Нажм сураси тафсири

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفٍ، عَنْ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ لَمَّا بَلَغَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سِدْرَةَ الْمُنْتَهَى قَالَ ‏"‏ انْتَهَى إِلَيْهَا مَا يَعْرُجُ مِنَ الأَرْضِ وَمَا يَنْزِلُ مِنْ فَوْقَ ‏.‏ قَالَ فَأَعْطَاهُ اللَّهُ عِنْدَهَا ثَلاَثًا لَمْ يُعْطِهِنَّ نَبِيًّا كَانَ قَبْلَهُ فُرِضَتْ عَلَيْهِ الصَّلاَةُ خَمْسًا وَأُعْطِيَ خَوَاتِمَ سُورَةِ الْبَقَرَةِ وَغُفِرَ لأُمَّتِهِ الْمُقْحِمَاتُ مَا لَمْ يُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ مَسْعُودٍ ‏:‏ ‏(‏ إذْ يَغْشَى السِّدْرَةَ مَا يَغْشَى ‏)‏ قَالَ السِّدْرَةُ فِي السَّمَاءِ السَّادِسَةِ ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ فَرَاشٌ مِنْ ذَهَبٍ وَأَشَارَ سُفْيَانُ بِيَدِهِ فَأَرْعَدَهَا وَقَالَ غَيْرُ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ إِلَيْهَا يَنْتَهِي عِلْمُ الْخَلْقِ لاَ عِلْمَ لَهُمْ بِمَا فَوْقَ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди, Молик ибн Миғвалдан, у Талҳа ибн Мусаррифдан, у Муррадан, у Абдуллаҳдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Сидратул-Мунтаҳога етганларида: «Ердан кўтарилган ва юқоридан тушган нарса(лар) унда ниҳоясига етади,» дедилар. (У) деди: Шунда Аллаҳ унга ўша ерда ундан олдинги ҳеч бир набийга бермаган учта (нарса)ни ато қилди: унга беш (вақт) намоз фарз қилинди, унга Бақара сурасининг охирги (оятлари) берилди ва унинг умматидан Аллаҳга ҳеч нарсани ширк келтирмаганларининг ҳалокатли (гуноҳлари) кечирилди. Ибн Масъуд: «Ўшанда Сидрани нима қоплаган бўлса, қоплаб турарди» (Нажм сураси, 16) (ояти ҳақида) деди: Сидра олтинчи осмондадир. Суфён деди: «Олтиндан парвоналар,» ва Суфён қўли билан ишора қилиб уни титратди. Молик ибн Миғвалдан бошқаси: «Махлуқотнинг илми унга (Сидрага) етиб тўхтайди, улардан ундан юқоридаги нарса ҳақида илм йўқ,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ، حَدَّثَنَا الشَّيْبَانِيُّ، قَالَ سَأَلْتُ زِرَّ بْنَ حُبَيْشٍ عَنْ قَوْلِهِ ‏:‏ ‏(‏فكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى ‏)‏ فَقَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ مَسْعُودٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَأَى جِبْرِيلَ وَلَهُ سِتُّمِائَةِ جَنَاحٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Маниъ хабар берди, бизга Аббод ибн ал-Аввом ривоят қилди, бизга аш-Шайбоний ривоят қилди, у деди: Мен Зирр ибн Ҳубайсдан Аллаҳнинг: «Ва у (орада) икки ёй (узунлиги) ёки ундан ҳам яқинроқ (масофа) бўлди» (Нажм сураси, 9) сўзи ҳақида сўрадим. У: «Менга Ибн Масъуд хабар бердики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Жибрилни олтиюз қаноти билан кўрган,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُجَالِدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ لَقِيَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَعْبًا بِعَرَفَةَ فَسَأَلَهُ عَنْ شَيْءٍ، فَكَبَّرَ حَتَّى جَاوَبَتْهُ الْجِبَالُ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ إِنَّا بَنُو هَاشِمٍ ‏.‏ فَقَالَ كَعْبٌ إِنَّ اللَّهَ قَسَمَ رُؤْيَتَهُ وَكَلاَمَهُ بَيْنَ مُحَمَّدٍ وَمُوسَى فَكَلَّمَ مُوسَى مَرَّتَيْنِ وَرَآهُ مُحَمَّدٌ مَرَّتَيْنِ ‏.‏ قَالَ مَسْرُوقٌ فَدَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَقُلْتُ هَلْ رَأَى مُحَمَّدٌ رَبَّهُ فَقَالَتْ لَقَدْ تَكَلَّمْتَ بِشَيْءٍ قَفَّ لَهُ شَعْرِي قُلْتُ رُوَيْدًا ثُمَّ قَرَأْتُ ‏:‏ ‏(‏لقَدْ رَأَى مِنْ آيَاتِ رَبِّهِ الْكُبْرَى ‏)‏ قَالَتْ أَيْنَ يُذْهَبُ بِكَ إِنَّمَا هُوَ جِبْرِيلُ مَنْ أَخْبَرَكَ أَنَّ مُحَمَّدًا رَأَى رَبَّهُ أَوْ كَتَمَ شَيْئًا مِمَّا أُمِرَ بِهِ أَوْ يَعْلَمُ الْخَمْسَ الَّتِي قَالَ اللَّهُ تَعَالَى ‏:‏ ‏(‏ إنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ ‏)‏ فَقَدْ أَعْظَمَ الْفِرْيَةَ وَلَكِنَّهُ رَأَى جِبْرِيلَ لَمْ يَرَهُ فِي صُورَتِهِ إِلاَّ مَرَّتَيْنِ مَرَّةً عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى وَمَرَّةً فِي جِيَادٍ لَهُ سِتُّمِائَةِ جَنَاحٍ قَدْ سَدَّ الأُفُقَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا الْحَدِيثِ وَحَدِيثُ دَاوُدَ أَقْصَرُ مِنْ حَدِيثِ مُجَالِدٍ ‏.‏

Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди, Мужолиддан, у Шаъбийдан (ривоят қилдики), у деди: Ибн Аббос Арофотда Каъб(ул-Аҳбор) билан учрашди ва ундан бир нарса ҳақида сўради. Шунда (Каъб) тоғлар унга акс-садо бергунича такбир айтди. Ибн Аббос: «Биз Бани Ҳошим(дан)миз,» деди. Каъб деди: «Албатта, Аллаҳ ўзини кўришни ва сўзлашини Муҳаммад билан Мусо ўртасида тақсим қилди: Мусога икки марта сўзлади ва Муҳаммад уни икки марта кўрди.» Масруқ деди: Мен Оишанинг олдига кириб: «Муҳаммад ўз Роббисини кўрганми?» дедим. У: «Сен шундай бир нарса айтдингки, ундан менинг сочларим тикка бўлди,» деди. Мен: «Шошманг,» дедим, сўнг ўқидим: «Албатта, у Роббисининг (энг) буюк оятларидан (баъзиларини) кўрди» (Нажм сураси, 18). У: «Сени қаёққа олиб кетишяпти? У фақат Жибрилдир. Ким сенга Муҳаммад ўз Роббисини кўрган, ёки ўзига буюрилган бирор нарсани яширган, ёки Аллаҳ Таоло айтган бештани билади (деб) хабар берган бўлса: «Албатта, соат (қиёмат) илми Аллаҳнинг ҳузуридадир, ёмғирни (ҳам У) ёғдиради» (Луқмон сураси, 34) — у энг буюк бўҳтонни (тўқибди). Лекин у Жибрилни кўрди, уни ўз (асл) суратида фақат икки марта кўрди: бир марта Сидратул-Мунтаҳо олдида, бир марта Жиёдда; унинг олтиюз қаноти бўлиб, уфқни тўсиб турарди,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: Довуд ибн Абу Ҳинд ҳам Шаъбийдан, у Масруқдан, у Оишадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бу ҳадисга ўхшашини ривоят қилган, Довуднинг ҳадиси эса Мужолиднинг ҳадисидан қисқароқдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ نَبْهَانَ بْنِ صَفْوَانَ الْبَصْرِيُّ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ كَثِيرٍ الْعَنْبَرِيُّ أَبُو غَسَّانَ، حَدَّثَنَا سَلْمُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ أَبَانَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ رَأَى مُحَمَّدٌ رَبَّهُ ‏.‏ قُلْتُ أَلَيْسَ اللَّهُ يَقُولُ ‏:‏ ‏(‏ لا تُدْرِكُهُ الأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الأَبْصَارَ ‏)‏ قَالَ وَيْحَكَ ذَاكَ إِذَا تَجَلَّى بِنُورِهِ الَّذِي هُوَ نُورُهُ وَقَدْ رَأَى مُحَمَّدٌ رَبَّهُ مَرَّتَيْنِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Амр ибн Набҳон ибн Сафвон ал-Басрий ас-Сақафий ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Касир ал-Анбарий Абу Ғассон ривоят қилди, бизга Салм ибн Жаъфар ривоят қилди, ал-Ҳакам ибн Абондан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у деди: Муҳаммад ўз Роббисини кўрди. Мен: «Аллаҳ: «Кўзлар Уни идрок эта олмайди, У эса кўзларни идрок этади» (Анъом сураси, 103) демаганми?» дедим. У: «Вой сенга! У — қачонки У Зот Ўзининг нури бўлган нури билан тажаллий қилганида(ги ҳолатдир). Муҳаммад ўз Роббисини икки марта кўрди,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўлдан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي قَوْلِ اللَّهِ ‏(‏ ولَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً * أُخْرَى عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى ‏)‏ ‏(‏ فأوْحَى إِلَى عَبْدِهِ مَا أَوْحَى ‏)‏ ‏(‏فكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى ‏)‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَدْ رَآهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Бизга Саид ибн Яҳё ибн Саид ал-Умавий ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Амр, Абу Саламадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан, Аллаҳнинг сўзи ҳақида ривоят қилди: «Ва, дарҳақиқат, у Уни бошқа бир тушишда — Сидратул-Мунтаҳо олдида кўрди» (Нажм сураси, 13-14), «Бас, (Аллаҳ) Унинг бандасига (Жибрил орқали) ваҳий қилган нарсани ваҳий қилди» (Нажм сураси, 10), «Бас, (Унинг масофаси) икки ёй узунлигича ёки ундан-да яқинроқ эди» (Нажм сураси, 9). Ибн Аббос деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Уни кўрганлар.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، وَابْنُ أَبِي رِزْمَةَ، وَأَبُو نُعَيْمٍ عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ‏(‏ ما كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى ‏)‏ قَالَ رَآهُ بِقَلْبِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ, Ибн Абу Ризма ва Абу Нуайм, Исроилдан, у Симокдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди: «Кўнгил кўрган нарсасини ёлғон демади» (Нажм сураси, 11) (иғи ҳақида). У деди: «Уни қалби билан кўрди.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، وَيَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ التُّسْتَرِيِّ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، قَالَ قُلْتُ لأَبِي ذَرٍّ لَوْ أَدْرَكْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلْتُهُ ‏.‏ فَقَالَ عَمَّا كُنْتَ تَسْأَلُهُ قُلْتُ كُنْتُ أَسْأَلُهُ هَلْ رَأَى مُحَمَّدٌ رَبَّهُ فَقَالَ قَدْ سَأَلْتُهُ فَقَالَ ‏ "‏ نُورٌ أَنَّى أَرَاهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга Вакииъ ва Язид ибн Ҳорун, Язид ибн Иброҳим ат-Тустарийдан, у Қатодадан, у Абдуллаҳ ибн Шақиқдан ривоят қилди, у деди: «Мен Абу Заррга: «Агар мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га етишганимда, ундан сўраган бўлардим,» дедим. У: «Сен ундан нима ҳақида сўраган бўлардинг?» деди. Мен: «Мен ундан Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Роббисини кўрдими, деб сўраган бўлардим,» дедим. У: «Мен ундан сўраганман, у: «(У) бир нурдир, мен Уни қандай кўрдим?» деди,» деди.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، وَابْنُ أَبِي رِزْمَةَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ‏(‏ما كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى ‏)‏ قَالَ رَأَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جِبْرِيلَ فِي حُلَّةٍ مِنْ رَفْرَفٍ قَدْ مَلأَ مَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Убайдуллаҳ ибн Мусо ва Ибн Абу Ризма, Исроилдан, у Абу Ишоқдан, у Абдурраҳмон ибн Язиддан, у Абдуллаҳдан ривоят қилди: «Кўнгил кўрган нарсасини ёлғон демади» (Нажм сураси, 11) (иғи ҳақида). У деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Жибрилни рафрафдан (яшил кўрпа) бир либосда, осмон ва ер орасини тўлдирган ҳолда кўрдилар.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.