حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " نِعْمَ الْمَنِيحَةُ اللِّقْحَةُ الصَّفِيُّ مِنْحَةً، وَالشَّاةُ الصَّفِيُّ تَغْدُو بِإِنَاءٍ وَتَرُوحُ بِإِنَاءٍ ". حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَإِسْمَاعِيلُ عَنْ مَالِكٍ قَالَ نِعْمَ الصَّدَقَةُ.
Бизга Яҳё ибн Букайр ривоят қилди, бизга Молик ривоят қилди, у Абуззиноддан, у Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан (розияллаҳу анҳу): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) деди: «Сутли (ҳайвон)ни маниҳ (вақтинча фойдаланиш учун) бериш нақадар яхши: серсут (софий) соғи туяни маниҳ қилиш ва бир идиш билан эрталаб, бир идиш билан кечқурун (сут) берадиган серсут қўй». Бизга Абдуллаҳ ибн Юсуф ва Исмоил Моликдан ривоят қилди: «Садақа нақадар яхши», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا قَدِمَ الْمُهَاجِرُونَ الْمَدِينَةَ مِنْ مَكَّةَ وَلَيْسَ بِأَيْدِيهِمْ ـ يَعْنِي شَيْئًا ـ وَكَانَتِ الأَنْصَارُ أَهْلَ الأَرْضِ وَالْعَقَارِ، فَقَاسَمَهُمُ الأَنْصَارُ عَلَى أَنْ يُعْطُوهُمْ ثِمَارَ أَمْوَالِهِمْ كُلَّ عَامٍ وَيَكْفُوهُمُ الْعَمَلَ وَالْمَئُونَةَ، وَكَانَتْ أُمُّهُ أُمُّ أَنَسٍ أُمُّ سُلَيْمٍ كَانَتْ أُمَّ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، فَكَانَتْ أَعْطَتْ أُمُّ أَنَسٍ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِذَاقًا فَأَعْطَاهُنَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أُمَّ أَيْمَنَ مَوْلاَتَهُ أُمَّ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدِ. قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمَّا فَرَغَ مِنْ قَتْلِ أَهْلِ خَيْبَرَ فَانْصَرَفَ إِلَى الْمَدِينَةِ، رَدَّ الْمُهَاجِرُونَ إِلَى الأَنْصَارِ مَنَائِحَهُمُ الَّتِي كَانُوا مَنَحُوهُمْ مِنْ ثِمَارِهِمْ فَرَدَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى أُمِّهِ عِذَاقَهَا، وَأَعْطَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُمَّ أَيْمَنَ مَكَانَهُنَّ مِنْ حَائِطِهِ. وَقَالَ أَحْمَدُ بْنُ شَبِيبٍ أَخْبَرَنَا أَبِي عَنْ يُونُسَ بِهَذَا، وَقَالَ مَكَانَهُنَّ مِنْ خَالِصِهِ.
Бизга Абдуллаҳ ибн Юсуф ривоят қилди, бизга Ибн Ваҳб хабар берди, бизга Юнус ривоят қилди, у Ибн Шиҳобдан, у Анас ибн Моликдан (розияллаҳу анҳу), у деди: Муҳожирлар Маккадан Мадинага келганда, уларнинг қўлларида (мол) йўқ эди. Ансор эса ер ва мол-мулк аҳли эди. Ансор улар билан (мол-мулкини) бўлишди — ҳар йил маҳсулотларининг мевасини уларга бериш ва иш ҳамда машаққатда уларга кифоя қилиш (ёрдам бериш) шарти билан. Анаснинг онаси Умм Сулайм — у Абдуллаҳ ибн Абу Талҳанинг онаси — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га (бир неча) хурмо дарахтини берган эди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларни ўз мавлоси Умм Айман — Усома ибн Зайднинг онасига берди. Ибн Шиҳоб деди: Менга Анас ибн Молик хабар берди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Хайбар аҳлини ўлдиришдан бўшаб, Мадинага қайтганда, муҳожирлар Ансорга уларнинг меваларидан берган маниҳларини (хурмоларини) қайтарди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) онасига унинг хурмоларини қайтарди ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Умм Айманга ўз боғидан уларнинг ўрнига берди. Аҳмад ибн Шабиб деди: Бизга отам Юнусдан шу (ҳадис) билан хабар берди ва: Ўз холис (мулки)дан уларнинг ўрнига, деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ حَسَّانَ بْنِ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي كَبْشَةَ السَّلُولِيِّ، سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَرْبَعُونَ خَصْلَةً أَعْلاَهُنَّ مَنِيحَةُ الْعَنْزِ، مَا مِنْ عَامِلٍ يَعْمَلُ بِخَصْلَةٍ مِنْهَا رَجَاءَ ثَوَابِهَا وَتَصْدِيقَ مَوْعُودِهَا إِلاَّ أَدْخَلَهُ اللَّهُ بِهَا الْجَنَّةَ ". قَالَ حَسَّانُ فَعَدَدْنَا مَا دُونَ مَنِيحَةِ الْعَنْزِ مِنْ رَدِّ السَّلاَمِ، وَتَشْمِيتِ الْعَاطِسِ، وَإِمَاطَةِ الأَذَى عَنِ الطَّرِيقِ وَنَحْوِهِ، فَمَا اسْتَطَعْنَا أَنْ نَبْلُغَ خَمْسَ عَشْرَةَ خَصْلَةً.
Бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Исо ибн Юнус ривоят қилди, бизга Авзоий ривоят қилди, у Ҳассон ибн Атийядан, у Абу Кабша Салулийдан, мен Абдуллаҳ ибн Амрни (розияллаҳу анҳумо) шундай деяётганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) деди: «Қирқ хислат бор, уларнинг энг юқориси — эчкини маниҳ (вақтинча сут учун) бериш. Бирорта амал қилувчи улардан бир хислатни — унинг савобини умид қилиб ва ваъдасини тасдиқлаб — қилса, Аллаҳ уни у сабабли жаннатга киритади». Ҳассон деди: Биз эчки маниҳидан пастдаги (хислатларни) санадик — саломга жавоб қайтариш, акса урганга «ярҳамукаллаҳ« дейиш, йўлдан озорни кетказиш ва шунга ўхшаш — биз ўн беш хислатга етишга қодир бўлмадик.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي عَطَاءٌ، عَنْ جَابِرٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَتْ لِرِجَالٍ مِنَّا فُضُولُ أَرَضِينَ فَقَالُوا نُؤَاجِرُهَا بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ وَالنِّصْفِ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا أَوْ لِيَمْنَحْهَا أَخَاهُ، فَإِنْ أَبَى فَلْيُمْسِكْ أَرْضَهُ ".
Бизга Муҳаммад ибн Юсуф ривоят қилди, бизга Авзоий ривоят қилди, у деди: Менга Ато ривоят қилди, у Жобирдан (розияллаҳу анҳу), у деди: Биздан баъзи кишиларнинг ортиқча ерлари бор эди. Улар: Биз уни учдан бир, чорак ва ярмига ижарага берамиз, деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Кимнинг ери бўлса, уни (ўзи) эксин ёки уни биродарига (бепул) берсин, агар бош тортса, ерини ушлаб турсин», деди.
وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ، حَدَّثَنِي عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ، قَالَ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ عَنِ الْهِجْرَةِ، فَقَالَ " وَيْحَكَ إِنَّ الْهِجْرَةَ شَأْنُهَا شَدِيدٌ فَهَلْ لَكَ مِنْ إِبِلٍ " قَالَ نَعَمْ. قَالَ " فَتُعْطِي صَدَقَتَهَا ". قَالَ نَعَمْ. قَالَ " فَهَلْ تَمْنَحُ مِنْهَا شَيْئًا ". قَالَ نَعَمْ. قَالَ " فَتَحْلُبُهَا يَوْمَ وِرْدِهَا ". قَالَ نَعَمْ. قَالَ " فَاعْمَلْ مِنْ وَرَاءِ الْبِحَارِ، فَإِنَّ اللَّهَ لَنْ يَتِرَكَ مِنْ عَمَلِكَ شَيْئًا ".
Муҳаммад ибн Юсуф деди: Бизга Авзоий ривоят қилди, менга Зуҳрий ривоят қилди, менга Ато ибн Язид ривоят қилди, менга Абу Саид ривоят қилди, у деди: Бир бадавий Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га келиб, ундан ҳижрат ҳақида сўради. У: «Вой сенга! Албатта ҳижратнинг иши қаттиқдир. Сенда туя борми?» деди. У: Ҳа, деди. У: «Унинг закотини берасанми?» деди. У: Ҳа, деди. У: «Ундан бирор нарсани маниҳ (вақтинча) берасанми?» деди. У: Ҳа, деди. У: «Уни сувга келадиган куни соғиб (муҳтожларга берасанми)?» деди. У: Ҳа, деди. У: «Унда денгизлар ортида (узоқда) бўлиб ҳам амал қил, чунки Аллаҳ сенинг амалингдан ҳеч нарсани камайтирмайди», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ طَاوُسٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَعْلَمُهُمْ، بِذَاكَ ـ يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ إِلَى أَرْضٍ تَهْتَزُّ زَرْعًا فَقَالَ " لِمَنْ هَذِهِ ". فَقَالُوا اكْتَرَاهَا فُلاَنٌ. فَقَالَ " أَمَا إِنَّهُ لَوْ مَنَحَهَا إِيَّاهُ كَانَ خَيْرًا لَهُ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ عَلَيْهَا أَجْرًا مَعْلُومًا ".
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Абдулваҳҳоб ривоят қилди, бизга Айюб ривоят қилди, у Амрдан, у Товусдан, у деди: Менга уларнинг у ҳақда энг билимдони — яъни Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо) — ривоят қилди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) экин (билан) чайқалиб турган бир ерга чиқди ва: «Бу кимники?» деди. Улар: Фалончи уни ижарага олди, деди. У: «Билиб қўй, агар уни унга маниҳ (бепул) қилганида, ундан маълум бир ҳақ олишидан кўра унга яхшироқ бўлар эди», деди.