Ҳудайбия сулҳи

حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ، يَقُولُ كَتَبَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ الصُّلْحَ بَيْنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَبَيْنَ الْمُشْرِكِينَ يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ فَكَتَبَ ‏"‏ هَذَا مَا كَاتَبَ عَلَيْهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا لاَ تَكْتُبْ رَسُولُ اللَّهِ فَلَوْ نَعْلَمُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ لَمْ نُقَاتِلْكَ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِعَلِيٍّ ‏"‏ امْحُهُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ مَا أَنَا بِالَّذِي أَمْحَاهُ ‏.‏ فَمَحَاهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ قَالَ وَكَانَ فِيمَا اشْتَرَطُوا أَنْ يَدْخُلُوا مَكَّةَ فَيُقِيمُوا بِهَا ثَلاَثًا وَلاَ يَدْخُلُهَا بِسِلاَحٍ إِلاَّ جُلُبَّانَ السِّلاَحِ ‏.‏ قُلْتُ لأَبِي إِسْحَاقَ وَمَا جُلُبَّانُ السِّلاَحِ قَالَ الْقِرَابُ وَمَا فِيهِ ‏.‏

Менга Убайдуллаҳ ибн Муъоз ал-Анбарий ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, бизга Шуъба Абу Ишоқдан ривоят қилди, у деди: «Баро ибн Озибни шундай деганини эшитдим: Алий ибн Абу Толиб Ҳудайбия куни Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам билан мушриклар ўртасидаги сулҳни ёзди. У: ‹Бу Аллаҳнинг Расули Муҳаммад шу асосда келишган нарсадир› деб ёзди. Улар: ‹Аллаҳнинг Расули деб ёзма. Агар биз сени Аллаҳнинг Расули эканини билганимизда, сен билан жанг қилмасдик› дедилар. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Алийга: ‹Уни ўчир› деди. У: ‹Мен уни ўчирадиган киши эмасман› деди. Шунда Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам уни ўз қўли билан ўчирди». (Баро) деди: «Улар шарт қилган нарсалар ичида шу бор эдики: улар (мусулмонлар) Маккага кириб, унда уч кун турадилар ва унга қурол билан кирмайдилар, фақат ғилофга солинган қурол билан. Мен Абу Ишоққа: ‹Ғилофга солинган қурол нима?› дедим. У: ‹Қин ва ундаги нарса› деди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ، يَقُولُ لَمَّا صَالَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَهْلَ الْحُدَيْبِيَةِ كَتَبَ عَلِيٌّ كِتَابًا بَيْنَهُمْ قَالَ فَكَتَبَ ‏"‏ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ ‏"‏ ثُمَّ ذَكَرَ بِنَحْوِ حَدِيثِ مُعَاذٍ غَيْرَ أَنَّهُ لَمْ يَذْكُرْ فِي الْحَدِيثِ ‏"‏ هَذَا مَا كَاتَبَ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва ибн Башшор ривоят қилдилар, улар: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, бизга Шуъба Абу Ишоқдан ривоят қилди, у деди: «Баро ибн Озибни шундай деганини эшитдим: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Ҳудайбия аҳли билан сулҳ тузганида, Алий улар ўртасида бир ҳужжат ёзди. У: ‹Аллаҳнинг Расули Муҳаммад› деб ёзди» — сўнг Муъознинг ҳадисига ўхшатиб зикр қилди, фақат у ҳадисда ‹Бу шу асосда келишган нарсадир› (жумласини) зикр қилмади.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، وَأَحْمَدُ بْنُ جَنَابٍ الْمِصِّيصِيُّ، جَمِيعًا عَنْ عِيسَى بْنِ يُونُسَ، - وَاللَّفْظُ لإِسْحَاقَ - أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّاءُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ لَمَّا أُحْصِرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ الْبَيْتِ صَالَحَهُ أَهْلُ مَكَّةَ عَلَى أَنْ يَدْخُلَهَا فَيُقِيمَ بِهَا ثَلاَثًا وَلاَ يَدْخُلَهَا إِلاَّ بِجُلُبَّانِ السِّلاَحِ السَّيْفِ وَقِرَابِهِ ‏.‏ وَلاَ يَخْرُجَ بِأَحَدٍ مَعَهُ مِنْ أَهْلِهَا وَلاَ يَمْنَعَ أَحَدًا يَمْكُثُ بِهَا مِمَّنْ كَانَ مَعَهُ ‏.‏ قَالَ لِعَلِيٍّ ‏"‏ اكْتُبِ الشَّرْطَ بَيْنَنَا بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ هَذَا مَا قَاضَى عَلَيْهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ الْمُشْرِكُونَ لَوْ نَعْلَمُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ تَابَعْنَاكَ وَلَكِنِ اكْتُبْ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ‏.‏ فَأَمَرَ عَلِيًّا أَنْ يَمْحَاهَا فَقَالَ عَلِيٌّ لاَ وَاللَّهِ لاَ أَمْحَاهَا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَرِنِي مَكَانَهَا ‏"‏ ‏.‏ فَأَرَاهُ مَكَانَهَا فَمَحَاهَا وَكَتَبَ ‏"‏ ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ فَأَقَامَ بِهَا ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ فَلَمَّا أَنْ كَانَ يَوْمُ الثَّالِثِ قَالُوا لِعَلِيٍّ هَذَا آخِرُ يَوْمٍ مِنْ شَرْطِ صَاحِبِكَ فَأْمُرْهُ فَلْيَخْرُجْ ‏.‏ فَأَخْبَرَهُ بِذَلِكَ فَقَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ فَخَرَجَ ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ جَنَابٍ فِي رِوَايَتِهِ مَكَانَ تَابَعْنَاكَ بَايَعْنَاكَ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим ал-Ҳанзалий ва Аҳмад ибн Жаноб ал-Мисссийсий, иккови Исо ибн Юнусдан — матн Ишоқники — ривоят қилдилар: бизга Исо ибн Юнус хабар берди, бизга Закариё Абу Ишоқдан, у Бародан хабар берди, у деди: «Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Байт олдида (киришдан) тўсиб қўйилганида, Макка аҳли у билан шу асосда сулҳ туздилар: у унга (Маккага) кириб, унда уч кун туради ва унга фақат ғилофга солинган қурол — қини билан қилич билан киради; унинг (Макка) аҳлидан бирор кишини ўзи билан олиб чиқмайди ва у билан келганлардан унда қолмоқчи бўлган бировни ман қилмайди. У Алийга: ‹Бизнинг ўртамиздаги шартни ёз: Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм. Бу Аллаҳнинг Расули Муҳаммад шу асосда келишиб битим қилган нарсадир› деди. Мушриклар унга: ‹Агар биз сени Аллаҳнинг Расули эканини билганимизда сенга эргашардик, лекин Муҳаммад ибн Абдуллаҳ деб ёз› дедилар. Шунда у Алийга уни ўчиришни буюрди. Алий: ‹Йўқ, Аллаҳга қасамки, мен уни ўчирмайман› деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Менга унинг жойини кўрсат› деди. У жойини кўрсатди, шунда у (Набий) уни ўчирди ва ‹ибн Абдуллаҳ› деб ёзди. У унда уч кун турди. Учинчи кун бўлганда, улар Алийга: ‹Бу шеригингнинг шарти бўйича охирги кун, унга айтгин, чиқиб кетсин› дедилар. У буни унга (Набийга) хабар берди. У: ‹Ҳа› деди ва чиқди». Ибн Жаноб ўз ривоятида ‹тобеънока (сенга эргашардик)› ўрнига ‹бўйяънока (сенга байъат қилардик)› деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ قُرَيْشًا، صَالَحُوا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِيهِمْ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِعَلِيٍّ ‏"‏ اكْتُبْ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ سُهَيْلٌ أَمَّا بِاسْمِ اللَّهِ فَمَا نَدْرِي مَا بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ وَلَكِنِ اكْتُبْ مَا نَعْرِفُ بِاسْمِكَ اللَّهُمَّ فَقَالَ ‏"‏ اكْتُبْ مِنْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا لَوْ عَلِمْنَا أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ لاَتَّبَعْنَاكَ وَلَكِنِ اكْتُبِ اسْمَكَ وَاسْمَ أَبِيكَ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اكْتُبْ مِنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ فَاشْتَرَطُوا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ مَنْ جَاءَ مِنْكُمْ لَمْ نَرُدَّهُ عَلَيْكُمْ وَمَنْ جَاءَكُمْ مِنَّا رَدَدْتُمُوهُ عَلَيْنَا فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَكْتُبُ هَذَا قَالَ ‏"‏ نَعَمْ إِنَّهُ مَنْ ذَهَبَ مِنَّا إِلَيْهِمْ فَأَبْعَدَهُ اللَّهُ وَمَنْ جَاءَنَا مِنْهُمْ سَيَجْعَلُ اللَّهُ لَهُ فَرَجًا وَمَخْرَجًا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Аффон ривоят қилди, бизга Ҳаммод ибн Салама Собитдан, у Анасдан ривоят қилдики: «Қурайш Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам билан сулҳ туздилар, улар ичида Суҳайл ибн Амр бор эди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Алийга: ‹Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм деб ёз› деди. Суҳайл: ‹Аммо Бисмиллаҳ (деганга келсак), биз Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм нима эканини билмаймиз. Лекин биз танийдиган нарсани — Бисмика-ллаҳумма деб ёз› деди. У: ‹Аллаҳнинг Расули Муҳаммаддан деб ёз› деди. Улар: ‹Агар биз сени Аллаҳнинг Расули эканини билганимизда сенга эргашардик, лекин ўз исминг ва отангнинг исмини ёз› дедилар. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: ‹Муҳаммад ибн Абдуллаҳдан деб ёз› деди. Сўнг улар Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга шарт қўйдилар: ‹Сизлардан ким (бизга) келса, уни сизларга қайтармаймиз; биздан ким сизларга келса, уни бизга қайтарасизлар›. Улар: ‹Эй Расулуллаҳ, буни ёзамизми?› дедилар. У: ‹Ҳа. Биздан ким уларга кетса, Аллаҳ уни (раҳматидан) йироқ қилсин. Бизга улардан ким келса, Аллаҳ унга албатта бир кушойиш ва чиқиш йўли қилади› деди».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، - وَتَقَارَبَا فِي اللَّفْظِ - حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ سِيَاهٍ، حَدَّثَنَا حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، قَالَ قَامَ سَهْلُ بْنُ حُنَيْفٍ يَوْمَ صِفِّينَ فَقَالَ أَيُّهَا النَّاسُ اتَّهِمُوا أَنْفُسَكُمْ لَقَدْ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ وَلَوْ نَرَى قِتَالاً لَقَاتَلْنَا وَذَلِكَ فِي الصُّلْحِ الَّذِي كَانَ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبَيْنَ الْمُشْرِكِينَ فَجَاءَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَسْنَا عَلَى حَقٍّ وَهُمْ عَلَى بَاطِلٍ قَالَ ‏"‏ بَلَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَلَيْسَ قَتْلاَنَا فِي الْجَنَّةِ وَقَتْلاَهُمْ فِي النَّارِ قَالَ ‏"‏ بَلَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَفِيمَ نُعْطِي الدَّنِيَّةَ فِي دِينِنَا وَنَرْجِعُ وَلَمَّا يَحْكُمِ اللَّهُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ فَقَالَ ‏"‏ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ وَلَنْ يُضَيِّعَنِي اللَّهُ أَبَدًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَانْطَلَقَ عُمَرُ فَلَمْ يَصْبِرْ مُتَغَيِّظًا فَأَتَى أَبَا بَكْرٍ فَقَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ أَلَسْنَا عَلَى حَقٍّ وَهُمْ عَلَى بَاطِلٍ قَالَ بَلَى ‏.‏ قَالَ أَلَيْسَ قَتْلاَنَا فِي الْجَنَّةِ وَقَتْلاَهُمْ فِي النَّارِ قَالَ بَلَى ‏.‏ قَالَ فَعَلاَمَ نُعْطِي الدَّنِيَّةَ فِي دِينِنَا وَنَرْجِعُ وَلَمَّا يَحْكُمِ اللَّهُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ فَقَالَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ إِنَّهُ رَسُولُ اللَّهِ وَلَنْ يُضَيِّعَهُ اللَّهُ أَبَدًا ‏.‏ قَالَ فَنَزَلَ الْقُرْآنُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْفَتْحِ فَأَرْسَلَ إِلَى عُمَرَ فَأَقْرَأَهُ إِيَّاهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَوَفَتْحٌ هُوَ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ فَطَابَتْ نَفْسُهُ وَرَجَعَ ‏.‏

Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Нумайр ривоят қилди, (ҳ) ва бизга ибн Нумайр ривоят қилди — матнда яқинлашдилар — бизга отам ривоят қилди, бизга Абдул Азиз ибн Сиёҳ ривоят қилди, бизга Ҳабиб ибн Абу Собит Абу Воилдан ривоят қилди, у деди: «Саҳл ибн Ҳунайф Сиффин куни туриб: ‹Эй одамлар, ўзларингизни айбланглар (фикрингизга ишонманглар). Биз Ҳудайбия куни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан бирга эдик. Агар жанг (зарур) кўрганимизда, албатта жанг қилардик. Бу Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан мушриклар ўртасидаги сулҳда (содир бўлган) эди. Умар ибн ал-Хаттоб келиб, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келди ва: ‹Эй Расулуллаҳ, биз ҳақ устида, улар ботил устида эмасмизми?› деди. У: ‹Бало (шундай)› деди. ‹Бизнинг ўликларимиз жаннатда, уларнинг ўликлари дўзахда эмасми?› деди. У: ‹Бало› деди. ‹Ундай бўлса, нима учун динимизда хорликни (пастликни) қабул қилиб, Аллаҳ биз билан улар ўртасида ҳукм чиқармасидан олдин қайтиб кетамиз?› деди. У: ‹Эй ибн ал-Хаттоб, мен Аллаҳнинг Расулиман, Аллаҳ мени ҳеч қачон зое қилмайди› деди. Умар (ғазабини) сабр қила олмасдан жўнади ва Абу Бакрнинг олдига келиб: ‹Эй Абу Бакр, биз ҳақ устида, улар ботил устида эмасмизми?› деди. У: ‹Бало› деди. ‹Бизнинг ўликларимиз жаннатда, уларнинг ўликлари дўзахда эмасми?› деди. У: ‹Бало› деди. ‹Ундай бўлса, нима учун динимизда хорликни қабул қилиб, Аллаҳ биз билан улар ўртасида ҳукм чиқармасидан олдин қайтамиз?› деди. У: ‹Эй ибн ал-Хаттоб, у Аллаҳнинг Расулидир, Аллаҳ уни ҳеч қачон зое қилмайди› деди. Сўнг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга (Фатҳ сураси билан) фатҳ ҳақида Қуръан нозил бўлди. У Умарга (одам) юбориб, уни ўқиб берди. Умар: ‹Эй Расулуллаҳ, бу фатҳми?› деди. У: ‹Ҳа› деди. Шунда унинг кўнгли таскин топди ва қайтди›».

وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ حُنَيْفٍ، يَقُولُ بِصِفِّينَ أَيُّهَا النَّاسُ اتَّهِمُوا رَأْيَكُمْ وَاللَّهِ لَقَدْ رَأَيْتُنِي يَوْمَ أَبِي جَنْدَلٍ وَلَوْ أَنِّي أَسْتَطِيعُ أَنْ أَرُدَّ أَمْرَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَرَدَدْتُهُ وَاللَّهِ مَا وَضَعْنَا سُيُوفَنَا عَلَى عَوَاتِقِنَا إِلَى أَمْرٍ قَطُّ إِلاَّ أَسْهَلْنَ بِنَا إِلَى أَمْرٍ نَعْرِفُهُ إِلاَّ أَمْرَكُمْ هَذَا ‏.‏ لَمْ يَذْكُرِ ابْنُ نُمَيْرٍ إِلَى أَمْرٍ قَطُّ ‏.‏

Бизга Абу Курайб Муҳаммад ибн ал-Ало ва Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Нумайр ривоят қилдилар, улар: бизга Абу Муъовия ал-Аъмашдан, у Шақийқдан ривоят қилди, у деди: «Саҳл ибн Ҳунайнни Сиффинда шундай деганини эшитдим: Эй одамлар, ўз фикрингизни айбланглар. Аллаҳга қасамки, мен ўзимни Абу Жандал куни кўрдим. Агар Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг амрини рад қила олганимда, албатта рад қилардим. Аллаҳга қасамки, биз қиличларимизни елкаларимизга (уруш учун) қўймадик, мабодо бир иш (қийинчилик) юз берса, улар бизни биз биладиган (енгил) ишга олиб чиқардилар — фақат мана шу ишингиз бундан мустасно». Ибн Нумайр ‹бир иш ҳеч қачон› (жумласини) зикр қилмади.

وَحَدَّثَنَاهُ عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَإِسْحَاقُ، جَمِيعًا عَنْ جَرِيرٍ، ح وَحَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ، الأَشَجُّ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، كِلاَهُمَا عَنِ الأَعْمَشِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ ‏.‏ وَفِي حَدِيثِهِمَا إِلَى أَمْرٍ يُفْظِعُنَا.‏

Бизга буни Усмон ибн Абу Шайба ва Ишоқ, иккови Жарийрдан ривоят қилдилар, (ҳ) ва менга Абу Саъид ал-Ашажж ривоят қилди, бизга Вакийъ ривоят қилди, иккови ал-Аъмашдан шу иснод билан ривоят қилдилар. Уларнинг ҳадисида: «бизни даҳшатга соладиган бир ишга (қадар)» (дейилган).

وَحَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ حُنَيْفٍ، بِصِفِّينَ يَقُولُ اتَّهِمُوا رَأْيَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَلَقَدْ رَأَيْتُنِي يَوْمَ أَبِي جَنْدَلٍ وَلَوْ أَسْتَطِيعُ أَنْ أَرُدَّ أَمْرَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - مَا فَتَحْنَا مِنْهُ فِي خُصْمٍ إِلاَّ انْفَجَرَ عَلَيْنَا مِنْهُ خُصْمٌ ‏.‏

Менга Иброҳим ибн Саъид ал-Жавҳарий ривоят қилди, бизга Абу Усома Молик ибн Миғволдан, у Абу Ҳасийндан, у Абу Воилдан ривоят қилди, у деди: «Саҳл ибн Ҳунайнни Сиффинда шундай деганини эшитдим: Дининггизда ўз фикрингизни айбланглар. Мен ўзимни Абу Жандал куни кўрдим. Агар Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг амрини рад қила олганимда (рад қилардим). Биз ундан (ишдан) қайси бир томонни (ёриб) очсак, албатта ундан бизга (бошқа) бир томон ёрилиб (қийинчилик) чиқарди».