أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - يَعْنِي ابْنَ إِبْرَاهِيمَ - عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، قَالَ جَاءَ الْعَبَّاسُ وَعَلِيٌّ إِلَى عُمَرَ يَخْتَصِمَانِ فَقَالَ الْعَبَّاسُ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا . فَقَالَ النَّاسُ افْصِلْ بَيْنَهُمَا . فَقَالَ عُمَرُ لاَ أَفْصِلُ بَيْنَهُمَا قَدْ عَلِمَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ " . قَالَ فَقَالَ الزُّهْرِيُّ وَلِيَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخَذَ مِنْهَا قُوتَ أَهْلِهِ وَجَعَلَ سَائِرَهُ سَبِيلَهُ سَبِيلَ الْمَالِ ثُمَّ وَلِيَهَا أَبُو بَكْرٍ بَعْدَهُ ثُمَّ وُلِّيتُهَا بَعْدَ أَبِي بَكْرٍ فَصَنَعْتُ فِيهَا الَّذِي كَانَ يَصْنَعُ ثُمَّ أَتَيَانِي فَسَأَلاَنِي أَنْ أَدْفَعَهَا إِلَيْهِمَا عَلَى أَنْ يَلِيَاهَا بِالَّذِي وَلِيَهَا بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالَّذِي وَلِيَهَا بِهِ أَبُو بَكْرٍ وَالَّذِي وُلِّيتُهَا بِهِ فَدَفَعْتُهَا إِلَيْهِمَا وَأَخَذْتُ عَلَى ذَلِكَ عُهُودَهُمَا ثُمَّ أَتَيَانِي يَقُولُ هَذَا اقْسِمْ لِي بِنَصِيبِي مِنِ ابْنِ أَخِي . وُيَقُولُ هَذَا اقْسِمْ لِي بِنَصِيبِي مِنِ امْرَأَتِي . وَإِنْ شَاءَا أَنْ أَدْفَعَهَا إِلَيْهِمَا عَلَى أَنْ يَلِيَاهَا بِالَّذِي وَلِيَهَا بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالَّذِي وَلِيَهَا بِهِ أَبُو بَكْرٍ وَالَّذِي وُلِّيتُهَا بِهِ دَفَعْتُهَا إِلَيْهِمَا وَإِنْ أَبَيَا كُفِيَا ذَلِكَ ثُمَّ قَالَ { وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَىْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ } هَذَا لِهَؤُلاَءِ { إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ } هَذِهِ لِهَؤُلاَءِ { وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلاَ رِكَابٍ } قَالَ الزُّهْرِيُّ هَذِهِ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَاصَّةً قُرًى عَرَبِيَّةً فَدَكُ كَذَا وَكَذَا { مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ } وَ { لِلْفُقَرَاءِ الْمُهَاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ } { وَالَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالإِيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ } { وَالَّذِينَ جَاءُوا مِنْ بَعْدِهِمْ } فَاسْتَوْعَبَتْ هَذِهِ الآيَةُ النَّاسَ فَلَمْ يَبْقَ أَحَدٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ إِلاَّ لَهُ فِي هَذَا الْمَالِ حَقٌّ - أَوْ قَالَ حَظٌّ - إِلاَّ بَعْضَ مَنْ تَمْلِكُونَ مِنْ أَرِقَّائِكُمْ وَلَئِنْ عِشْتُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ لَيَأْتِيَنَّ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ حَقُّهُ أَوْ قَالَ حَظُّهُ .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар бериб, деди: бизга Исмоил — яъни ибн Иброҳим — Айюбдан, у Икрима ибн Холиддан, у Молик ибн Авс ибн ал-Ҳадасондан ривоят қилдики, у деди: Аббос ва Али Умарнинг олдига жанжаллашиб келишди. Аббос: «Менинг билан бу (киши) ўртасида ҳукм чиқар,» деди. Одамлар: «Уларнинг орасини ажрат (ҳукм қил),» дейишди. Умар деди: «Мен улар орасини ажратмайман. Иккалалари ҳам билишадики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бизга мерос қолдирилмайди, биз қолдирган нарса садақадир,» деган эдилар.» (Ривоятчи) деди: Зуҳрий деди: Уни (хумусни) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бошқарган, ундан ўз аҳлининг озиғини олиб, қолганини молнинг йўлига (Аллаҳ йўлида сарфлашга) қўйган эдилар. Сўнг ундан кейин уни Абу Бакр бошқарди, сўнг Абу Бакрдан кейин уни мен бошқардим ва мен ҳам унда у (Абу Бакр) қиладиган ишни қилдим. Сўнг бу иккови (Аббос ва Али) менинг олдимга келиб, уни ўзларига топширишимни сўрашди — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни бошқарган, Абу Бакр уни бошқарган ва мен уни бошқарган тартибда бошқаришлари шарти билан. Шунда мен уни уларга топширдим ва шу хусусда улардан аҳд-паймонларини олдим. Сўнг улар менинг олдимга келиб, бу (бири): «Жиянимдан (қолган)дан менинг улушимни ажратиб бер,» дейди, анави эса: «Хотинимдан (қолган)дан менинг улушимни ажратиб бер,» дейди. Агар улар уни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бошқарган, Абу Бакр бошқарган ва мен бошқарган тартибда бошқаришлари шарти билан ўзларига топширишимни хоҳласалар, мен уни уларга топшираман; агар бош тортсалар, улар бундан (масъулиятдан) озод бўладилар. Сўнг у ўқиди: «Билингки, агар бир нарсани ўлжа олсангиз, унинг бешдан бири Аллаҳ учун, Расул учун, қариндошлар учун, етимлар, мискинлар ва йўловчилар учундир» (Анфол сураси, 41) — бу ана шулар учундир. «Садақалар фақат фақирлар, мискинлар, уни йиғувчилар, кўнгиллари (Исломга) улфат қилинганлар, қулларни (озод қилиш) йўлида, қарздорлар, Аллаҳ йўлида (курашувчилар) ва йўловчилар учундир» (Тавба сураси, 60) — бу ана шулар учундир. «Аллаҳ Расулига улардан қайтариб берган (файъ) нарса — сиз унинг учун на от, на туя югуртиргансиз...» (Ҳашр сураси, 6). Зуҳрий деди: бу Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га хосдир — Фадак каби ва шу каби араб қишлоқлари. «Аллаҳ Расулига қишлоқ аҳлидан қайтариб берган (файъ) нарса — Аллаҳ учун, Расул учун, қариндошлар учун, етимлар, мискинлар ва йўловчилар учундир» (Ҳашр сураси, 7) ва «Уй-жойларидан ҳамда мол-мулкларидан чиқарилган муҳожир фақирлар учундир» (Ҳашр сураси, 8) ва «Улардан олдин диёрни ва имонни макон тутганлар (учун)» (Ҳашр сураси, 9) ва «Улардан кейин келганлар (учун)» (Ҳашр сураси, 10). Бас, бу оят одамларни (ҳаммасини) қамраб олди, шунда мусулмонлардан биронта киши қолмадики, бу молда унинг ҳаққи — ёки: насибаси, деди — бўлмасин, сизлар эгалик қиладиган баъзи қулларингиздан бошқа. Агар яшасам, иншааллаҳ, ҳар бир мусулмонга унинг ҳаққи — ёки: насибаси, деди — албатта етиб боради.