حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الْعَنْبَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ كَثِيرٍ الْعَنْبَرِيُّ أَبُو غَسَّانَ، قَالَ حَدَّثَنَا سَلْمُ ابْنُ جَعْفَرٍ وَكَانَ ثِقَةً عَنِ الْحَكَمِ بْنِ أَبَانَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، قَالَ قِيلَ لاِبْنِ عَبَّاسٍ بَعْدَ صَلاَةِ الصُّبْحِ مَاتَتْ فُلاَنَةُ لِبَعْضِ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَسَجَدَ فَقِيلَ لَهُ أَتَسْجُدُ هَذِهِ السَّاعَةَ فَقَالَ أَلَيْسَ قَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا رَأَيْتُمْ آيَةً فَاسْجُدُوا " . فَأَىُّ آيَةٍ أَعْظَمُ مِنْ ذَهَابِ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Бизга Аббос ал-Анбарий ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Касир ал-Анбарий Абу Ғассон ривоят қилди, у деди: бизга Салм ибн Жаъфар — у сиқа (ишончли) эди — ал-Ҳакам ибн Абондан, у Икримадан (ривоят қилдики), у деди: «Субҳ намозидан кейин Ибн Аббосга Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжаларидан бири бўлмиш фалон аёл вафот этди, дейилди. Шунда у сажда қилди. Унга: «Бу пайтда сажда қиласанми?» дейилди. У: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қачон (бир) оятни (аломатни) кўрсангиз, сажда қилинглар,» демаганмидилар? Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжаларининг кетишидан (вафотидан) кўра қайси оят (аломат) улуғроқ?» деди.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни фақат шу йўлдан биламиз.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا هَاشِمٌ، هُوَ ابْنُ سَعِيدٍ الْكُوفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا كِنَانَةُ، قَالَ حَدَّثَتْنَا صَفِيَّةُ بِنْتُ حُيَىٍّ، قَالَتْ دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ بَلَغَنِي عَنْ حَفْصَةَ وَعَائِشَةَ كَلاَمٌ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ " أَلاَ قُلْتِ فَكَيْفَ تَكُونَانِ خَيْرًا مِنِّي وَزَوْجِي مُحَمَّدٌ وَأَبِي هَارُونُ وَعَمِّي مُوسَى " . وَكَانَ الَّذِي بَلَغَهَا أَنَّهُمْ قَالُوا نَحْنُ أَكْرَمُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْهَا . وَقَالُوا نَحْنُ أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَبَنَاتُ عَمِّهِ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ .هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ صَفِيَّةَ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ هَاشِمٍ الْكُوفِيُّ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِذَلِكَ الْقَوِيِّ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Абдуссамад ибн Абдулворис ривоят қилди, у деди: бизга Ҳошим — у Ибн Саид ал-Куфий — ривоят қилди, у деди: бизга Кинона ривоят қилди, у деди: бизга Сафийя бинт Ҳуяй ривоят қилди, у деди: «Менинг ҳузуримга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) кирдилар. Менга Ҳафса ва Оиша томонидан (айтилган) бир гап етиб келган эди, мен буни у кишига айтдим. Шунда у: «Нега: «Қандай қилиб сиз икковингиз мендан яхши бўласиз, ҳолбуки эрим Муҳаммад, отам Ҳорун, амаким эса Мусо-ку!» демадинг?» дедилар.» Унга етиб келган гап шуки, улар: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурида ундан кўра азизроқмиз,» ва: «Биз Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжалари ҳамда у кишининг амаки қизларимиз,» дейишган эди. Бу бобда Анасдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ғарибдир, уни Сафийянинг ҳадисидан фақат Ҳошим ал-Куфийнинг ҳадиси орқали биламиз, унинг исноди (санади) унчалик кучли эмас.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ عَثْمَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ يَعْقُوبَ الزَّمْعِيُّ، عَنْ هَاشِمِ بْنِ هَاشِمٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ وَهْبِ بْنِ زَمْعَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّ أُمَّ سَلَمَةَ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى ا��له عليه وسلم دَعَا فَاطِمَةَ عَامَ الْفَتْحِ فَنَاجَاهَا فَبَكَتْ ثُمَّ حَدَّثَهَا فَضَحِكَتْ قَالَتْ فَلَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَأَلْتُهَا عَنْ بُكَائِهَا وَضَحِكِهَا . قَالَتْ أَخْبَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ يَمُوتُ فَبَكَيْتُ ثُمَّ أَخْبَرَنِي أَنِّي سَيِّدَةُ نِسَاءِ أَهْلِ الْجَنَّةِ إِلاَّ مَرْيَمَ بِنْتَ عِمْرَانَ فَضَحِكْتُ . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Холид ибн Асма ривоят қилди, у деди: менга Мусо ибн Яъқуб аз-Замъий ривоят қилди, у Ҳошим ибн Ҳошимдан (ривоят қилдики), Абдуллаҳ ибн Ваҳб ибн Замъа унга хабар бериб (айтдики), Умм Салама унга хабар берди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Фатҳ (Макка фатҳи) йилида Фотимани чақириб, унга сирлашиб (пичирлаб) гапирдилар, шунда у (Фотима) йиғлади. Сўнгра унга (яна) сўзладилар, шунда у кулди. (Умм Салама) деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) вафот этганларидан кейин мен ундан (Фотимадан) йиғлаши ва кулиши ҳақида сўрадим. У деди: «Менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўзларининг вафот этажакларини хабар бердилар, шунинг учун йиғладим. Сўнгра менга, Имрон қизи Марямдан бошқа, жаннат аҳли аёлларининг саййидаси (улуғи) эканимни хабар бердилар, шунинг учун кулдим.»» Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالاَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ بَلَغَ صَفِيَّةَ أَنَّ حَفْصَةَ، قَالَتْ بِنْتُ يَهُودِيٍّ . فَبَكَتْ فَدَخَلَ عَلَيْهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَهِيَ تَبْكِي فَقَالَ " مَا يُبْكِيكِ " . فَقَالَتْ قَالَتْ لِي حَفْصَةُ إِنِّي بِنْتُ يَهُودِيٍّ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّكِ لاَبْنَةُ نَبِيٍّ وَإِنَّ عَمَّكِ لَنَبِيٌّ وَإِنَّكِ لَتَحْتَ نَبِيٍّ فَفِيمَ تَفْخَرُ عَلَيْكِ " . ثُمَّ قَالَ " اتَّقِي اللَّهَ يَا حَفْصَةُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Бизга Исъҳоқ ибн Мансур ва Абд ибн Ҳумайд ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Абдураззоқ хабар берди, у деди: бизга Маъмар хабар берди, у Собитдан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: «Сафийяга Ҳафса: «Яҳудийнинг қизи,» деганлиги етиб келди, шунда у йиғлади. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг ҳузурига кирдилар, у йиғлар эди. У: «Сени нима йиғлатяпти?» дедилар. У: «Ҳафса менга: «Яҳудийнинг қизи,» деди,» деди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сен бир набийнинг қизисан, амакинг ҳам набий, сен бир набийнинг (никоҳи) остидасан; у сенга нима билан фахрланади?!» дедилар. Сўнгра: «Аллаҳдан қўрқгин, эй Ҳафса,» дедилар.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خَيْرُكُمْ خَيْرُكُمْ لأَهْلِهِ وَأَنَا خَيْرُكُمْ لأَهْلِي وَإِذَا مَاتَ صَاحِبُكُمْ فَدَعُوهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ مِنْ حَدِيثِ الثَّوْرِيِّ مَا أَقَلَّ مَنْ رَوَاهُ عَنِ الثَّوْرِيِّ . وَرُوِيَ هَذَا عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Юсуф ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизларнинг энг яхшингиз аҳлига (оиласига) энг яхши бўлганингиздир, мен эса сизларнинг аҳлига энг яхшиларингизман. Соҳибингиз (яқинингиз) вафот этса, уни (ёмонламасдан) қўйиб қўйинглар,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ас-Саврий (Суфён) нинг ҳадисидан ҳасан ғариб саҳиҳдир; уни Саврийдан ривоят қилганлар ниҳоятда кам. Бу (ҳадис) Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан мурсал тарзда ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنِ الْوَلِيدِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ زَائِدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يُبَلِّغُنِي أَحَدٌ عَنْ أَحَدٍ مِنْ أَصْحَابِي شَيْئًا فَإِنِّي أُحِبُّ أَنْ أَخْرُجَ إِلَيْهِمْ وَأَنَا سَلِيمُ الصَّدْرِ " . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَالٍ فَقَسَمَهُ فَانْتَهَيْتُ إِلَى رَجُلَيْنِ جَالِسَيْنِ وَهُمَا يَقُولاَنِ وَاللَّهِ مَا أَرَادَ مُحَمَّدٌ بِقِسْمَتِهِ الَّتِي قَسَمَهَا وَجْهَ اللَّهِ وَلاَ الدَّارَ الآخِرَةَ . فَتَثَبَّتُّ حِينَ سَمِعْتُهُمَا فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَخْبَرْتُهُ فَاحْمَرَّ وَجْهُهُ وَقَالَ " دَعْنِي عَنْكَ فَقَدْ أُوذِيَ مُوسَى بِأَكْثَرَ مِنْ هَذَا فَصَبَرَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ زِيدَ فِي هَذَا الإِسْنَادِ رَجُلٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Юсуф ривоят қилди, у Исроилдан, у ал-Валиддан, у Зайд ибн Зоидадан, у Абдуллаҳ ибн Масъуддан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳеч ким менга саҳобаларимнинг бирортаси ҳақида (ёмон) бир нарса етказмасин, чунки мен уларнинг олдига кўнглим тоза (хотиржам) ҳолда чиқишни хуш кўраман,» дедилар. Абдуллаҳ деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га (бир) мол келтирилди, у киши уни тақсим қилдилар. Мен ўтирган икки кишининг олдига етиб бордим, улар: «Аллаҳга қасамки, Муҳаммад ўзи қилган бу тақсимотда Аллаҳнинг юзини (розилигини) ҳам, охират диёрини ҳам ирода қилмади,» дейишар эди. Буни эшитганимда (ҳақиқатини) аниқладим, сўнгра Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га келдим ва у кишига хабар бердим. Шунда у кишининг юзлари қизарди ва: «Мендан (буни) қўй; Мусо бундан ҳам кўпроқ ранжитилган эди, лекин сабр қилган,» дедилар.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис бу йўлдан ғарибдир, бу иснодга (санадга) бир киши қўшилган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، وَالْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنِ السُّدِّيِّ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ أَبِي هِشَامٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ زَائِدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يُبَلِّغُنِي أَحَدٌ عَنْ أَحَدٍ شَيْئًا " . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا مِنْ هَذَا مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ .
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллаҳ ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Убайдуллаҳ ибн Мусо ва Ҳусайн ибн Муҳаммад ривоят қилдилар, улар Исроилдан, у ас-Суддийдан, у ал-Валид ибн Абу Ҳишомдан, у Зайд ибн Зоидадан, у Абдуллаҳ ибн Масъуд (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ҳеч ким менга бировнинг бирортаси ҳақида (ёмон) бир нарса етказмасин,» дедилар. Бу ҳадис Абдуллаҳ ибн Масъуддан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан, шу мазмуннинг бир қисми билан бошқа йўлдан ҳам ривоят қилинган.