حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْرَائِيلَ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ بِلاَلٍ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تُثَوِّبَنَّ فِي شَيْءٍ مِنَ الصَّلَوَاتِ إِلاَّ فِي صَلاَةِ الْفَجْرِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ بِلاَلٍ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي إِسْرَائِيلَ الْمُلاَئِيِّ . وَأَبُو إِسْرَائِيلَ لَمْ يَسْمَعْ هَذَا الْحَدِيثَ مِنَ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ قَالَ إِنَّمَا رَوَاهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُمَارَةَ عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ . وَأَبُو إِسْرَائِيلَ اسْمُهُ إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ وَلَيْسَ هُوَ بِذَاكَ الْقَوِيِّ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ . وَقَدِ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي تَفْسِيرِ التَّثْوِيبِ فَقَالَ بَعْضُهُمُ التَّثْوِيبُ أَنْ يَقُولَ فِي أَذَانِ الْفَجْرِ الصَّلاَةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ وَهُوَ قَوْلُ ابْنِ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدَ . وَقَالَ إِسْحَاقُ فِي التَّثْوِيبِ غَيْرَ هَذَا قَالَ التَّثْوِيبُ الْمَكْرُوهُ هُوَ شَيْءٌ أَحْدَثَهُ النَّاسُ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَذَّنَ الْمُؤَذِّنُ فَاسْتَبْطَأَ الْقَوْمَ قَالَ بَيْنَ الأَذَانِ وَالإِقَامَةِ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ . قَالَ وَهَذَا الَّذِي قَالَ إِسْحَاقُ هُوَ التَّثْوِيبُ الَّذِي قَدْ كَرِهَهُ أَهْلُ الْعِلْمِ وَالَّذِي أَحْدَثُوهُ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَالَّذِي فَسَّرَ ابْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ أَنَّ التَّثْوِيبَ أَنْ يَقُولَ الْمُؤَذِّنُ فِي أَذَانِ الْفَجْرِ الصَّلاَةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ وَهُوَ قَوْلٌ صَحِيحٌ وَيُقَالُ لَهُ التَّثْوِيبُ أَيْضًا وَهُوَ الَّذِي اخْتَارَهُ أَهْلُ الْعِلْمِ وَرَأَوْهُ . وَرُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ فِي صَلاَةِ الْفَجْرِ الصَّلاَةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ . وَرُوِيَ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ دَخَلْتُ مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ مَسْجِدًا وَقَدْ أُذِّنَ فِيهِ وَنَحْنُ نُرِيدُ أَنْ نُصَلِّيَ فِيهِ فَثَوَّبَ الْمُؤَذِّنُ فَخَرَجَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ مِنَ الْمَسْجِدِ وَقَالَ اخْرُجْ بِنَا مِنْ عِنْدِ هَذَا الْمُبْتَدِعِ . وَلَمْ يُصَلِّ فِيهِ . قَالَ وَإِنَّمَا كَرِهَ عَبْدُ اللَّهِ التَّثْوِيبَ الَّذِي أَحْدَثَهُ النَّاسُ بَعْدُ .
Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, у деди: бизга Абу Аҳмад аз-Зубайрий ривоят қилди, у деди: бизга Абу Исроил ривоят қилди, у ал-Ҳакамдан, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайлоддан, у Билолддан (ривоят қилдики), у деди: менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Фажр (бомдод) намозидан бошқа ҳеч бир намозда тасвиб қилма,» дедилар. (Рови) деди: бу бобда Абу Маҳзурадан ҳам (ҳадис) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Билол ҳадисини биз фақат Абу Исроил ал-Мулоийнинг ҳадисидан биламиз. Абу Исроил бу ҳадисни ал-Ҳакам ибн Утайбадан эшитмаган, у: «Мен уни фақат ал-Ҳасан ибн Уморадан, у ал-Ҳакам ибн Утайбадан ривоят қилдим,» деди. Абу Исроилнинг исми Исмоил ибн Абу Ишоқдир ва у ҳадис аҳли наздида унчалик кучли эмас. Илм аҳли тасвибнинг маъносида ихтилоф қилган: баъзилари: «Тасвиб — фажр азонида Ас-Салоту хайрун минан-навм (намоз уйқудан яхшироқдир) дейишдир,» деди, бу Ибн ал-Муборак ва Аҳмаднинг сўзидир. Ишоқ эса тасвиб ҳақида бундан бошқасини айтди, у деди: «(Макруҳ) тасвиб — одамлар Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан кейин пайдо қилган нарсадир: муаззин азон айтиб, қавмни секин (келаётганини) кўрганида, азон билан иқомат орасида: Қад қоматис-салот, ҳайя алас-салот, ҳайя алал-фалаҳ (намоз бошланди, намозга шошилинг, нажотга шошилинг), дейди.» (Рови) деди: Ишоқ айтган бу (тасвиб) илм аҳли макруҳ санаган ва улар Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан кейин пайдо қилган тасвибдир. Ибн ал-Муборак ва Аҳмад таърифлаган тасвиб — муаззиннинг фажр азонида Ас-Салоту хайрун минан-навм (намоз уйқудан яхшироқдир) дейиши эса тўғри сўздир, унга ҳам тасвиб дейилади, бу илм аҳли ихтиёр қилган ва (тўғри деб) кўрган (нарса)дир. Абдуллаҳ ибн Умардан ривоят қилинишича, у фажр намозида Ас-Салоту хайрун минан-навм (намоз уйқудан яхшироқдир) дер эди. Мужоҳиддан ривоят қилинишича, у деди: мен Абдуллаҳ ибн Умар билан бир масжидга кирдим, унда азон айтилган эди, биз унда намоз ўқимоқчи эдик. Шунда муаззин тасвиб қилди, Абдуллаҳ ибн Умар масжиддан чиқди ва: «Бу бидъатчининг олдидан чиқиб кетайлик,» деди ва унда намоз ўқимади. (Рови) деди: Абдуллаҳ фақат одамлар кейинроқ пайдо қилган тасвибни макруҳ санаган.