حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى الْمُلَقَّبُ، مَرْدَوَيْهِ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمَ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ رَافِعٍ، وَبَكْرَ بْنَ سَوَادَةَ، أَخْبَرَاهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أَحْدَثَ - يَعْنِي الرَّجُلَ - وَقَدْ جَلَسَ فِي آخِرِ صَلاَتِهِ قَبْلَ أَنْ يُسَلِّمَ فَقَدْ جَازَتْ صَلاَتُهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ إِسْنَادُهُ لَيْسَ بِذَاكَ الْقَوِيِّ وَقَدِ اضْطَرَبُوا فِي إِسْنَادِهِ . وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا . قَالُوا إِذَا جَلَسَ مِقْدَارَ التَّشَهُّدِ وَأَحْدَثَ قَبْلَ أَنْ يُسَلِّمَ فَقَدْ تَمَّتْ صَلاَتُهُ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا أَحْدَثَ قَبْلَ أَنْ يَتَشَهَّدَ وَقَبْلَ أَنْ يُسَلِّمَ أَعَادَ الصَّلاَةَ . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ . وَقَالَ أَحْمَدُ إِذَا لَمْ يَتَشَهَّدْ وَسَلَّمَ أَجْزَأَهُ لِقَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " وَتَحْلِيلُهَا التَّسْلِيمُ " وَالتَّشَهُّدُ أَهْوَنُ قَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي اثْنَتَيْنِ فَمَضَى فِي صَلاَتِهِ وَلَمْ يَتَشَهَّدْ . وَقَالَ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ إِذَا تَشَهَّدَ وَلَمْ يُسَلِّمْ أَجْزَأَهُ . وَاحْتَجَّ بِحَدِيثِ ابْنِ مَسْعُودٍ حِينَ عَلَّمَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم التَّشَهُّدَ فَقَالَ " إِذَا فَرَغْتَ مِنْ هَذَا فَقَدْ قَضَيْتَ مَا عَلَيْكَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمٍ هُوَ الإِفْرِيقِيُّ وَقَدْ ضَعَّفَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْحَدِيثِ مِنْهُمْ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ وَأَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ .
Бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ибн Мусо — Мардавайҳ лақабли — ривоят қилди, у деди: бизга ибн ал-Муборак хабар берди, у деди: бизга Абдураҳмон ибн Зиёд ибн Анъум хабар бердики, Абдураҳмон ибн Рофииъ ва Бакр ибн Савода унга Абдуллаҳ ибн Амрдан хабар бериб, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Агар (киши) — яъни одам — намозининг охирида, салом беришдан олдин ўтирган ҳолда ҳадас қилса, намози жоиз (саҳиҳ) бўлибди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадиснинг исноди унчалик кучли эмас ва унинг иснодида (ровилар) изтироб қилдилар. Баъзи илм аҳли шунга бориб: «(Киши) ташаҳҳуд миқдорида ўтириб, салом беришдан олдин ҳадас қилса, намози тамом бўлибди,» дедилар. Баъзи илм аҳли эса: «Ташаҳҳуд айтишдан олдин ва салом беришдан олдин ҳадас қилса, намозни қайтадан ўқийди,» деди; бу Шофеийнинг сўзидир. Аҳмад: «Ташаҳҳуд айтмай, салом берса, унга кифоя қилади,» деди, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Унинг (намознинг) таҳлили (чиқиши) саломдир,» деган сўзларига (асосланиб); ташаҳҳуд (ундан) енгилроқдир; Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) икки (ракат)да туриб, намозларида давом этдилар ва ташаҳҳуд айтмадилар. Ишоқ ибн Иброҳим эса: «Ташаҳҳуд айтиб, салом бермаса, унга кифоя қилади,» деди ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ибн Масъудга ташаҳҳудни ўргатганларида: «Бундан тугатсанг, ўзингга лозим бўлганини адо этибсан,» деган ибн Масъуднинг ҳадиси билан далил келтирди. Абу Исо (Термизий) деди: Абдураҳмон ибн Зиёд ибн Анъум — у ал-Ифриқийдир; уни ҳадис аҳлининг баъзилари, жумладан Яҳё ибн Саид ал-Қаттон ва Аҳмад ибн Ҳанбал заиф (рови) деб топганлар.