باب بَيَانِ أَنَّ تَخْيِيرَ امْرَأَتِهِ لاَ يَكُونُ طَلاَقًا إِلاَّ بِالنِّيَّةِ
وَحَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، ح وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا أُمِرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِتَخْيِيرِ أَزْوَاجِهِ بَدَأَ بِي فَقَالَ " إِنِّي ذَاكِرٌ لَكِ أَمْرًا فَلاَ عَلَيْكِ أَنْ لاَ تَعْجَلِي حَتَّى تَسْتَأْمِرِي أَبَوَيْكِ " . قَالَتْ قَدْ عَلِمَ أَنَّ أَبَوَىَّ لَمْ يَكُونَا لِيَأْمُرَانِي بِفِرَاقِهِ قَالَتْ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ { يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لأَزْوَاجِكَ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا فَتَعَالَيْنَ أُمَتِّعْكُنَّ وَأُسَرِّحْكُنَّ سَرَاحًا جَمِيلاً * وَإِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الآخِرَةَ فَإِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْمُحْسِنَاتِ مِنْكُنَّ أَجْرًا عَظِيمًا} قَالَتْ فَقُلْتُ فِي أَىِّ هَذَا أَسْتَأْمِرُ أَبَوَىَّ فَإِنِّي أُرِيدُ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الآخِرَةَ . قَالَتْ ثُمَّ فَعَلَ أَزْوَاجُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِثْلَ مَا فَعَلْتُ .
Ва менга Абут-Тоҳир ривоят қилди, бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди; (ҳ) ва менга Ҳармала ибн Яҳё ат-Тужибий — лафз уники — ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Ваҳб хабар берди, менга Юнус ибн Язид Ибн Шиҳобдан хабар берди, менга Абу Салама ибн Абдурраҳмон ибн Авф хабар бердики, Оиша деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) завжаларини (ихтиёр) танлашга (такҳйир) қўйишга буюрилганда, мендан бошлади ва: «Мен сенга бир ишни айтаман; ота-онангдан маслаҳат сўрамагунингча шошилмаслигингда сенга (зарар) йўқ» деди. (Оиша) деди: У ота-онам мени ундан ажрашишга буюрмасини биларди. (Оиша) деди: Сўнг у: «Аллаҳ азза ва жалла: ‹Эй Набий, завжаларингга айт: агар дунё ҳаёти ва унинг зийнатини истасангиз, келинглар, сизларни (мол билан) баҳраманд қилиб, гўзал тарзда қўйиб юбораман. Агар Аллаҳни, Унинг Расулини ва Охират уйини истасангиз, албатта Аллаҳ сизлардан яхшилик қилувчиларга улуғ ажр тайёрлаб қўйган›, деди» деди. (Оиша) деди: Мен: «Бунинг қайси (бири)да ота-онамдан маслаҳат сўрардим? Мен Аллаҳни, Унинг Расулини ва Охират уйини истайман-ку» дедим. (Оиша) деди: Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг (бошқа) завжалари ҳам мен қилганимдек қилдилар.
حَدَّثَنَا سُرَيْجُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ مُعَاذَةَ الْعَدَوِيَّةِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْتَأْذِنُنَا إِذَا كَانَ فِي يَوْمِ الْمَرْأَةِ مِنَّا بَعْدَ مَا نَزَلَتْ { تُرْجِي مَنْ تَشَاءُ مِنْهُنَّ وَتُؤْوِي إِلَيْكَ مَنْ تَشَاءُ} فَقَالَتْ لَهَا مُعَاذَةُ فَمَا كُنْتِ تَقُولِينَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا اسْتَأْذَنَكِ قَالَتْ كُنْتُ أَقُولُ إِنْ كَانَ ذَاكَ إِلَىَّ لَمْ أُوثِرْ أَحَدًا عَلَى نَفْسِي .
Бизга Сурайж ибн Юнус ривоят қилди, бизга Аббод ибн Аббод Осимдан, у Муоза ал-Адавийядан, у Оишадан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) — ‹Улардан кимни хоҳласанг, кейинга сурасан, кимни хоҳласанг, ўзингга оласан› (ояти) нозил бўлгандан кейин — биздан бирортамизнинг кунида (бошқасига ўтишга) рухсат сўрарди. Муоза унга: «Сен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га, у сендан рухсат сўраганда, нима дердинг?» деди. У: «Мен: ‹Агар бу менга (боғлиқ) бўлса, мен ўзимдан бирортасини афзал кўрмас эдим›, дердим» деди.
وَحَدَّثَنَاهُ الْحَسَنُ بْنُ عِيسَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا عَاصِمٌ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . نَحْوَهُ .
Ва бизга буни ал-Ҳасан ибн Исо ривоят қилди, бизга Ибн ал-Муборак хабар берди, бизга Осим шу иснод билан унга ўхшаш хабар берди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى التَّمِيمِيُّ، أَخْبَرَنَا عَبْثَرٌ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ قَدْ خَيَّرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ نَعُدَّهُ طَلاَقًا .
Бизга Яҳё ибн Яҳё ат-Тамимий ривоят қилди, бизга Абсар Исмоил ибн Абу Холиддан, у аш-Шаъбийдан, у Масруқдан хабар берди, у деди: Оиша: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни (ихтиёр) танлашга қўйди (тахйир қилди), биз уни талоқ деб санамадик» деди.
وَحَدَّثَنَاهُ أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي، خَالِدٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ مَا أُبَالِي خَيَّرْتُ امْرَأَتِي وَاحِدَةً أَوْ مِائَةً أَوْ أَلْفًا بَعْدَ أَنْ تَخْتَارَنِي وَلَقَدْ سَأَلْتُ عَائِشَةَ فَقَالَتْ قَدْ خَيَّرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَفَكَانَ طَلاَقًا
Ва бизга буни Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Али ибн Мушир Исмоил ибн Абу Холиддан, у аш-Шаъбийдан, у Масруқдан ривоят қилди, у деди: Мен аёлимни — у мени танлаганидан кейин — бир марта, юз марта ёки минг марта (ихтиёр) танлашга қўйсам ҳам парво қилмайман. Мен Оишадан сўрадим, у: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни (ихтиёр) танлашга қўйди — бу талоқ бўлдими?» деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيَّرَ نِسَاءَهُ فَلَمْ يَكُنْ طَلاَقًا.
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, бизга Шуъба Осимдан, у аш-Шаъбийдан, у Масруқдан, у Оишадан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўз аёлларини (ихтиёр) танлашга қўйди, бу талоқ бўлмади.
وَحَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَيَّرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاخْتَرْنَاهُ فَلَمْ يَعُدَّهُ طَلاَقًا .
Ва менга Ишоқ ибн Мансур ривоят қилди, бизга Абдурраҳмон Суфёндан, у Осим ал-Аҳвалдан ва Исмоил ибн Абу Холиддан, у аш-Шаъбийдан, у Масруқдан, у Оишадан хабар берди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни (ихтиёр) танлашга қўйди, биз уни танладик, у уни талоқ деб санамади.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالَ يَحْيَى أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَيَّرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاخْتَرْنَاهُ فَلَمْ يَعْدُدْهَا عَلَيْنَا شَيْئًا .
Бизга Яҳё ибн Яҳё, Абу Бакр ибн Абу Шайба ва Абу Курайб ривоят қилиб — Яҳё: хабар берди, деди, бошқа иккиси: бизга Абу Муовия ривоят қилди, дедилар — у ал-Аъмашдан, у Муслимдан, у Масруқдан, у Оишадан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни (ихтиёр) танлашга қўйди, биз уни танладик, у уни бизга ҳеч нарса (талоқ) деб санамади.
وَحَدَّثَنِي أَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ زَكَرِيَّاءَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، وَعَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، بِمِثْلِهِ.
Ва менга Абур-Робиъ аз-Заҳроний ривоят қилди, бизга Исмоил ибн Закариё ривоят қилди, бизга ал-Аъмаш Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оишадан; ва ал-Аъмаш Муслимдан, у Масруқдан, у Оишадан унга ўхшаш ривоят қилди.
وَحَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ دَخَلَ أَبُو بَكْرٍ يَسْتَأْذِنُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَوَجَدَ النَّاسَ جُلُوسًا بِبَابِهِ لَمْ يُؤْذَنْ لأَحَدٍ مِنْهُمْ - قَالَ - فَأُذِنَ لأَبِي بَكْرٍ فَدَخَلَ ثُمَّ أَقْبَلَ عُمَرُ فَاسْتَأْذَنَ فَأُذِنَ لَهُ فَوَجَدَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم جَالِسًا حَوْلَهُ نِسَاؤُهُ وَاجِمًا سَاكِتًا - قَالَ - فَقَالَ لأَقُولَنَّ شَيْئًا أُضْحِكُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ رَأَيْتَ بِنْتَ خَارِجَةَ سَأَلَتْنِي النَّفَقَةَ فَقُمْتُ إِلَيْهَا فَوَجَأْتُ عُنُقَهَا . فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ " هُنَّ حَوْلِي كَمَا تَرَى يَسْأَلْنَنِي النَّفَقَةَ " . فَقَامَ أَبُو بَكْرٍ إِلَى عَائِشَةَ يَجَأُ عُنُقَهَا فَقَامَ عُمَرُ إِلَى حَفْصَةَ يَجَأُ عُنُقَهَا كِلاَهُمَا يَقُولُ تَسْأَلْنَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا لَيْسَ عِنْدَهُ . فَقُلْنَ وَاللَّهِ لاَ نَسْأَلُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا أَبَدًا لَيْسَ عِنْدَهُ ثُمَّ اعْتَزَلَهُنَّ شَهْرًا أَوْ تِسْعًا وَعِشْرِينَ ثُمَّ نَزَلَتْ عَلَيْهِ هَذِهِ الآيَةُ { يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لأَزْوَاجِكَ} حَتَّى بَلَغَ { لِلْمُحْسِنَاتِ مِنْكُنَّ أَجْرًا عَظِيمًا} قَالَ فَبَدَأَ بِعَائِشَةَ فَقَالَ " يَا عَائِشَةُ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أَعْرِضَ عَلَيْكَ أَمْرًا أُحِبُّ أَنْ لاَ تَعْجَلِي فِيهِ حَتَّى تَسْتَشِيرِي أَبَوَيْكِ " . قَالَتْ وَمَا هُوَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَتَلاَ عَلَيْهَا الآيَةَ قَالَتْ أَفِيكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَسْتَشِيرُ أَبَوَىَّ بَلْ أَخْتَارُ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الآخِرَةَ وَأَسْأَلُكَ أَنْ لاَ تُخْبِرَ امْرَأَةً مِنْ نِسَائِكَ بِالَّذِي قُلْتُ . قَالَ " لاَ تَسْأَلُنِي امْرَأَةٌ مِنْهُنَّ إِلاَّ أَخْبَرْتُهَا إِنَّ اللَّهَ لَمْ يَبْعَثْنِي مُعَنِّتًا وَلاَ مُتَعَنِّتًا وَلَكِنْ بَعَثَنِي مُعَلِّمًا مُيَسِّرًا " .
Ва бизга Зуҳайр ибн Ҳарб ривоят қилди, бизга Равҳ ибн Убода ривоят қилди, бизга Закариё ибн Ишоқ ривоят қилди, бизга Абуз-Зубайр Жобир ибн Абдуллаҳдан ривоят қилди, у деди: Абу Бакр Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига киришга изн сўраб келди, одамларни унинг эшигида ўтирган ҳолда топди — улардан бирортасига изн берилмаган эди. (Жобир) деди: Абу Бакрга изн берилди, у кирди. Сўнг Умар келиб, изн сўради, унга изн берилди; у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни атрофида аёллари билан, маъюс, жим ўтирган ҳолда топди. (Жобир) деди: У (Умар): «Албатта Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни кулдирадиган бир нарса айтаман» деди ва: «Ё Расулуллаҳ, Хорижа қизи (менинг хотиним) менга нафақа сўраб келганини кўрганингизда эди! Мен унга туриб, бўйнига урдим» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) кулди ва: «Улар — кўряпсанми — атрофимда мендан нафақа сўраяптилар» деди. Шунда Абу Бакр Оишанинг олдига туриб, бўйнига урди, Умар (ҳам) Ҳафсанинг олдига туриб, бўйнига урди — иккаласи: «Сизлар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан унда йўқ нарсани сўраяпсизларми?» дердилар. (Аёллар): «Аллаҳга қасамки, биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан унда йўқ нарсани ҳеч қачон сўрамаимиз» дедилар. Сўнг у бир ой — ёки йигирма тўққиз (кун) — улардан четланди. Кейин унга мана шу оят нозил бўлди: ‹Эй Набий, завжаларингга айт...› — то ‹...сизлардан яхшилик қилувчиларга улуғ ажр (бордир)› деган (сўз)га етгунча. (Жобир) деди: У Оишадан бошлаб: «Эй Оиша, мен сенга бир ишни таклиф қилмоқчиман, унда ота-онангдан маслаҳат сўрамагунингча шошилмаслигингни хоҳлайман» деди. У: «У нима, ё Расулуллаҳ?» деди. У унга оятни тиловат қилди. У: «Сен ҳақингда (ажрашишда) ота-онамдан маслаҳат сўрайманми, ё Расулуллаҳ?! Йўқ, мен Аллаҳни, Унинг Расулини ва Охират уйини танлайман; ва сендан сўрайманки, мен айтган (гап)ни завжаларингдан бирортасига айтмасанг» деди. У: «Мендан улардан қайси (бири) сўраса, албатта унга хабар бераман; албатта Аллаҳ мени қийинлаштирувчи (халқни қийнайдиган) ёки қийинлик қидирувчи қилиб юбормаган, балки ўргатувчи, енгиллаштирувчи қилиб юборган» деди.