйра устида эди, у билан унинг орасида ҳеч нарса йўқ, боши остида хурмо толаси тўлдирилган чарм ёстиқ, оёқлари ёнида тўплаб қўйилган қараз (ошловчи барг) ва боши ёнида осиғлиқ терилар бор эди. Мен бўйранинг изини Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ён-биқинида кўриб, йиғладим. У: ‹Сени нима йиғлатяпти?›, деди. Мен: ‹Ё Расулуллаҳ, Кисро ва Қайсар ўзлари (ҳузур-ҳаловат)да, сиз эса Аллаҳнинг Расулисиз!›, дедим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): ‹Дунё улар учун, Охират сен учун бўлишига рози эмасмисан?›, деди».