باب فَضْلِ الْمَدِينَةِ وَدُعَاءِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِيهَا بِالْبَرَكَةِ وَبَيَانِ تَحْرِيمِها وَتَحْرِيمِ صَيْدِهَا وَشَجَرِهَا وَبَيَانِ حُدُودِ حَرَمِهَا
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ الدَّرَاوَرْدِيَّ - عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى الْمَازِنِيِّ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ، عَنْ عَمِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَاصِمٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ إِبْرَاهِيمَ حَرَّمَ مَكَّةَ وَدَعَا لأَهْلِهَا وَإِنِّي حَرَّمْتُ الْمَدِينَةَ كَمَا حَرَّمَ إِبْرَاهِيمُ مَكَّةَ وَإِنِّي دَعَوْتُ فِي صَاعِهَا وَمُدِّهَا بِمِثْلَىْ مَا دَعَا بِهِ إِبْرَاهِيمُ لأَهْلِ مَكَّةَ " .
бизга Қутайба ибн Саид ривоят қилди, бизга Абдулазиз — яъни ибн Муҳаммад ад-Даровардий — Амр ибн Яҳё ал-Мозинийдан, у Аббод ибн Тамимдан, у тоғаси Абдуллаҳ ибн Зайд ибн Осимдан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта Иброҳим Маккани ҳаром (муқаддас) қилди ва унинг аҳлига дуо қилди; мен ҳам Мадинани — Иброҳим Маккани ҳаром қилганидек — ҳаром қилдим. ва мен унинг сўъи ва муддида Иброҳим Макка аҳлига қилган дуонинг икки бараварини дуо қилдим» деди.
وَحَدَّثَنِيهِ أَبُو كَامِلٍ الْجَحْدَرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ يَعْنِي ابْنَ الْمُخْتَارِ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، ح وَحَدَّثَنَاهُ إِسْحَاقُ، بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا الْمَخْزُومِيُّ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، كُلُّهُمْ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى، - هُوَ الْمَازِنِيُّ - بِهَذَا الإِسْنَادِ أَمَّا حَدِيثُ وُهَيْبٍ فَكَرِوَايَةِ الدَّرَاوَرْدِيِّ " بِمِثْلَىْ مَا دَعَا بِهِ إِبْرَاهِيمُ " . وَأَمَّا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ وَعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ الْمُخْتَارِ فَفِي رِوَايَتِهِمَا " مِثْلَ مَا دَعَا بِهِ إِبْرَاهِيمُ ".
Ва менга буни Абу Комил ал-Жаҳдарий ривоят қилди, бизга Абдулазиз — яъни ибн ал-Мухтор — ривоят қилди; (ҳ) ва бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Холид ибн Махлад ривоят қилди, менга Сулаймон ибн Билол ривоят қилди; (ҳ) ва бизга буни Ишоқ ибн Иброҳим ривоят қилди, бизга ал-Махзумий хабар берди, бизга Вуҳайб ривоят қилди — ҳаммаси Амр ибн Яҳё — у ал-Мозиний — дан шу иснод билан (ривоят қилди). Вуҳайбнинг ҳадиси ад-Даровардийнинг ривояти каби: «Иброҳим қилган дуонинг икки бараварини». Сулаймон ибн Билол ва Абдулазиз ибн ал-Мухторнинг ривоятида эса: «Иброҳим қилган дуо каби» (дейилган).
وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا بَكْرٌ، - يَعْنِي ابْنَ مُضَرَ - عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ أَبِي، بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ إِبْرَاهِيمَ حَرَّمَ مَكَّةَ وَإِنِّي أُحَرِّمُ مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا " . يُرِيدُ الْمَدِينَةَ .
Ва бизга Қутайба ибн Саид ривоят қилди, бизга Бакр — яъни ибн Музар — Ибн ал-Ҳоддан, у Абу Бакр ибн Муҳаммаддан, у Абдуллаҳ ибн Амр ибн Усмондан, у Рофиъ ибн Хадиждан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта Иброҳим Маккани ҳаром қилди, мен эса унинг икки лова майдони (ҳарралари) орасини ҳаром қиламан» деди — Мадинани назарда тутди.
وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ بْنِ قَعْنَبٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ عُتْبَةَ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ، أَنَّ مَرْوَانَ بْنَ الْحَكَمِ، خَطَبَ النَّاسَ فَذَكَرَ مَكَّةَ وَأَهْلَهَا وَحُرْمَتَهَا وَلَمْ يَذْكُرِ الْمَدِينَةَ وَأَهْلَهَا وَحُرْمَتَهَا فَنَادَاهُ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ فَقَالَ مَا لِي أَسْمَعُكَ ذَكَرْتَ مَكَّةَ وَأَهْلَهَا وَحُرْمَتَهَا وَلَمْ تَذْكُرِ الْمَدِينَةَ وَأَهْلَهَا وَحُرْمَتَهَا وَقَدْ حَرَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا وَذَلِكَ عِنْدَنَا فِي أَدِيمٍ خَوْلاَنِيٍّ إِنْ شِئْتَ أَقْرَأْتُكَهُ . قَالَ فَسَكَتَ مَرْوَانُ ثُمَّ قَالَ قَدْ سَمِعْتُ بَعْضَ ذَلِكَ .
Ва бизга Абдуллаҳ ибн Маслама ибн Қаънаб ривоят қилди, бизга Сулаймон ибн Билол Утба ибн Муслимдан, у Нофиъ ибн Жубайрдан ривоят қилдики, Марвон ибн ал-Ҳакам одамларга хутба қилди ва Маккани, унинг аҳлини ҳамда ҳурматини зикр қилди, аммо Мадинани, унинг аҳлини ва ҳурматини зикр қилмади. Шунда Рофиъ ибн Хадиж унга нидо қилиб: «Сенга нима бўлдики, Маккани, унинг аҳлини ва ҳурматини зикр қилганингни эшитяпман-у, Мадинани, унинг аҳлини ва ҳурматини эса зикр қилмадинг — ҳолбуки Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг икки лова майдони орасини ҳаром қилган; бу (ҳужжат) бизда Хавлоний чармда (ёзилган), истасанг, уни сенга ўқиб бераман» деди. (Ровий) деди: Марвон жим қолди, сўнг: «Мен ҳам бунинг баъзисини эшитганман» деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَمْرٌو النَّاقِدُ، كِلاَهُمَا عَنْ أَبِي أَحْمَدَ، - قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَسْدِيُّ، - حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ إِبْرَاهِيمَ حَرَّمَ مَكَّةَ وَإِنِّي حَرَّمْتُ الْمَدِينَةَ مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا لاَ يُقْطَعُ عِضَاهُهَا وَلاَ يُصَادُ صَيْدُهَا " .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ва Амр ан-Ноқид иккаласи Абу Аҳмаддан ривоят қилди — Абу Бакр: бизга Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ал-Асадий ривоят қилди, деди — бизга Суфён Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан ривоят қилди, у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта Иброҳим Маккани ҳаром қилди, мен эса Мадинани — унинг икки лова майдони орасини — ҳаром қилдим: унинг тиканли дарахти кесилмайди ва ови овланмайди» деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ حَكِيمٍ، حَدَّثَنِي عَامِرُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي أُحَرِّمُ مَا بَيْنَ لاَبَتَىِ الْمَدِينَةِ أَنْ يُقْطَعَ عِضَاهُهَا أَوْ يُقْتَلَ صَيْدُهَا - وَقَالَ - الْمَدِينَةُ خَيْرٌ لَهُمْ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ لاَ يَدَعُهَا أَحَدٌ رَغْبَةً عَنْهَا إِلاَّ أَبْدَلَ اللَّهُ فِيهَا مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنْهُ وَلاَ يَثْبُتُ أَحَدٌ عَلَى لأْوَائِهَا وَجَهْدِهَا إِلاَّ كُنْتُ لَهُ شَفِيعًا أَوْ شَهِيدًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ " .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Нумайр ривоят қилди; (ҳ) ва бизга Ибн Нумайр ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, бизга Усмон ибн Ҳаким ривоят қилди, менга Омир ибн Саъд отасидан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен Мадинанинг икки лова майдони орасини — унинг тиканли дарахти кесилишини ёки ови ўлдирилишини — ҳаром қиламан» деди. Ва: «Мадина улар учун яхшироқ, агар билсалар эди. Уни ҳеч ким ундан юз ўгириб (ёқтирмай) тарк этмайдики, Аллаҳ унда ундан яхшироқ киши билан (ўрнини) алмаштирмасин. Ва ҳеч ким унинг қийинчилиги ва машаққатига сабр қилиб турмайдики, мен Қиёмат кунида унга шафоатчи ёки гувоҳ бўлмасам» деди.
وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ حَكِيمٍ الأَنْصَارِيُّ، أَخْبَرَنِي عَامِرُ بْنُ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ . ثُمَّ ذَكَرَ مِثْلَ حَدِيثِ ابْنِ نُمَيْرٍ وَزَادَ فِي الْحَدِيثِ " وَلاَ يُرِيدُ أَحَدٌ أَهْلَ الْمَدِينَةِ بِسُوءٍ إِلاَّ أَذَابَهُ اللَّهُ فِي النَّارِ ذَوْبَ الرَّصَاصِ أَوْ ذَوْبَ الْمِلْحِ فِي الْمَاءِ " .
Ва бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, бизга Марвон ибн Муовия ривоят қилди, бизга Усмон ибн Ҳаким ал-Ансорий ривоят қилди, менга Омир ибн Саъд ибн Абу Ваққос отасидан хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (шундай) деди — сўнг Ибн Нумайрнинг ҳадиси каби зикр қилди ва ҳадисда (шуни) қўшди: «Ҳеч ким Мадина аҳлига ёмонлик хоҳламайдики, Аллаҳ уни дўзахда қўрғошин эриганидек ёки сувда туз эриганидек эритмасин».
وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، جَمِيعًا عَنِ الْعَقَدِيِّ، - قَالَ عَبْدٌ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو، - حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ، سَعْدٍ أَنَّ سَعْدًا، رَكِبَ إِلَى قَصْرِهِ بِالْعَقِيقِ فَوَجَدَ عَبْدًا يَقْطَعُ شَجَرًا أَوْ يَخْبِطُهُ فَسَلَبَهُ فَلَمَّا رَجَعَ سَعْدٌ جَاءَهُ أَهْلُ الْعَبْدِ فَكَلَّمُوهُ أَنْ يَرُدَّ عَلَى غُلاَمِهِمْ أَوْ عَلَيْهِمْ مَا أَخَذَ مِنْ غُلاَمِهِمْ فَقَالَ مَعَاذَ اللَّهِ أَنْ أَرُدَّ شَيْئًا نَفَّلَنِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . وَأَبَى أَنْ يَرُدَّ عَلَيْهِمْ .
Ва бизга Ишоқ ибн Иброҳим ва Абд ибн Ҳумайд иккаласи ал-Ақадийдан ривоят қилди — Абд: бизга Абдулмалик ибн Амр хабар берди, деди — бизга Абдуллаҳ ибн Жаъфар Исмоил ибн Муҳаммаддан, у Омир ибн Саъддан ривоят қилдики, Саъд Ақиқдаги қасрига (от)миниб борди ва бир қулнинг дарахт кесаётганини ёки (барг учун) қоқаётганини кўриб, унинг (асбоб-кийимини) ўлжа қилиб олди. Саъд қайтганида, қулнинг эгалари келиб, ундан ўз қулларига — ёки ўзларига — қулларидан олган нарсасини қайтаришни сўраб гаплашдилар. У: «Аллаҳ сақласин, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга (ўлжа қилиб) берган нарсани қайтарайми?!» деди ва уларга қайтаришдан бош тортди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَابْنُ، حُجْرٍ جَمِيعًا عَنْ إِسْمَاعِيلَ، - قَالَ ابْنُ أَيُّوبَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، - أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ أَبِي عَمْرٍو، مَوْلَى الْمُطَّلِبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْطَبٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَبِي طَلْحَةَ " الْتَمِسْ لِي غُلاَمًا مِنْ غِلْمَانِكُمْ يَخْدُمُنِي " . فَخَرَجَ بِي أَبُو طَلْحَةَ يُرْدِفُنِي وَرَاءَهُ فَكُنْتُ أَخْدُمُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كُلَّمَا نَزَلَ وَقَالَ فِي الْحَدِيثِ ثُمَّ أَقْبَلَ حَتَّى إِذَا بَدَا لَهُ أُحُدٌ قَالَ " هَذَا جَبَلٌ يُحِبُّنَا وَنُحِبُّهُ " . فَلَمَّا أَشْرَفَ عَلَى الْمَدِينَةِ قَالَ " اللَّهُمَّ إِنِّي أُحَرِّمُ مَا بَيْنَ جَبَلَيْهَا مِثْلَ مَا حَرَّمَ بِهِ إِبْرَاهِيمُ مَكَّةَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي مُدِّهِمْ وَصَاعِهِمْ " .
Бизга Яҳё ибн Айюб, Қутайба ибн Саид ва Ибн Ҳужр ҳаммаси Исмоилдан ривоят қилди — Ибн Айюб: бизга Исмоил ибн Жаъфар ривоят қилди, деди — менга Амр ибн Абу Амр, ал-Мутталиб ибн Абдуллаҳ ибн Ҳантабнинг озоди (мавлоси), хабар бердики, у Анас ибн Моликни шундай деяётганини эшитди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Абу Талҳага: «Менга хизмат қилиши учун болаларингиздан бир болани топиб бер» деди. Абу Талҳа мени ўз орқасига миндириб олиб чиқди; мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳар (манзилга) тушганида унга хизмат қилардим. У ҳадисда деди: Сўнг (Набий) йўл юрди, ҳатто унга Уҳуд кўринганда: «Бу — бизни севадиган ва биз уни севадиган тоғ» деди. Мадинага юқоридан қарагач: «Аллаҳим, мен унинг икки тоғи орасини Иброҳим Маккани ҳаром қилгани каби ҳаром қиламан. Аллаҳим, уларга муддларида ва сўларида барака бер» деди.
وَحَدَّثَنَاهُ سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقَارِيُّ - عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . بِمِثْلِهِ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ " إِنِّي أُحَرِّمُ مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا " .
Ва бизга буни Саид ибн Мансур ва Қутайба ибн Саид ривоят қилиб, иккаласи: бизга Яъқуб — у ибн Абдурраҳмон ал-Қорий — Амр ибн Абу Амрдан, у Анас ибн Моликдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан унга ўхшаш ривоят қилди, дедилар; фақат у: «Мен унинг икки лова майдони орасини ҳаром қиламан» деди.
وَحَدَّثَنَاهُ حَامِدُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ، قَالَ قُلْتُ لأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَحَرَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ قَالَ نَعَمْ مَا بَيْنَ كَذَا إِلَى كَذَا فَمَنْ أَحْدَثَ فِيهَا حَدَثًا - قَالَ - ثُمَّ قَالَ لِي هَذِهِ شَدِيدَةٌ " مَنْ أَحْدَثَ فِيهَا حَدَثًا فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ لاَ يَقْبَلُ اللَّهُ مِنْهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ صَرْفًا وَلاَ عَدْلاً " . قَالَ فَقَالَ ابْنُ أَنَسٍ أَوْ آوَى مُحْدِثًا .
Ва бизга буни Ҳомид ибн Умар ривоят қилди, бизга Абдул-Воҳид ривоят қилди, бизга Осим ривоят қилди, у деди: Мен Анас ибн Моликка: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Мадинани ҳаром қилдими?» дедим. У: «Ҳа, фалон (жой)дан фалон (жой)гача; ким унда бирор бидъат (жиноят) содир қилса...» деди. (Ровий) деди: Сўнг у менга: «Бу оғир (сўз)дир: ‹Ким унда бирор бидъат содир қилса, унга Аллаҳнинг, малоикаларнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлади; Аллаҳ ундан Қиёмат куни на (қарз) бадал, на фидя қабул қилади›» деди. (Ровий) деди: Ибн Анас: «Ёки бир бидъатчига (жиноятчига) паноҳ берса» деди.
حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا عَاصِمٌ الأَحْوَلُ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسًا أَحَرَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ قَالَ نَعَمْ هِيَ حَرَامٌ لاَ يُخْتَلَى خَلاَهَا فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ .
Менга Зуҳайр ибн Ҳарб ривоят қилди, бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, бизга Осим ал-Аҳвал хабар берди, у деди: Мен Анасдан: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Мадинани ҳаром қилдими?» деб сўрадим. У: «Ҳа, у ҳаромдир, унинг янги ўти ўрилмайди; ким шуни қилса, унга Аллаҳнинг, малоикаларнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлади» деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، فِيمَا قُرِئَ عَلَيْهِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ، اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي مِكْيَالِهِمْ وَبَارِكْ لَهُمْ فِي صَاعِهِمْ وَبَارِكْ لَهُمْ فِي مُدِّهِمْ " .
Бизга Қутайба ибн Саид ривоят қилди, у Молик ибн Анасдан — унга ўқиб берилган (ҳадис)да — Ишоқ ибн Абдуллаҳ ибн Абу Талҳадан, у Анас ибн Моликдан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳим, уларга ўлчовларида барака бер, сўларида барака бер ва муддларида барака бер» деди.
وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدٍ السَّامِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ يُونُسَ، يُحَدِّثُ عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اللَّهُمَّ اجْعَلْ بِالْمَدِينَةِ ضِعْفَىْ مَا بِمَكَّةَ مِنَ الْبَرَكَةِ " .
Ва менга Зуҳайр ибн Ҳарб ва Иброҳим ибн Муҳаммад ас-Сомий ривоят қилиб, иккаласи: бизга Ваҳб ибн Жарир ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, дедилар; у деди: Мен Юнусни аз-Зуҳрийдан, у Анас ибн Моликдан ривоят қилаётганини эшитдим, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳим, Мадинага Маккадаги бараканинг икки бараварини қил» деди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَأَبُو كُرَيْبٍ جَمِيعًا عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، - قَالَ أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، - حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ خَطَبَنَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَقَالَ مَنْ زَعَمَ أَنَّ عِنْدَنَا، شَيْئًا نَقْرَأُهُ إِلاَّ كِتَابَ اللَّهِ وَهَذِهِ الصَّحِيفَةَ - قَالَ وَصِحِيفَةٌ مُعَلَّقَةٌ فِي قِرَابِ سَيْفِهِ - فَقَدْ كَذَبَ فِيهَا أَسْنَانُ الإِبِلِ وَأَشْيَاءُ مِنَ الْجِرَاحَاتِ وَفِيهَا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله تعالى عليه وسلم " الْمَدِينَةُ حَرَمٌ مَا بَيْنَ عَيْرٍ إِلَى ثَوْرٍ فَمَنْ أَحْدَثَ فِيهَا حَدَثًا أَوْ آوَى مُحْدِثًا فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ لاَ يَقْبَلُ اللَّهُ مِنْهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ صَرْفًا وَلاَ عَدْلاً وَذِمَّةُ الْمُسْلِمِينَ وَاحِدَةٌ يَسْعَى بِهَا أَدْنَاهُمْ وَمَنِ ادَّعَى إِلَى غَيْرِ أَبِيهِ أَوِ انْتَمَى إِلَى غَيْرِ مَوَالِيهِ فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ لاَ يَقْبَلُ اللَّهُ مِنْهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ صَرْفًا وَلاَ عَدْلاً " . وَانْتَهَى حَدِيثُ أَبِي بَكْرٍ وَزُهَيْرٍ عِنْدَ قَوْلِهِ " يَسْعَى بِهَا أَدْنَاهُمْ " . وَلَمْ يَذْكُرَا مَا بَعْدَهُ وَلَيْسَ فِي حَدِيثِهِمَا مُعَلَّقَةٌ فِي قِرَابِ سَيْفِهِ .
Ва бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба, Зуҳайр ибн Ҳарб ва Абу Курайб ҳаммаси Абу Муовиядан ривоят қилди — Абу Курайб: бизга Абу Муовия ривоят қилди, деди — бизга ал-Аъмаш Иброҳим ат-Таймийдан, у отасидан ривоят қилди, у деди: Али ибн Абу Толиб бизга хутба қилиб: «Ким бизда Аллаҳнинг Китоби ва мана шу саҳифадан бошқа ўқийдиган нарсамиз бор, деб даъво қилса — (Ровий: қиличининг қинида осиғлиқ бир саҳифа эди) — албатта ёлғон айтибди. Унда (саҳифада) туяларнинг ёшлари (закот учун) ва жароҳатлар (дия) ҳақидаги нарсалар бор. Ва унда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): ‹Мадина — Айр (тоғи)дан Савр (тоғи)гача ҳарамдир. Ким унда бирор бидъат содир қилса ёки бидъатчига паноҳ берса, унга Аллаҳнинг, малоикаларнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлади; Аллаҳ ундан Қиёмат куни на бадал, на фидя қабул қилади. Мусулмонларнинг зиммаси (ҳимояси) бирдир, уни энг қуйиси (оддий мусулмони) ҳам (адо этишга) интилади. Ким отасидан бошқага (насаб) даъво қилса ёки ўз мавлоларидан бошқасига мансублик (даъво) қилса, унга Аллаҳнинг, малоикаларнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлади; Аллаҳ ундан Қиёмат куни на бадал, на фидя қабул қилади›, деди» деди. Абу Бакр ва Зуҳайрнинг ҳадиси унинг «уни энг қуйиси ҳам интилади» деган сўзида тугади; улар ундан кейингисини зикр қилмадилар ва уларнинг ҳадисида «қиличининг қинида осиғлиқ» (жумласи) йўқ.
وَحَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، ح وَحَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ، الأَشَجُّ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، جَمِيعًا عَنِ الأَعْمَشِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . نَحْوَ حَدِيثِ أَبِي كُرَيْبٍ عَنْ أَبِي، مُعَاوِيَةَ إِلَى آخِرِهِ وَزَادَ فِي الْحَدِيثِ " فَمَنْ أَخْفَرَ مُسْلِمًا فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ لاَ يُقْبَلُ مِنْهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ صَرْفٌ وَلاَ عَدْلٌ " . وَلَيْسَ فِي حَدِيثِهِمَا " مَنِ ادَّعَى إِلَى غَيْرِ أَبِيهِ " . وَلَيْسَ فِي رِوَايَةِ وَكِيعٍ ذِكْرُ يَوْمِ الْقِيَامَةِ .
Ва менга Али ибн Ҳужр ас-Саъдий ривоят қилди, бизга Али ибн Мушир хабар берди; (ҳ) ва менга Абу Саид ал-Ашажж ривоят қилди, бизга Вакиъ ривоят қилди — иккаласи ал-Аъмашдан шу иснод билан Абу Курайбнинг Абу Муовиядан (қилган) ҳадиси каби охиригача (ривоят қилди) ва ҳадисда (шуни) қўшди: «Ким мусулмоннинг (зиммасини) бузса, унга Аллаҳнинг, малоикаларнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлади; Қиёмат куни ундан на бадал, на фидя қабул қилинмайди». Уларнинг иккаласининг ҳадисида «Ким отасидан бошқага (насаб) даъво қилса» (жумласи) йўқ; Вакиънинг ривоятида «Қиёмат куни» зикри йўқ.
وَحَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَ حَدِيثِ ابْنِ مُسْهِرٍ وَوَكِيعٍ إِلاَّ قَوْلَهُ " مَنْ تَوَلَّى غَيْرَ مَوَالِيهِ " وَذِكْرَ اللَّعْنَةِ لَهُ .
Ва менга Убайдуллаҳ ибн Умар ал-Қаворирий ва Муҳаммад ибн Абу Бакр ал-Муқаддамий ривоят қилиб, иккаласи: бизга Абдурраҳмон ибн Маҳдий ривоят қилди, бизга Суфён ал-Аъмашдан шу иснод билан Ибн Мушир ва Вакиънинг ҳадиси каби ривоят қилди, дедилар; фақат унинг «Ким ўз мавлоларидан бошқани вали тутса» деган сўзи ва унга лаънат зикридан ташқари.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ الْجُعْفِيُّ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْمَدِينَةُ حَرَمٌ فَمَنْ أَحْدَثَ فِيهَا حَدَثًا أَوْ آوَى مُحْدِثًا فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ لاَ يُقْبَلُ مِنْهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَدْلٌ وَلاَ صَرْفٌ " .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Ҳусайн ибн Али ал-Жуъфий Зоидадан, у Сулаймондан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди, у: «Мадина ҳарамдир; ким унда бирор бидъат содир қилса ёки бидъатчига паноҳ берса, унга Аллаҳнинг, малоикаларнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлади; Қиёмат куни ундан на фидя, на бадал қабул қилинмайди» деди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ النَّضْرِ بْنِ أَبِي النَّضْرِ، حَدَّثَنِي أَبُو النَّضْرِ، حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ، الأَشْجَعِيُّ عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . مِثْلَهُ وَلَمْ يَقُلْ " يَوْمَ الْقِيَامَةِ " وَزَادَ " وَذِمَّةُ الْمُسْلِمِينَ وَاحِدَةٌ يَسْعَى بِهَا أَدْنَاهُمْ فَمَنْ أَخْفَرَ مُسْلِمًا فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ لاَ يُقْبَلُ مِنْهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَدْلٌ وَلاَ صَرْفٌ " .
Ва бизга Абу Бакр ибн ан-Назр ибн Абу ан-Назр ривоят қилди, менга Абу ан-Назр ривоят қилди, менга Убайдуллаҳ ал-Ашжаъий Суфёндан, у ал-Аъмашдан шу иснод билан унга ўхшаш ривоят қилди ва «Қиёмат куни» демади ҳамда (шуни) қўшди: «Мусулмонларнинг зиммаси бирдир, уни энг қуйиси ҳам (адо этишга) интилади; ким мусулмоннинг (зиммасини) бузса (хиёнат қилса), унга Аллаҳнинг, малоикаларнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлади; Қиёмат куни ундан на фидя, на бадал қабул қилинмайди».
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ لَوْ رَأَيْتُ الظِّبَاءَ تَرْتَعُ بِالْمَدِينَةِ مَا ذَعَرْتُهَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا حَرَامٌ " .
Бизга Яҳё ибн Яҳё ривоят қилди, у деди: Моликка Ибн Шиҳобдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилганини) ўқиб бердим — у шундай дерди: «Агар мен Мадинада оҳулар ўтлаб юрганини кўрсам, уларни ҳуркитмасдим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): ‹Унинг икки лова майдони ораси ҳаромдир›, деди» дерди.
وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ حَرَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا بَيْنَ لاَبَتَىِ الْمَدِينَةِ . قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَلَوْ وَجَدْتُ الظِّبَاءَ مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا مَا ذَعَرْتُهَا . وَجَعَلَ اثْنَىْ عَشَرَ مِيلاً حَوْلَ الْمَدِينَةِ حِمًى .
Ва бизга Ишоқ ибн Иброҳим, Муҳаммад ибн Рофиъ ва Абд ибн Ҳумайд ривоят қилиб — Ишоқ: бизга Абдурраззоқ хабар берди, деди — бизга Маъмар аз-Зуҳрийдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Мадинанинг икки лова майдони орасини ҳаром қилди. Абу Ҳурайра деди: Агар мен унинг икки лова майдони орасида оҳуларни топсам, уларни ҳуркитмасдим. Ва у Мадина атрофидаги ўн икки мил (жой)ни қўриқ (ҳимо) қилди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، - فِيمَا قُرِئَ عَلَيْهِ - عَنْ سُهَيْلِ بْنِ، أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ قَالَ كَانَ النَّاسُ إِذَا رَأَوْا أَوَّلَ الثَّمَرِ جَاءُوا بِهِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا أَخَذَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِي ثَمَرِنَا وَبَارِكْ لَنَا فِي مَدِينَتِنَا وَبَارِكْ لَنَا فِي صَاعِنَا وَبَارِكْ لَنَا فِي مُدِّنَا اللَّهُمَّ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ عَبْدُكَ وَخَلِيلُكَ وَنَبِيُّكَ وَإِنِّي عَبْدُكَ وَنَبِيُّكَ وَإِنَّهُ دَعَاكَ لِمَكَّةَ وَإِنِّي أَدْعُوكَ لِلْمَدِينَةِ بِمِثْلِ مَا دَعَاكَ لِمَكَّةَ وَمِثْلِهِ مَعَهُ " . قَالَ ثُمَّ يَدْعُو أَصْغَرَ وَلِيدٍ لَهُ فَيُعْطِيهِ ذَلِكَ الثَّمَرَ.
Бизга Қутайба ибн Саид ривоят қилди, у Молик ибн Анасдан — унга ўқиб берилган (ҳадис)да — Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилдики, у деди: Одамлар илк мева (ҳосил)ни кўрганларида, уни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га келтирардилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни олганда: «Аллаҳим, бизга мевамизда барака бер, бизга шаҳримизда барака бер, бизга сўмизда барака бер ва бизга муддимизда барака бер. Аллаҳим, албатта Иброҳим Сенинг бандинг, халилинг (дўстинг) ва пайғамбаринг; мен ҳам Сенинг бандинг ва пайғамбарингман. У Сендан Макка учун дуо қилди, мен эса Сендан Мадина учун — у Макка учун сўрагани каби ва у билан бирга яна шунча — сўрайман» дерди. (Ровий) деди: Сўнг у ўзининг энг кичик боласини чақириб, ўша мевани унга берарди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَدَنِيُّ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي، صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُؤْتَى بِأَوَّلِ الثَّمَرِ فَيَقُولُ " اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِي مَدِينَتِنَا وَفِي ثِمَارِنَا وَفِي مُدِّنَا وَفِي صَاعِنَا بَرَكَةً مَعَ بَرَكَةٍ " . ثُمَّ يُعْطِيهِ أَصْغَرَ مَنْ يَحْضُرُهُ مِنَ الْوِلْدَانِ .
Бизга Яҳё ибн Яҳё ривоят қилди, бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад ал-Маданий Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га илк мева келтирилар, у: «Аллаҳим, бизга шаҳримизда, меваларимизда, муддимизда ва сўмизда — барака устига барака — бер» дерди. Сўнг уни ўзи ҳузуридаги болалардан энг кичигига берарди.