حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، حَدَّثَنَا عَامِرٌ الأَحْوَلُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ نَذْرَ لاِبْنِ آدَمَ فِيمَا لاَ يَمْلِكُ وَلاَ عِتْقَ لَهُ فِيمَا لاَ يَمْلِكُ وَلاَ طَلاَقَ لَهُ فِيمَا لاَ يَمْلِكُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَمُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ وَجَابِرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعَائِشَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ أَحْسَنُ شَيْءٍ رُوِيَ فِي هَذَا الْبَابِ . وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ رُوِيَ ذَلِكَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَالْحَسَنِ وَسَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ وَعَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ وَشُرَيْحٍ وَجَابِرِ بْنِ زَيْدٍ وَغَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ فُقَهَاءِ التَّابِعِينَ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ . وَرُوِيَ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ أَنَّهُ قَالَ فِي الْمَنْصُوبَةِ إِنَّهَا تَطْلُقُ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ وَالشَّعْبِيِّ وَغَيْرِهِمَا مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُمْ قَالُوا إِذَا وَقَّتَ نُزِّلَ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَمَالِكِ بْنِ أَنَسٍ أَنَّهُ إِذَا سَمَّى امْرَأَةً بِعَيْنِهَا أَوْ وَقَّتَ وَقْتًا أَوْ قَالَ إِنْ تَزَوَّجْتُ مِنْ كُورَةِ كَذَا فَإِنَّهُ إِنْ تَزَوَّجَ فَإِنَّهَا تَطْلُقُ . وَأَمَّا ابْنُ الْمُبَارَكِ فَشَدَّدَ فِي هَذَا الْبَابِ وَقَالَ إِنْ فَعَلَ لاَ أَقُولُ هِيَ حَرَامٌ . وَقَالَ أَحْمَدُ إِنْ تَزَوَّجَ لاَ آمُرُهُ أَنْ يُفَارِقَ امْرَأَتَهُ . وَقَالَ إِسْحَاقُ أَنَا أُجِيزُ فِي الْمَنْصُوبَةِ لِحَدِيثِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَإِنْ تَزَوَّجَهَا لاَ أَقُولُ تَحْرُمُ عَلَيْهِ امْرَأَتُهُ . وَوَسَّعَ إِسْحَاقُ فِي غَيْرِ الْمَنْصُوبَةِ . وَذُكِرَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ حَلَفَ بِالطَّلاَقِ أَنَّهُ لاَ يَتَزَوَّجُ ثُمَّ بَدَا لَهُ أَنْ يَتَزَوَّجَ هَلْ لَهُ رُخْصَةٌ بِأَنْ يَأْخُذَ بِقَوْلِ الْفُقَهَاءِ الَّذِينَ رَخَّصُوا فِي هَذَا فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ إِنْ كَانَ يَرَى هَذَا الْقَوْلَ حَقًّا مِنْ قَبْلِ أَنْ يُبْتَلَى بِهَذِهِ الْمَسْأَلَةِ فَلَهُ أَنْ يَأْخُذَ بِقَوْلِهِمْ فَأَمَّا مَنْ لَمْ يَرْضَ بِهَذَا فَلَمَّا ابْتُلِيَ أَحَبَّ أَنْ يَأْخُذَ بِقَوْلِهِمْ فَلاَ أَرَى لَهُ ذَلِكَ .
Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга Омир ал-Аҳвал ривоят қилди, Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Одам боласига ўзи эга бўлмаган нарсада назр йўқ, ўзи эга бўлмаган нарсада (қул) озод қилиш йўқ ва ўзи эга бўлмаган нарсада талоғ йўқ,» дедилар. У (Абу Исо) деди: бу бобда Али, Муоз ибн Жабал, Жобир, Ибн Аббос ва Оишадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Абдуллаҳ ибн Амрнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир ва бу бобда ривоят қилинган энг яхши нарсадир. Бу Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобалари ва бошқаларидан бўлган илм аҳлининг кўпчилигининг сўзидир; бу Али ибн Абу Толиб, Ибн Аббос, Жобир ибн Абдуллаҳ, Саид ибн ал-Мусайяб, ал-Ҳасан, Саид ибн Жубайр, Али ибн ал-Ҳусайн, Шурайҳ, Жобир ибн Зайд ва тобеинлардан бўлган бир неча фақиҳдан ривоят қилинган; шу (сўз) билан Шофеий ҳам айтади. Ибн Масъуддан: у «белгиланган (аёл)» ҳақида: «Албатта у талоғ бўлади,» дегани ривоят қилинган. Иброҳим ан-Нахаий, аш-Шаъбий ва бошқа илм аҳлидан: «Агар (эр) вақт белгиласа, (талоғ) тушади,» деганлари ривоят қилинган. Бу Суфён ас-Саврий ва Молик ибн Анаснинг сўзидир: агар (эр) муайян бир аёлни номма-ном айтса, ёки вақт белгиласа, ёки «Фалон шаҳардан уйлансам (талоғ)» деса — агар уйланса, у талоғ бўлади. Ибн ал-Муборак эса бу бобда қаттиқлик қилиб: «Агар (шундай) қилса, мен «у (хотин) ҳаром» демайман,» деди. Аҳмад: «Агар уйланса, мен унга хотинидан ажралишни буюрмайман,» деди. Ишоқ: «Мен «белгиланган (аёл)» ҳақида Ибн Масъуд ҳадиси сабабли (талоғни) жоиз санайман; агар унга уйланса эса, мен «хотини унга ҳаром бўлди» демайман,» деди. Ишоқ «белгиланмаган (аёл)» хусусида кенгчилик берди. Абдуллаҳ ибн ал-Муборакдан ривоят қилинишича, ундан талоғ билан уйланмасликка қасам ичиб, сўнг уйланиш истаги пайдо бўлган киши ҳақида — бу масалада рухсат берган фақиҳларнинг сўзига амал қилишга рухсати борми, деб сўралганда, Абдуллаҳ ибн ал-Муборак: «Агар у бу масалага дуч келишидан олдин бу сўзни ҳақ деб билган бўлса, уларнинг сўзига амал қилиши мумкин; аммо ким буни қабул қилмаса-ю, синовга дуч келгач уларнинг сўзига амал қилишни хоҳласа, мен буни унга (жоиз) деб кўрмайман,» деди.