حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، سَمِعَ رَجُلاً، يَقُولُ لاَ وَالْكَعْبَةِ . فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ لاَ يُحْلَفُ بِغَيْرِ اللَّهِ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ حَلَفَ بِغَيْرِ اللَّهِ فَقَدْ كَفَرَ أَوْ أَشْرَكَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَفُسِّرَ هَذَا الْحَدِيثُ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ قَوْلَهُ " فَقَدْ كَفَرَ أَوْ أَشْرَكَ " عَلَى التَّغْلِيظِ . وَالْحُجَّةُ فِي ذَلِكَ حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سَمِعَ عُمَرَ يَقُولُ وَأَبِي وَأَبِي . فَقَالَ " أَلاَ إِنَّ اللَّهَ يَنْهَاكُمْ أَنْ تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ " . وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " مَنْ قَالَ فِي حَلِفِهِ وَاللاَّتِ وَالْعُزَّى فَلْيَقُلْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا مِثْلُ مَا رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " إِنَّ الرِّيَاءَ شِرْكٌ " . وَقَدْ فَسَّرَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ هَذِهِ الآيَة : ( وَمَنْ كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلاً صَالِحًا ) الآيَةَ قَالَ لاَ يُرَائِي .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абу Холид ал-Аҳмар ривоят қилди, ал-Ҳасан ибн Убайдуллаҳдан, у Саъд ибн Убайдадан (ривоят қилдики), Ибн Умар бир кишининг: «Йўқ, Каъба ҳақи,» деяётганини эшитиб қолди-да: «Аллаҳдан ўзга билан қасам ичилмайди, чунки мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: Ким Аллаҳдан ўзга билан қасам ичса, куфр қилди ёки ширк келтирди, деганларини эшитганман,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир. Бу ҳадис баъзи илм аҳли ҳузурида шундай талқин қилинган: унинг «куфр қилди ёки ширк келтирди» дегани — (гуноҳни) оғирлаштириш (тарзида айтилган) бўлиб, ундаги ҳужжат Ибн Умар ҳадисидир: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Умарнинг: «Отам ҳақи, отам ҳақи,» деганини эшитиб: «Огоҳ бўлинглар, Аллаҳ сизларни оталарингиз билан қасам ичишдан қайтаради,» дедилар; яна Абу Ҳурайранинг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (қилган) ҳадисидир: у: «Ким қасамида: Лот ва Уззо ҳақи, деса, Ла илаҳа иллаллаҳъ деб айтсин,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу худди Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Албатта риё ширкдир,» деб ривоят қилингани кабидир. Баъзи илм аҳли «Ким Роббига рўбарў бўлишни умид қилса, солиҳ амал қилсин» (Каҳф сураси, 110) оятини «риё қилмасин» деб талқин қилган.