حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ، - يَعْنِي الْحِزَامِيَّ - عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ الْخَلْقَ كَتَبَ فِي كِتَابِهِ فَهُوَ عِنْدَهُ فَوْقَ الْعَرْشِ إِنَّ رَحْمَتِي تَغْلِبُ غَضَبِي " .
Бизга Қутайба ибн Саъийд ривоят қилди, бизга ал-Муғийра — яъни ал-Ҳизомий — Абуз-Зиноддан, у Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Аллаҳ халқни яратганида, Ўз китобида ёзиб қўйди — у китоб Унинг ҳузурида, Арш устидадир —: ‹Албатта, Менинг раҳматим ғазабимдан ғолиб келади›», дедилар.
حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ سَبَقَتْ رَحْمَتِي غَضَبِي " .
Менга Зуҳайр ибн Ҳарб ривоят қилди, бизга Суфён ибн Уяйна Абуз-Зиноддан, у Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилди: «Аллаҳ азза ва жалла: ‹Менинг раҳматим ғазабимдан ўзиб кетди› деди», дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو ضَمْرَةَ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَطَاءِ، بْنِ مِينَاءَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَمَّا قَضَى اللَّهُ الْخَلْقَ كَتَبَ فِي كِتَابِهِ عَلَى نَفْسِهِ فَهُوَ مَوْضُوعٌ عِنْدَهُ إِنَّ رَحْمَتِي تَغْلِبُ غَضَبِي " .
Бизга Алий ибн Хашрам ривоят қилди, бизга Абу Замра ал-Ҳорис ибн Абдурраҳмондан, у Атў ибн Мийнодан, у Абу Ҳурайрадан хабар берди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Аллаҳ халқни яратиб бўлгач, Ўз китобида Ўз зиммасига ёзиб қўйди — у Унинг ҳузурида қўйилгандир —: ‹Албатта, Менинг раҳматим ғазабимдан ғолиб келади›», дедилар.
حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " جَعَلَ اللَّهُ الرَّحْمَةَ مِائَةَ جُزْءٍ فَأَمْسَكَ عِنْدَهُ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ وَأَنْزَلَ فِي الأَرْضِ جُزْءًا وَاحِدًا فَمِنْ ذَلِكَ الْجُزْءِ تَتَرَاحَمُ الْخَلاَئِقُ حَتَّى تَرْفَعَ الدَّابَّةُ حَافِرَهَا عَنْ وَلَدِهَا خَشْيَةَ أَنْ تُصِيبَهُ " .
Бизга Ҳармала ибн Яҳё ат-Тужибий ривоят қилди, бизга ибн Ваҳб хабар берди, менга Юнус ибн Шиҳобдан хабар берди. Саъийд ибн Мусайяб унга хабар беришича, Абу Ҳурайра деди: Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг шундай деганларини эшитдим: «Аллаҳ раҳматни юз қисм қилди. Тоқсонтўққизини Ўз ҳузурида ушлаб қолди ва ерга биттасини туширди. Ана шу бир қисмдан мавжудотлар бир-бирига раҳм қиладилар, ҳатто ҳайвон ҳам боласига зарар етмасин деб туёғини ундан кўтаради».
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، وَقُتَيْبَةُ، وَابْنُ، حُجْرٍ قَالُوا حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - يَعْنُونَ ابْنَ جَعْفَرٍ - عَنِ الْعَلاَءِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " خَلَقَ اللَّهُ مِائَةَ رَحْمَةٍ فَوَضَعَ وَاحِدَةً بَيْنَ خَلْقِهِ وَخَبَأَ عِنْدَهُ مِائَةً إِلاَّ وَاحِدَةً " .
Бизга Яҳё ибн Айюб, Қутайба ва ибн Ҳужр ривоят қилди. Улар: бизга Исмоил — яъни ибн Жаъфарни назарда тутиб — Алўдан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди, дедилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Аллаҳ юз раҳмат яратди-да, биттасини халқи орасига қўйди ва юздан биттаси кам (тоқсонтўққизини) ҳузурида яшириб қўйди», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ لِلَّهِ مِائَةَ رَحْمَةٍ أَنْزَلَ مِنْهَا رَحْمَةً وَاحِدَةً بَيْنَ الْجِنِّ وَالإِنْسِ وَالْبَهَائِمِ وَالْهَوَامِّ فَبِهَا يَتَعَاطَفُونَ وَبِهَا يَتَرَاحَمُونَ وَبِهَا تَعْطِفُ الْوَحْشُ عَلَى وَلَدِهَا وَأَخَّرَ اللَّهُ تِسْعًا وَتِسْعِينَ رَحْمَةً يَرْحَمُ بِهَا عِبَادَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Нумайр ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, бизга Абдулмалик Атўдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилди. У зот: «Албатта, Аллаҳнинг юз раҳмати бордир. Ундан биттасини жинлар, инсонлар, чорвалар ва ҳашаротлар орасига туширди. Ана шу билан улар бир-бирига меҳрибонлик қиладилар, бир-бирига раҳм қиладилар ва шу билан ёввойи ҳайвон боласига меҳрибонлик қилади. Аллаҳ тоқсонтўққиз раҳматни кейинга қолдирди — улар билан Қиёмат кунида бандаларига раҳм қилади», дедилар.
حَدَّثَنِي الْحَكَمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ النَّهْدِيُّ عَنْ سَلْمَانَ الْفَارِسِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ لِلَّهِ مِائَةَ رَحْمَةٍ فَمِنْهَا رَحْمَةٌ بِهَا يَتَرَاحَمُ الْخَلْقُ بَيْنَهُمْ وَتِسْعَةٌ وَتِسْعُونَ لِيَوْمِ الْقِيَامَةِ " .
Менга ал-Ҳакам ибн Мусо ривоят қилди, бизга Муъоз ибн Муъоз ривоят қилди, бизга Сулаймон ат-Таймий ривоят қилди, бизга Абу Усмон ан-Наҳдий Салмон ал-Форисийдан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Албатта, Аллаҳнинг юз раҳмати бордир. Улардан бири билан халқ ўзаро бир-бирига раҳм қилади, тоқсонтўққизи эса Қиёмат куни учундир», дедилар.
وَحَدَّثَنَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، عَنْ أَبِيهِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ .
Буни бизга Муҳаммад ибн Абдулаъло ҳам ривоят қилди, бизга ал-Муътамир отасидан шу иснод билан ривоят қилди.
حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ سَلْمَانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ مِائَةَ رَحْمَةٍ كُلُّ رَحْمَةٍ طِبَاقَ مَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ فَجَعَلَ مِنْهَا فِي الأَرْضِ رَحْمَةً فَبِهَا تَعْطِفُ الْوَالِدَةُ عَلَى وَلَدِهَا وَالْوَحْشُ وَالطَّيْرُ بَعْضُهَا عَلَى بَعْضٍ فَإِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ أَكْمَلَهَا بِهَذِهِ الرَّحْمَةِ " .
Бизга ибн Нумайр ривоят қилди, бизга Абу Муъовия Довуд ибн Абу Ҳинддан, у Абу Усмондан, у Салмондан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Албатта, Аллаҳ осмонлар ва ерни яратган куни юз раҳмат яратди — ҳар бир раҳмат осмон билан ер орасини тўлдирадиган даражададир. Бас, улардан биттасини ерга қилди. Ана шу билан она боласига меҳрибонлик қилади, ёввойи ҳайвон ва қуш ҳам бир-бирига меҳрибонлик қилади. Қиёмат куни бўлганда эса, У буни шу раҳмат билан тўлдиради (комил қилади)», дедилар.
حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ سَهْلٍ التَّمِيمِيُّ، - وَاللَّفْظُ لِحَسَنٍ - حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ، حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، أَنَّهُ قَالَ قَدِمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِسَبْىٍ فَإِذَا امْرَأَةٌ مِنَ السَّبْىِ تَبْتَغِي إِذَا وَجَدَتْ صَبِيًّا فِي السَّبْىِ أَخَذَتْهُ فَأَلْصَقَتْهُ بِبَطْنِهَا وَأَرْضَعَتْهُ فَقَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَتَرَوْنَ هَذِهِ الْمَرْأَةَ طَارِحَةً وَلَدَهَا فِي النَّارِ " . قُلْنَا لاَ وَاللَّهِ وَهِيَ تَقْدِرُ عَلَى أَنْ لاَ تَطْرَحَهُ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَلَّهُ أَرْحَمُ بِعِبَادِهِ مِنْ هَذِهِ بِوَلَدِهَا " .
Менга ал-Ҳасан ибн Алий ал-Ҳулвоний ва Муҳаммад ибн Саҳл ат-Тамимий ривоят қилди — матн Ҳасанники —: бизга ибн Абу Марям ривоят қилди, бизга Абу Ғассон ривоят қилди, менга Зайд ибн Аслам отасидан, у Умар ибн Хаттобдан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига асирлар келтирилди. Мана, асирлардан бир аёл (боласини) қидирар эди. У асирлар орасидан бир чақалоқни топиб олди-да, уни қорнига босиб эмизди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бизга: «Бу аёл ўз боласини оловга ташлайди деб ўйлайсизларми?» дедилар. Биз: «Йўқ, Аллаҳга қасамки, у уни ташламасликка қодир бўлса (ташламайди)» дедик. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Аллаҳ бандаларига, бу аёлнинг боласига бўлган раҳмидан ҳам меҳрибонроқдир», дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، وَقُتَيْبَةُ، وَابْنُ، حُجْرٍ جَمِيعًا عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ جَعْفَرٍ، قَالَ ابْنُ أَيُّوبَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، أَخْبَرَنِي الْعَلاَءُ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَوْ يَعْلَمُ الْمُؤْمِنُ مَا عِنْدَ اللَّهِ مِنَ الْعُقُوبَةِ مَا طَمِعَ بِجَنَّتِهِ أَحَدٌ وَلَوْ يَعْلَمُ الْكَافِرُ مَا عِنْدَ اللَّهِ مِنَ الرَّحْمَةِ مَا قَنِطَ مِنْ جَنَّتِهِ أَحَدٌ " .
Бизга Яҳё ибн Айюб, Қутайба ва ибн Ҳужр — барчаси — Исмоил ибн Жаъфардан ривоят қилди. Ибн Айюб: бизга Исмоил ривоят қилди, менга Алў отасидан, у Абу Ҳурайрадан хабар берди, деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Агар мўмин Аллаҳ ҳузуридаги уқубатни билганида, ҳеч ким Унинг жаннатидан тамаъ қилмас эди. Ва агар кофир Аллаҳ ҳузуридаги раҳматни билганида, ҳеч ким Унинг жаннатидан умидини узмас эди», дедилар.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مَرْزُوقِ ابْنِ بِنْتِ مَهْدِيِّ بْنِ مَيْمُونٍ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَالَ رَجُلٌ لَمْ يَعْمَلْ حَسَنَةً قَطُّ لأَهْلِهِ إِذَا مَاتَ فَحَرِّقُوهُ ثُمَّ اذْرُوا نِصْفَهُ فِي الْبَرِّ وَنِصْفَهُ فِي الْبَحْرِ فَوَاللَّهِ لَئِنْ قَدَرَ اللَّهُ عَلَيْهِ لَيُعَذِّبَنَّهُ عَذَابًا لاَ يُعَذِّبُهُ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ فَلَمَّا مَاتَ الرَّجُلُ فَعَلُوا مَا أَمَرَهُمْ فَأَمَرَ اللَّهُ الْبَرَّ فَجَمَعَ مَا فِيهِ وَأَمَرَ الْبَحْرَ فَجَمَعَ مَا فِيهِ ثُمَّ قَالَ لِمَ فَعَلْتَ هَذَا قَالَ مِنْ خَشْيَتِكَ يَا رَبِّ وَأَنْتَ أَعْلَمُ . فَغَفَرَ اللَّهُ لَهُ " .
Менга Муҳаммад ибн Марзуқ ибн бинти Маҳдий ибн Маймун ривоят қилди, бизга Равҳ ривоят қилди, бизга Молик Абуз-Зиноддан, у Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Бир киши — ҳеч қачон бирорта яхшилик қилмаган — аҳлига: ‹Мен ўлсам, мени ёқиб юборинглар, сўнг ярмимни қуруқликка, ярмимни денгизга сочинглар. Аллаҳга қасамки, агар Аллаҳ менга қодир бўлса, У мени оламлардан ҳеч кимни азобламаган азоб билан азоблайди›, деди. У киши ўлганда, улар ўзларига буюрган ишни қилдилар. Сўнг Аллаҳ қуруқликка буюрди, у ўзидагини тўплади; денгизга буюрди, у ўзидагини тўплади. Сўнг: ‹Нега буни қилдинг?› деди. У: ‹Сенинг қўрқувингдан, эй Роббим, Сен яхши билгувчисан›, деди. Бас, Аллаҳ уни мағфират қилди», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ عَبْدٌ أَخْبَرَنَا وَقَالَ ابْنُ رَافِعٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، قَالَ قَالَ لِيَ الزُّهْرِيُّ أَلاَ أُحَدِّثُكَ بِحَدِيثَيْنِ عَجِيبَيْنِ قَالَ الزُّهْرِيُّ أَخْبَرَنِي حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَسْرَفَ رَجُلٌ عَلَى نَفْسِهِ فَلَمَّا حَضَرَهُ الْمَوْتُ أَوْصَى بَنِيهِ فَقَالَ إِذَا أَنَا مُتُّ فَأَحْرِقُونِي ثُمَّ اسْحَقُونِي ثُمَّ اذْرُونِي فِي الرِّيحِ فِي الْبَحْرِ فَوَاللَّهِ لَئِنْ قَدَرَ عَلَىَّ رَبِّي لَيُعَذِّبُنِي عَذَابًا مَا عَذَّبَهُ بِهِ أَحَدًا . قَالَ فَفَعَلُوا ذَلِكَ بِهِ فَقَالَ لِلأَرْضِ أَدِّي مَا أَخَذْتِ . فَإِذَا هُوَ قَائِمٌ فَقَالَ لَهُ مَا حَمَلَكَ عَلَى مَا صَنَعْتَ فَقَالَ خَشْيَتُكَ يَا رَبِّ - أَوْ قَالَ - مَخَافَتُكَ . فَغَفَرَ لَهُ بِذَلِكَ " . قَالَ الزُّهْرِيُّ وَحَدَّثَنِي حُمَيْدٌ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " دَخَلَتِ امْرَأَةٌ النَّارَ فِي هِرَّةٍ رَبَطَتْهَا فَلاَ هِيَ أَطْعَمَتْهَا وَلاَ هِيَ أَرْسَلَتْهَا تَأْكُلُ مِنْ خَشَاشِ الأَرْضِ حَتَّى مَاتَتْ هَزْلاً " . قَالَ الزُّهْرِيُّ ذَلِكَ لِئَلاَّ يَتَّكِلَ رَجُلٌ وَلاَ يَيْأَسَ رَجُلٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ ва Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди. Абд «ахбарана» деди, ибн Рофиъ эса — матн уники —: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, бизга Маъмар хабар берди, деди. У деди: Менга Зуҳрий: «Сенга иккита ажойиб ҳадис ривоят қилайми?» деди. Зуҳрий деди: Менга Ҳумайд ибн Абдурраҳмон Абу Ҳурайрадан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан хабар берди. У зот: «Бир киши ўз жонига нисбатан исроф қилди (гуноҳга ботди). Унга ўлим ҳозир бўлганида, ўғилларига васият қилиб: ‹Мен ўлсам, мени ёқинглар, сўнг янчинглар, сўнг мени денгиздаги шамолга сочинглар. Аллаҳга қасамки, агар Роббим менга қодир бўлса, У мени ҳеч кимни азобламаган азоб билан азоблайди›, деди. — У деди — Улар буни унга қилдилар. Сўнг У ерга: ‹Олганингни қайтар› деди. Бас, мана, у тик турибди. У: ‹Сени нима қилган ишингга ундади?› деди. У: ‹Сенинг қўрқувинг, эй Роббим›, — ёки: ‹Сендан хавфсирашим› — деди. Бас, У бунинг сабабидан уни мағфират қилди», дедилар. Зуҳрий деди: Менга Ҳумайд Абу Ҳурайрадан, у Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилди. У зот: «Бир аёл мушук сабабли дўзахга кирди: у уни боғлаб қўйди-да, на уни боқди, на уни очиб қўйдики, ернинг ҳашаротларидан еб турсин. Токи у (мушук) озиб ўлиб кетди», дедилар. Зуҳрий деди: Бу (икки ҳадис) — ҳеч ким (раҳматга) суяниб қолмаслиги ва ҳеч ким умидсизликка тушмаслиги учундир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ عَبْدٌ أَخْبَرَنَا وَقَالَ ابْنُ رَافِعٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، قَالَ قَالَ لِيَ الزُّهْرِيُّ أَلاَ أُحَدِّثُكَ بِحَدِيثَيْنِ عَجِيبَيْنِ قَالَ الزُّهْرِيُّ أَخْبَرَنِي حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَسْرَفَ رَجُلٌ عَلَى نَفْسِهِ فَلَمَّا حَضَرَهُ الْمَوْتُ أَوْصَى بَنِيهِ فَقَالَ إِذَا أَنَا مُتُّ فَأَحْرِقُونِي ثُمَّ اسْحَقُونِي ثُمَّ اذْرُونِي فِي الرِّيحِ فِي الْبَحْرِ فَوَاللَّهِ لَئِنْ قَدَرَ عَلَىَّ رَبِّي لَيُعَذِّبُنِي عَذَابًا مَا عَذَّبَهُ بِهِ أَحَدًا . قَالَ فَفَعَلُوا ذَلِكَ بِهِ فَقَالَ لِلأَرْضِ أَدِّي مَا أَخَذْتِ . فَإِذَا هُوَ قَائِمٌ فَقَالَ لَهُ مَا حَمَلَكَ عَلَى مَا صَنَعْتَ فَقَالَ خَشْيَتُكَ يَا رَبِّ - أَوْ قَالَ - مَخَافَتُكَ . فَغَفَرَ لَهُ بِذَلِكَ " . قَالَ الزُّهْرِيُّ وَحَدَّثَنِي حُمَيْدٌ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " دَخَلَتِ امْرَأَةٌ النَّارَ فِي هِرَّةٍ رَبَطَتْهَا فَلاَ هِيَ أَطْعَمَتْهَا وَلاَ هِيَ أَرْسَلَتْهَا تَأْكُلُ مِنْ خَشَاشِ الأَرْضِ حَتَّى مَاتَتْ هَزْلاً " . قَالَ الزُّهْرِيُّ ذَلِكَ لِئَلاَّ يَتَّكِلَ رَجُلٌ وَلاَ يَيْأَسَ رَجُلٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ ва Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди. Абд «ахбарана» деди, ибн Рофиъ эса — матн уники —: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, бизга Маъмар хабар берди, деди. У деди: Менга Зуҳрий: «Сенга иккита ажойиб ҳадис ривоят қилайми?» деди. Зуҳрий деди: Менга Ҳумайд ибн Абдурраҳмон Абу Ҳурайрадан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан хабар берди. У зот: «Бир киши ўз жонига нисбатан исроф қилди (гуноҳга ботди). Унга ўлим ҳозир бўлганида, ўғилларига васият қилиб: ‹Мен ўлсам, мени ёқинглар, сўнг янчинглар, сўнг мени денгиздаги шамолга сочинглар. Аллаҳга қасамки, агар Роббим менга қодир бўлса, У мени ҳеч кимни азобламаган азоб билан азоблайди›, деди. — У деди — Улар буни унга қилдилар. Сўнг У ерга: ‹Олганингни қайтар› деди. Бас, мана, у тик турибди. У: ‹Сени нима қилган ишингга ундади?› деди. У: ‹Сенинг қўрқувинг, эй Роббим›, — ёки: ‹Сендан хавфсирашим› — деди. Бас, У бунинг сабабидан уни мағфират қилди», дедилар. Зуҳрий деди: Менга Ҳумайд Абу Ҳурайрадан, у Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилди. У зот: «Бир аёл мушук сабабли дўзахга кирди: у уни боғлаб қўйди-да, на уни боқди, на уни очиб қўйдики, ернинг ҳашаротларидан еб турсин. Токи у (мушук) озиб ўлиб кетди», дедилар. Зуҳрий деди: Бу (икки ҳадис) — ҳеч ким (раҳматга) суяниб қолмаслиги ва ҳеч ким умидсизликка тушмаслиги учундир.
حَدَّثَنِي أَبُو الرَّبِيعِ، سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنِي الزُّبَيْدِيُّ، قَالَ الزُّهْرِيُّ حَدَّثَنِي حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " أَسْرَفَ عَبْدٌ عَلَى نَفْسِهِ " . بِنَحْوِ حَدِيثِ مَعْمَرٍ إِلَى قَوْلِهِ " فَغَفَرَ اللَّهُ لَهُ " . وَلَمْ يَذْكُرْ حَدِيثَ الْمَرْأَةِ فِي قِصَّةِ الْهِرَّةِ وَفِي حَدِيثِ الزُّبَيْدِيِّ قَالَ " فَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِكُلِّ شَىْءٍ أَخَذَ مِنْهُ شَيْئًا أَدِّ مَا أَخَذْتَ مِنْهُ " .
Менга Абу Рабийъ Сулаймон ибн Довуд ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Ҳарб ривоят қилди, менга аз-Зубайдий ривоят қилди. Зуҳрий деди: Менга Ҳумайд ибн Абдурраҳмон ибн Авф Абу Ҳурайрадан ривоят қилди. У деди: Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг шундай деганларини эшитдим: «Бир банда ўз жонига исроф қилди» — Маъмарнинг ҳадисига ўхшаш, «Бас, Аллаҳ уни мағфират қилди» деган сўзигача. У мушук қиссасидаги аёл ҳадисини зикр қилмади. Зубайдийнинг ҳадисида у: «Бас, Аллаҳ азза ва жалла ундан бирор нарса олган ҳар бир нарсага: ‹Ундан олган нарсангни қайтар› деди», деб айтди.
حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، سَمِعَ عُقْبَةَ بْنَ عَبْدِ الْغَافِرِ، يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " أَنَّ رَجُلاً فِيمَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ رَاشَهُ اللَّهُ مَالاً وَوَلَدًا فَقَالَ لِوَلَدِهِ لَتَفْعَلُنَّ مَا آمُرُكُمْ بِهِ أَوْ لأُوَلِّيَنَّ مِيرَاثِي غَيْرَكُمْ إِذَا أَنَا مُتُّ فَأَحْرِقُونِي - وَأَكْثَرُ عِلْمِي أَنَّهُ قَالَ - ثُمَّ اسْحَقُونِي وَاذْرُونِي فِي الرِّيحِ فَإِنِّي لَمْ أَبْتَهِرْ عِنْدَ اللَّهِ خَيْرًا وَإِنَّ اللَّهَ يَقْدِرُ عَلَىَّ أَنْ يُعَذِّبَنِي - قَالَ - فَأَخَذَ مِنْهُمْ مِيثَاقًا فَفَعَلُوا ذَلِكَ بِهِ وَرَبِّي فَقَالَ اللَّهُ مَا حَمَلَكَ عَلَى مَا فَعَلْتَ فَقَالَ مَخَافَتُكَ . قَالَ فَمَا تَلاَفَاهُ غَيْرُهَا " .
Менга Убайдуллаҳ ибн Муъоз ал-Анбарий ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, бизга Шуъба Қатодадан ривоят қилди. У Уқба ибн Абдулғофирнинг шундай деганини эшитди: Мен Абу Саъийд ал-Худрийнинг Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилиб айтаётганини эшитдим: «Сизлардан олдин ўтганлар ичидан бир кишига Аллаҳ мол ва фарзанд ато қилган эди. У ўз фарзандига: ‹Мен сизларга буюрган нарсани албатта қиласизлар, ёки мен меросимни сизлардан бошқага бераман: мен ўлсам, мени ёқинглар — билишимча у: сўнг янчинглар ва мени шамолга сочинглар, деди — чунки мен Аллаҳ ҳузурида бирор яхшилик тўпламадим, ва албатта Аллаҳ мени азоблашга қодирдир›, деди. — У деди — Сўнг у улардан аҳд олди, ва улар буни унга қилдилар — Роббимга қасам. Сўнг Аллаҳ: ‹Сени қилган ишингга нима ундади?› деди. У: ‹Сендан қўрқишим›, деди. — У деди — Бас, ундан бошқа нарса унга (кечиримга) сабаб бўлмади (уни шу қутқарди)».
وَحَدَّثَنَاهُ يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ الْحَارِثِيُّ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ قَالَ لِي أَبِي حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، كِلاَهُمَا عَنْ قَتَادَةَ، ذَكَرُوا جَمِيعًا بِإِسْنَادِ شُعْبَةَ نَحْوَ حَدِيثِهِ وَفِي حَدِيثِ شَيْبَانَ وَأَبِي عَوَانَةَ " أَنَّ رَجُلاً مِنَ النَّاسِ رَغَسَهُ اللَّهُ مَالاً وَوَلَدًا " . وَفِي حَدِيثِ التَّيْمِيِّ " فَإِنَّهُ لَمْ يَبْتَئِرْ عِنْدَ اللَّهِ خَيْرًا " . قَالَ فَسَّرَهَا قَتَادَةُ لَمْ يَدَّخِرْ عِنْدَ اللَّهِ خَيْرًا . وَفِي حَدِيثِ شَيْبَانَ " فَإِنَّهُ وَاللَّهِ مَا ابْتَأَرَ عِنْدَ اللَّهِ خَيْرًا " . وَفِي حَدِيثِ أَبِي عَوَانَةَ " مَا امْتَأَرَ " . بِالْمِيمِ .
Буни бизга Яҳё ибн Ҳабийб ал-Ҳорисий ҳам ривоят қилди, бизга Муътамир ибн Сулаймон ривоят қилди. У деди: Менга отам: бизга Қатода ривоят қилди, деди. (ҳ) Ва бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга ал-Ҳасан ибн Мусо ривоят қилди, бизга Шайбон ибн Абдурраҳмон ривоят қилди. (ҳ) Ва бизга ибн Мусанно ривоят қилди, бизга Абул-Валийд ривоят қилди, бизга Абу Авона ривоят қилди — иккаласи ҳам Қатодадан. Уларнинг ҳаммаси Шуъбанинг исноди билан унинг ҳадисига ўхшаш зикр қилдилар. Шайбон ва Абу Авонанинг ҳадисида: «Одамлардан бир кишига Аллаҳ мол ва фарзанд берган эди» (дейилди). Таймийнинг ҳадисида эса: «Чунки у Аллаҳ ҳузурида бирор яхшилик тўпламади» (дейилди). У деди: Буни Қатода «Аллаҳ ҳузурида бирор яхшилик жамғармади» деб тафсир қилди. Шайбоннинг ҳадисида: «Чунки у, Аллаҳга қасамки, Аллаҳ ҳузурида бирор яхшилик тўпламади» (дейилди). Абу Авонанинг ҳадисида эса: «Тўпламади» (деб, мим ҳарфи билан) келди.