حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا قَالَتْ كَانَ أَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْوَحْىِ الرُّؤْيَا الصَّادِقَةَ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لاَ يَرَى رُؤْيَا إِلاَّ جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلاَءُ فَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ يَتَحَنَّثُ فِيهِ - وَهُوَ التَّعَبُّدُ - اللَّيَالِيَ أُولاَتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى فَجِئَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ . قَالَ " مَا أَنَا بِقَارِئٍ - قَالَ - فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ . قَالَ قُلْتُ مَ�� أَنَا بِقَارِئٍ - قَالَ - فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ . فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي . فَقَالَ { اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ * خَلَقَ الإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ * اقْرَأْ وَرَبُّكَ الأَكْرَمُ * الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ * عَلَّمَ الإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ} " . فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَرْجُفُ بَوَادِرُهُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ فَقَالَ " زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي " . فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ ثُمَّ قَالَ لِخَدِيجَةَ " أَىْ خَدِيجَةُ مَا لِي " . وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ قَالَ " لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي " . قَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ كَلاَّ أَبْشِرْ فَوَاللَّهِ لاَ يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا وَاللَّهِ إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَصْدُقُ الْحَدِيثَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ . فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى وَهُوَ ابْنُ عَمِّ خَدِيجَةَ أَخِي أَبِيهَا وَكَانَ امْرَأً تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعَرَبِيَّ وَيَكْتُبُ مِنَ الإِنْجِيلِ بِالْعَرَبِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ . فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ أَىْ عَمِّ اسْمَعْ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ . قَالَ وَرَقَةُ بْنُ نَوْفَلٍ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَبَرَ مَا رَآهُ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي أُنْزِلَ عَلَى مُوسَى صلى الله عليه وسلم يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا يَا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا حِينَ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ " . قَالَ وَرَقَةُ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمَا جِئْتَ بِهِ إِلاَّ عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا " .
Оиша — Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжаси — хабар берди: "Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га ваҳйдан биринчи бошланган нарса — уйқуда (кўрган) рост тушлар эди; у (не) бир туш кўрмасин — албатта у тонг ёруғидек (рост) келар эди. Кейин унга ёлғизлик (хилват) севимли қилинди; у Ҳиро ғорида ёлғиз қолиб, аҳлига қайтишдан олдин — санақли кечалар — унда таҳаннус қилар эди (ибодат қилар эди) ва шунинг учун озуқа олар эди; кейин Хадича(нинг олди)га қайтиб, шунга ўхшаш (яна) озуқа олар эди — то унга Ҳиро ғорида (турган чоғида) Ҳақ (ваҳий) тусатдан келгунча. Бас унга Малак келди ва: ‹Ўқи› деди. У: ‹Мен ўқувчи эмасман› деди. (Набий айтди:) У мени олиб, мени — толиқ (ҳалдан тойиш)гача етгунча — сиқди, кейин мени қўйиб юборди ва: ‹Ўқи› деди. Мен: ‹Мен ўқувчи эмасман› дедим. У мени олиб, иккинчи марта — ҳолдан тойишимга етгунча — сиқди, кейин қўйиб юборди ва: ‹Ўқи› деди. Мен: ‹Мен ўқувчи эмасман› дедим. У мени олиб, учинчи марта — ҳолдан тойишимга етгунча — сиқди, кейин қўйиб юборди ва: ‹Ўқи — яратган Роббинг номи билан! У инсонни лахта (қон)дан яратди. Ўқи, Роббинг эса карамди энг (улуғи) — қалам билан (ёзишни) ўргатган, инсонга билмаган нарсасини ўргатган› деди.» Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) — елкасидаги мушаклар титраб — уни (ушбу оятларни) (олиб) қайтди, то Хадича(нинг олди)га кириб: ‹Мени ўраб қўйинглар, мени ўраб қўйинглар› деди. Улар уни ўрадилар — то ундан қўрқув кетгунча; кейин Хадичага: ‹Эй Хадича, менга нима бўлди?› деди ва унга (бўлган) хабарни айтди. ‹Албатта мен ўзимдан (жонимга) қўрқдим› деди. Хадича унга: ‹Йўқ (қўрқма)! Суюнчили бўл! Валлаҳи, Аллаҳ сени ҳеч қачон хор қилмайди: чунки сен раҳмни (қариндошлик алоқасини) улайсан, гапни рост сўзлайсан, оғирликни кўтарасан, камбағалга (йўқ нарсани) касб этиб берасан, меҳмонни сийлайсан, ҳақ мусибатларида ёрдам берасан› деди. Кейин Хадича уни олиб борди — то уни Варақа ибн Навфал ибн Асад ибн Абдул-Уззо(нинг олди)га келтирди; у Хадичанинг амаки ўғли — отасининг укаси(нинг ўғли) эди; у жоҳилиятда насронийликни қабул қилган киши эди, араб хатини ёзар ва Инжилдан арабчада — Аллаҳ хоҳлаганча — ёзар эди; у кексайиб қолган, кўзи ожиз кекса эди. Хадича унга: ‹Эй амакижон, жиянингдан эшит› деди. Варақа ибн Навфал: ‹Эй жиян, нима кўряпсан?› деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга кўрган нарсасини хабар берди. Варақа унга: ‹Бу — Аллаҳнинг Мусо (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га нозил қилган Номус (Жибрил)и; қанийди мен унда ёш (йигит) бўлсам, қанийди қавминг сени (юртингдан) чиқарган чоғда мен тирик бўлсам› деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): ‹Улар мени чиқарувчимилар?› деди. Варақа: ‹Ҳа; сен келтирган нарса(га ўхшаш нарса)ни келтирган ҳеч бир киши йўқки, душманлик кўрмаган бўлса; агар сенинг кунинг менга етса, мен сенга қаттиқ ёрдам бераман› деди."