Табассум ва кулгу

حَدَّثَنَا حِبَّانُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ رِفَاعَةَ، الْقُرَظِيَّ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ فَبَتَّ طَلاَقَهَا، فَتَزَوَّجَهَا بَعْدَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الزَّبِيرِ، فَجَاءَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهَا كَانَتْ عِنْدَ رِفَاعَةَ فَطَلَّقَهَا آخِرَ ثَلاَثِ تَطْلِيقَاتٍ، فَتَزَوَّجَهَا بَعْدَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الزَّبِيرِ، وَإِنَّهُ وَاللَّهِ مَا مَعَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِلاَّ مِثْلُ هَذِهِ الْهُدْبَةِ، لِهُدْبَةٍ أَخَذَتْهَا مِنْ جِلْبَابِهَا‏.‏ قَالَ وَأَبُو بَكْرٍ جَالِسٌ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَابْنُ سَعِيدِ بْنِ الْعَاصِ جَالِسٌ بِبَابِ الْحُجْرَةِ لِيُؤْذَنَ لَهُ، فَطَفِقَ خَالِدٌ يُنَادِي أَبَا بَكْرٍ، يَا أَبَا بَكْرٍ أَلاَ تَزْجُرُ هَذِهِ عَمَّا تَجْهَرُ بِهِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَا يَزِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى التَّبَسُّمِ ثُمَّ قَالَ ‏ "‏ لَعَلَّكِ تُرِيدِينَ أَنْ تَرْجِعِي إِلَى رِفَاعَةَ، لاَ، حَتَّى تَذُوقِي عُسَيْلَتَهُ، وَيَذُوقَ عُسَيْلَتَكِ ‏"‏‏.‏

Ҳиббон ибн Мусо, Абдуллаҳдан: Бизга Маъмар, у Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оишадан (розияллаҳу анҳо) хабар берди: Рифўа Қуразий ўз хотинини талоқ қилди — талоқини қатъий (уч талоқ) қилди. Ундан кейин уни Абдураҳмон ибнуз Забир никоҳига олди. У (хотин) Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келиб: Эй Расулуллаҳ, у Рифўанинг никоҳида эди, у уни охирги уч талоқ билан талоқ қилди. Ундан кейин уни Абдураҳмон ибнуз Забир никоҳига олди, аммо валлаҳи, эй Расулуллаҳ, унда фақат мана шу попукдек (нарса)дан бошқа йўқ экан, деб жилбобидан бир попукни ушлади. У: Абу Бакр Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдида ўтирган, Саид ибнул Оснинг ўғли (Холид) ҳужра эшиги ёнида — унга изн берилиши учун — ўтирган эди. Холид Абу Бакрни чақира бошлади: Эй Абу Бакр, сен буни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдида ошкора айтаётган нарсасидан тўсмайсанми? Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам эса табассумдан зиёда қилмас эдилар. Сўнг у: «Сен Рифўага қайтишни хоҳлаётгандирсан? Йўқ (қайта олмайсан), то сен унинг (янги эрнинг) асалча(маза)сини, у эса сенинг асалча(маза)нгни татмагунигча» дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زَيْدِ بْنِ الْخَطَّابِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ اسْتَأْذَنَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدَهُ نِسْوَةٌ مِنْ قُرَيْشٍ يَسْأَلْنَهُ وَيَسْتَكْثِرْنَهُ، عَالِيَةً أَصْوَاتُهُنَّ عَلَى صَوْتِهِ، فَلَمَّا اسْتَأْذَنَ عُمَرُ تَبَادَرْنَ الْحِجَابَ، فَأَذِنَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلَ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَضْحَكُ فَقَالَ أَضْحَكَ اللَّهُ سِنَّكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي فَقَالَ ‏"‏ عَجِبْتُ مِنْ هَؤُلاَءِ اللاَّتِي كُنَّ عِنْدِي، لَمَّا سَمِعْنَ صَوْتَكَ تَبَادَرْنَ الْحِجَابَ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ أَنْتَ أَحَقُّ أَنْ يَهَبْنَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْهِنَّ فَقَالَ يَا عَدُوَّاتِ أَنْفُسِهِنَّ أَتَهَبْنَنِي وَلَمْ تَهَبْنَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْنَ إِنَّكَ أَفَظُّ وَأَغْلَظُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِيهٍ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ، وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا لَقِيَكَ الشَّيْطَانُ سَالِكًا فَجًّا إِلاَّ سَلَكَ فَجًّا غَيْرَ فَجِّكَ ‏"‏‏.‏

Исмоил, Иброҳимдан, у Солиҳ ибн Кайсондан, у Ибн Шиҳобдан, у Абдулҳамид ибн Абдураҳмон ибн Зайд ибнул Хаттобдан, у Муҳаммад ибн Саъддан, у отасидан ривоят қилади: У: Умар ибнул Хаттоб (розияллаҳу анҳу) Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига (киришга) изн сўради, у кишининг олдида Қурайшдан бир неча аёл бор эди, улар ундан (бирор нарса) сўрар ва (ризқ) кўпайтиришни талаб қилар эдилар — овозлари у кишининг овозидан баландроқ эди. Умар изн сўраганида, улар ҳижоб ортига шошилдилар. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам унга изн бердилар, у кирди — Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам кулар эдилар. У: Аллаҳ тишингизни кулдирсин (умрингизга барака), эй Расулуллаҳ, отам-онам сенга фидо бўлсин, деди. У: «Мен олдимда бўлган мана буларда(н) ҳайрон қолдим — сенинг овозингни эшитганларида, ҳижоб ортига шошилдилар» дедилар. У: Сен, эй Расулуллаҳ, (уларнинг) ҳайиқишига ҳақлироқсан, деди. Сўнг уларга юзланиб: Эй ўз нафсларининг душманлари, мендан ҳайиқасиз-у, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан ҳайиқмадингизми? деди. Улар: Сен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан кўра қаттиқроқ ва дағалроқсан, дедилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Ҳа (дуруст), эй Ибнул Хаттоб, жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, шайтон сени бир йўлда кетаётган ҳолда учратса, албатта сенинг йўлингдан бошқа йўлга ўтиб кетади» дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي الْعَبَّاسِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ لَمَّا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالطَّائِفِ قَالَ ‏"‏ إِنَّا قَافِلُونَ غَدًا إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ نَاسٌ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ نَبْرَحُ أَوْ نَفْتَحَهَا‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَاغْدُوا عَلَى الْقِتَالِ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَغَدَوْا فَقَاتَلُوهُمْ قِتَالاً شَدِيدًا وَكَثُرَ فِيهِمُ الْجِرَاحَاتُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّا قَافِلُونَ غَدًا إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَسَكَتُوا فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ الْحُمَيْدِيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بِالْخَبَرِ‏ كُلَّهُ.‏

Қутайба ибн Саид, Суфёндан, у Амрдан, у Абул Аббосдан, у Абдуллаҳ ибн Амрдан ривоят қилади: У: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Тоифда бўлганларида: «Биз эртага — иншааллаҳ — қайтувчилармиз» дедилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг саҳобаларидан бир неча киши: Биз уни (Тоифни) фатҳ қилмагунимизча кетмаймиз, дедилар. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Бас, жангга (эрталаб) чиқинглар» дедилар. Улар эрталаб чиқиб, улар билан қаттиқ жанг қилдилар, уларда (саҳобаларда) жароҳатлар кўпайди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Биз эртага — иншааллаҳ — қайтувчилармиз» дедилар. Улар жим бўлдилар, шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам кулдилар. Ҳумайдий: Бизга Суфён (бу) хабарни тўлиқ айтиб берди (деди).

حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، أَخْبَرَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَتَى رَجُلٌ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ هَلَكْتُ وَقَعْتُ عَلَى أَهْلِي فِي رَمَضَانَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَعْتِقْ رَقَبَةً ‏"‏‏.‏ قَالَ لَيْسَ لِي‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَصُمْ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ أَسْتَطِيعُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَطْعِمْ سِتِّينَ مِسْكِينًا ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ أَجِدُ‏.‏ فَأُتِيَ بِعَرَقٍ فِيهِ تَمْرٌ ـ قَالَ إِبْرَاهِيمُ الْعَرَقُ الْمِكْتَلُ فَقَالَ ‏"‏ أَيْنَ السَّائِلُ تَصَدَّقْ بِهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ عَلَى أَفْقَرَ مِنِّي وَاللَّهِ مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا أَهْلُ بَيْتٍ أَفْقَرُ مِنَّا‏.‏ فَضَحِكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَنْتُمْ إِذًا ‏"‏‏.‏

Мусо, Иброҳимдан: Бизга Ибн Шиҳоб, у Ҳумайд ибн Абдураҳмондан хабар берди: Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу): Бир киши Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келиб: Ҳалок бўлдим — Рамазонда хотинимга яқинлашдйм (жимаъ қилдим), деди. У: «Бир қул (бошини) озод қил» дедилар. У: Менда (қул) йўқ, деди. У: «Бас, кетма-кета икки ой рўза тут» дедилар. У: Қодир эмасман, деди. У: «Бас, олтмиш мискинни тўйдир» дедилар. У: Топмайман, деди. Шунда (Набийга) ичида хурмо бўлган бир сават (арақ) келтирилди — Иброҳим: Арақ — сават(миктал)дир (деди) — У: «Сўровчи қаерда? Буни садақа қил» дедилар. У: Мендан камбағалроққами? Валлаҳи, унинг (Мадинанинг) икки қора тошли (чегара)си орасида биздан камбағалроқ уй аҳли йўқ, деди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам — озуқ тишлари кўрингунча — кулдилар ва: «Ундай бўлса, ўзинглар (енглар)» дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأُوَيْسِيُّ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كُنْتُ أَمْشِي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعَلَيْهِ بُرْدٌ نَجْرَانِيٌّ غَلِيظُ الْحَاشِيَةِ، فَأَدْرَكَهُ أَعْرَابِيٌّ فَجَبَذَ بِرِدَائِهِ جَبْذَةً شَدِيدَةً ـ قَالَ أَنَسٌ فَنَظَرْتُ إِلَى صَفْحَةِ عَاتِقِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ أَثَّرَتْ بِهَا حَاشِيَةُ الرِّدَاءِ مِنْ شِدَّةِ جَبْذَتِهِ ـ ثُمَّ قَالَ يَا مُحَمَّدُ مُرْ لِي مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي عِنْدَكَ‏.‏ فَالْتَفَتَ إِلَيْهِ فَضَحِكَ، ثُمَّ أَمَرَ لَهُ بِعَطَاءٍ‏.‏

Абдулазиз ибн Абдуллаҳ Увайсий, Моликдан, у Ишоқ ибн Абдуллаҳ ибн Абу Талҳадан, у Анас ибн Моликдан ривоят қилади: У: Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан юрар эдим, у кишида ҳошияси қалин Нажроний бурд (чопон) бор эди. Бир аъробий у кишига етиб олди ва ридоларини қаттиқ тортди — Анас: Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг елка юзасига қарадим, унда ридонинг ҳошияси қаттиқ тортгани сабабли из қолдирган эди — сўнг: Эй Муҳаммад, менга ўзингдаги Аллаҳнинг молидан (беришни) буюр, деди. У киши унга ўгирилиб, кулдилар, сўнг унга ато (инъом) беришни буюрдилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ قَيْسٍ، عَنْ جَرِيرٍ، قَالَ مَا حَجَبَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مُنْذُ أَسْلَمْتُ، وَلاَ رَآنِي إِلاَّ تَبَسَّمَ فِي وَجْهِي‏.‏ وَلَقَدْ شَكَوْتُ إِلَيْهِ أَنِّي لاَ أَثْبُتُ عَلَى الْخَيْلِ، فَضَرَبَ بِيَدِهِ فِي صَدْرِي وَقَالَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ ثَبِّتْهُ وَاجْعَلْهُ هَادِيًا مَهْدِيًّا ‏"‏‏.‏

Ибн Нумайр, Ибн Идрисдан, у Исмоилдан, у Қайсдан, у Жарирдан ривоят қилади: У: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам мен исломга кирганимдан бери мени (ҳузурларига киришдан) тўсмадилар, ва мени кўрганларида фақат юзимга табассум қилдилар. Мен у кишига: Мен отлар устида (маҳкам) тура олмайман, деб шикоят қилдим, у киши қўллари билан кўкрагимга урдилар ва: «Аллаҳим, уни (отда) собит қил, уни ҳидоят қилувчи, ҳидоят топган (киши) қил» дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ قَيْسٍ، عَنْ جَرِيرٍ، قَالَ مَا حَجَبَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مُنْذُ أَسْلَمْتُ، وَلاَ رَآنِي إِلاَّ تَبَسَّمَ فِي وَجْهِي‏.‏ وَلَقَدْ شَكَوْتُ إِلَيْهِ أَنِّي لاَ أَثْبُتُ عَلَى الْخَيْلِ، فَضَرَبَ بِيَدِهِ فِي صَدْرِي وَقَالَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ ثَبِّتْهُ وَاجْعَلْهُ هَادِيًا مَهْدِيًّا ‏"‏‏.‏

Ибн Нумайр, Ибн Идрисдан, у Исмоилдан, у Қайсдан, у Жарирдан ривоят қилади: У: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам мен исломга кирганимдан бери мени (ҳузурларига киришдан) тўсмадилар, ва мени кўрганларида фақат юзимга табассум қилдилар. Мен у кишига: Мен отлар устида (маҳкам) тура олмайман, деб шикоят қилдим, у киши қўллари билан кўкрагимга урдилар ва: «Аллаҳим, уни собит қил, уни ҳидоят қилувчи, ҳидоят топган қил» дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ هِشَامٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ أُمَّ سُلَيْمٍ، قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يَسْتَحِي مِنَ الْحَقِّ، هَلْ عَلَى الْمَرْأَةِ غُسْلٌ إِذَا احْتَلَمَتْ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ إِذَا رَأَتِ الْمَاءَ ‏"‏‏.‏ فَضَحِكَتْ أُمُّ سَلَمَةَ فَقَالَتْ أَتَحْتَلِمُ الْمَرْأَةُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَبِمَ شَبَهُ الْوَلَدِ ‏"‏‏.‏

Муҳаммад ибнул Мусанно, Яҳёдан, у Ҳишомдан: Менга отам, у Зайнаб бинти Умму Саламадан, у Умму Саламадан хабар берди: Умму Сулайм: Эй Расулуллаҳ, албатта Аллаҳ ҳақдан (ҳақиқатни айтишдан) уялмайди; аёлга — у (тушида) эҳтилом кўрса — ғусл борми? деди. У: «Ҳа, агар у (маний) сувини кўрса» дедилар. Умму Салама кулди ва: Аёл (ҳам) эҳтилом кўрадими? деди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Ундай бўлмаса, бола нима(она)га ўхшайди?» дедилар.