حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، بِمَعْنَاهُ قَالَ " عَرِّفْهَا حَوْلاً " . وَقَالَ ثَلاَثَ مِرَارٍ قَالَ فَلاَ أَدْرِي قَالَ لَهُ ذَلِكَ فِي سَنَةٍ أَوْ فِي ثَلاَثِ سِنِينَ .
Бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Яҳё Шуъбадан шу маънода ривоят қилди. У: «Уни бир йил эълон қил», деди ва уч марта деди. (Рови) айтди: Билмадим, у буни бир йилда дедими ёки уч йилда.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ قَالَ فِي التَّعْرِيفِ قَالَ عَامَيْنِ أَوْ ثَلاَثَةً . وَقَالَ " اعْرِفْ عَدَدَهَا وَوِعَاءَهَا وَوِكَاءَهَا " . زَادَ " فَإِنْ جَاءَ صَاحِبُهَا فَعَرَفَ عَدَدَهَا وَوِكَاءَهَا فَادْفَعْهَا إِلَيْهِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَيْسَ يَقُولُ هَذِهِ الْكَلِمَةَ إِلاَّ حَمَّادٌ فِي هَذَا الْحَدِيثِ يَعْنِي " فَعَرَفَ عَدَدَهَا " .
Бизга Мусо ибн Исмоил ривоят қилди, бизга Ҳаммод ривоят қилди, бизга Салама ибн Куҳайл унинг исноди ва маъноси билан ривоят қилди. У эълон қилиш ҳақида: «Икки йил ёки уч йил», деди. Ва: «Унинг саноғини, идишини ва боғичини билиб ол», деди. У: «Агар эгаси келиб, унинг саноғини ва боғичини айтса, уни унга топшир», деб (сўз) қўшди. Абу Довуд айтди: Бу ҳадисда унинг саноғини айтсаъ деган бу калимани фақат Ҳаммод айтади, яъни фаъарафа ададаҳаъ.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرَ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ يَزِيدَ، مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ اللُّقَطَةِ فَقَالَ " عَرِّفْهَا سَنَةً ثُمَّ اعْرِفْ وِكَاءَهَا وَعِفَاصَهَا ثُمَّ اسْتَنْفِقْ بِهَا فَإِنْ جَاءَ رَبُّهَا فَأَدِّهَا إِلَيْهِ " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَضَالَّةُ الْغَنَمِ فَقَالَ " خُذْهَا فَإِنَّمَا هِيَ لَكَ أَوْ لأَخِيكَ أَوْ لِلذِّئْبِ " . قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَضَالَّةُ الإِبِلِ فَغَضِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى احْمَرَّتْ وَجْنَتَاهُ - أَوِ احْمَرَّ وَجْهُهُ - وَقَالَ " مَا لَكَ وَلَهَا مَعَهَا حِذَاؤُهَا وَسِقَاؤُهَا حَتَّى يَأْتِيَهَا رَبُّهَا " .
Бизга Қутайба ибн Саъийд ривоят қилди, бизга Исмоил ибн Жаъфар Робиъа ибн Абу Абдурраҳмондан, у ал-Мунбаъиснинг озод қилингани Язиддан, у Зайд ибн Холид ал-Жуҳанийдан ривоят қилдики, бир киши Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан луқата (топилган нарса) ҳақида сўради. У: «Уни бир йил эълон қил, сўнг унинг боғичи ва идишини билиб ол, сўнг ундан фойдалан. Агар эгаси келса, уни унга топшир», деди. У: «Эй Аллаҳнинг Расули, адашган қўй-чи?» деди. У: «Уни ол, зеро у ё сеники, ё биродарингники, ё бўрининкидир», деди. У: «Эй Аллаҳнинг Расули, адашган туя-чи?» деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ғазабланди, ҳатто икки ёноғи қизарди — ёки юзи қизарди — ва: «Сенинг унга нима ишинг бор? У билан бирга унинг оёқ кийими (туёғи) ва сув идиши (қорнидаги суви) бор, токи эгаси унга келгунча (ўзи яшайверади)», деди.
حَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي مَالِكٌ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ زَادَ " سِقَاؤُهَا تَرِدُ الْمَاءَ وَتَأْكُلُ الشَّجَرَ " . وَلَمْ يَقُلْ " خُذْهَا " . فِي ضَالَّةِ الشَّاءِ وَقَالَ فِي اللُّقَطَةِ " عَرِّفْهَا سَنَةً فَإِنْ جَاءَ صَاحِبُهَا وَإِلاَّ فَشَأْنَكَ بِهَا " . وَلَمْ يَذْكُرِ " اسْتَنْفِقْ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ الثَّوْرِيُّ وَسُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ وَحَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ رَبِيعَةَ مِثْلَهُ لَمْ يَقُولُوا " خُذْهَا " .
Бизга Ибнус Сарҳ ривоят қилди, бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, менга Молик унинг исноди ва маъноси билан хабар берди. У: «Унинг сув идиши — сувга келади ва дарахтни ейди», деб (сўз) қўшди ва адашган қўй ҳақида «уни ол» демади. Луқата ҳақида эса: «Уни бир йил эълон қил, агар эгаси келса (бер), бўлмаса у билан ўзинг билганингдек иш қил», деди ва ундан фойдаланъни эслатмади. Абу Довуд айтди: Уни Саврий, Сулаймон ибн Билол ва Ҳаммод ибн Салама Робиъадан шунга ўхшаш ривоят қилдилар, улар «уни ол» демадилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَهَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، عَنِ الضَّحَّاكِ، - يَعْنِي ابْنَ عُثْمَانَ - عَنْ سَالِمِ أَبِي النَّضْرِ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَنِ اللُّقَطَةِ فَقَالَ " عَرِّفْهَا سَنَةً فَإِنْ جَاءَ بَاغِيهَا فَأَدِّهَا إِلَيْهِ وَإِلاَّ فَاعْرِفْ عِفَاصَهَا وَوِكَاءَهَا ثُمَّ كُلْهَا فَإِنْ جَاءَ بَاغِيهَا فَأَدِّهَا إِلَيْهِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ ва Ҳорун ибн Абдуллаҳ — маъно бир хил — ривоят қилдилар, улар: бизга Ибн Абу Фудайк Заҳҳокдан — яъни ибн Усмондан — у Солим Абун Назрдан, у Буср ибн Саъийддан, у Зайд ибн Холид ал-Жуҳанийдан ривоят қилди, дедилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан луқата ҳақида сўралди. У: «Уни бир йил эълон қил, агар уни изловчи келса, уни унга топшир, бўлмаса унинг идиши ва боғичини билиб ол, сўнг уни е. Агар уни изловчи келса, уни унга топшир», деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِيهِ، يَزِيدَ مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، أَنَّهُ قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ رَبِيعَةَ . قَالَ وَسُئِلَ عَنِ اللُّقَطَةِ فَقَالَ " تُعَرِّفُهَا حَوْلاً فَإِنْ جَاءَ صَاحِبُهَا دَفَعْتَهَا إِلَيْهِ وَإِلاَّ عَرَفْتَ وِكَاءَهَا وَعِفَاصَهَا ثُمَّ أَفِضْهَا فِي مَالِكَ فَإِنْ جَاءَ صَاحِبُهَا فَادْفَعْهَا إِلَيْهِ " .
Бизга Аҳмад ибн Ҳафс ривоят қилди, менга отам ривоят қилди, менга Иброҳийм ибн Таҳмон Аббод ибн Исъҳоқдан, у Абдуллаҳ ибн Язиддан, у отаси ал-Мунбаъиснинг озод қилингани Язиддан, у Зайд ибн Холид ал-Жуҳанийдан ривоят қилдики, у айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан сўралди — ва у Робиъанинг ҳадисига ўхшашини зикр қилди. (Рови) айтди: Ва ундан луқата ҳақида сўралди. У: «Уни бир йил эълон қиласан, агар эгаси келса, уни унга топширасан, бўлмаса унинг боғичи ва идишини билиб оласан, сўнг уни ўз молингга қўшасан. Агар эгаси келса, уни унга топшир», деди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، وَرَبِيعَةَ، بِإِسْنَادِ قُتَيْبَةَ وَمَعْنَاهُ وَزَادَ فِيهِ " فَإِنْ جَاءَ بَاغِيهَا فَعَرَفَ عِفَاصَهَا وَعَدَدَهَا فَادْفَعْهَا إِلَيْهِ " . وَقَالَ حَمَّادٌ أَيْضًا عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذِهِ الزِّيَادَةُ الَّتِي زَادَ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ فِي حَدِيثِ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ وَعُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَرَبِيعَةَ " إِنْ جَاءَ صَاحِبُهَا فَعَرَفَ عِفَاصَهَا وَوِكَاءَهَا فَادْفَعْهَا إِلَيْهِ " . لَيْسَتْ بِمَحْفُوظَةٍ " فَعَرَفَ عِفَاصَهَا وَوِكَاءَهَا " . وَحَدِيثُ عُقْبَةَ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَيْضًا قَالَ " عَرِّفْهَا سَنَةً " . وَحَدِيثُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ أَيْضًا عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " عَرِّفْهَا سَنَةً " .
Бизга Мусо ибн Исмоил ривоят қилди, у Ҳаммод ибн Саламадан, у Яҳё ибн Саъийд ва Робиъадан, Қутайбанинг исноди ва маъноси билан ривоят қилди ва унда: «Агар уни изловчи келиб, унинг идиши ва саноғини айтса, уни унга топшир», деб (сўз) қўшди. Ҳаммод яна Убайдуллаҳ ибн Умардан, у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан шунга ўхшашини (ривоят қилди). Абу Довуд айтди: Ҳаммод ибн Салама Салама ибн Куҳайл, Яҳё ибн Саъийд, Убайдуллаҳ ибн Умар ва Робиъанинг ҳадисига қўшган бу зиёда — «Агар эгаси келиб, унинг идиши ва боғичини айтса, уни унга топшир» — маҳфуз (ишончли сақланган) эмас, яъни унинг идиши ва боғичини айтсаъ. Уқба ибн Сувайднинг отасидан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан (ривоят қилган) ҳадисида ҳам: «Уни бир йил эълон қил», деди. Умар ибнул Хаттобнинг ҳам Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан (ривоят қилган) ҳадисида: «Уни бир йил эълон қил», деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ يَعْنِي الطَّحَّانَ، ح وَحَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، - الْمَعْنَى - عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي الْعَلاَءِ، عَنْ مُطَرِّفٍ، - يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ اللَّهِ - عَنْ عِيَاضِ بْنِ حِمَارٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ وَجَدَ لُقَطَةً فَلْيُشْهِدْ ذَا عَدْلٍ - أَوْ ذَوَىْ عَدْلٍ - وَلاَ يَكْتُمْ وَلاَ يُغَيِّبْ فَإِنْ وَجَدَ صَاحِبَهَا فَلْيَرُدَّهَا عَلَيْهِ وَإِلاَّ فَهُوَ مَالُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ " .
Бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Холид — яъни ат-Таҳҳон — ривоят қилди. (ҳ) Бизга Мусо ибн Исмоил ҳам ривоят қилди, бизга Вуҳайб — маъно бир хил — ривоят қилди, у Холид ал-Ҳаззодан, у Абул Алодан, у Мутаррифдан — яъни ибн Абдуллаҳдан — у Иёз ибн Ҳимордан ривоят қилди. У айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Ким луқата топса, бир ёки икки адолатли (гувоҳ)ни гувоҳ қилсин, уни яширмасин ва ғойиб қилмасин. Агар эгасини топса, уни унга қайтарсин, бўлмаса у Аллаҳ азза ва жалланинг молидир, уни хоҳлаган кишисига беради», деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الثَّمَرِ الْمُعَلَّقِ فَقَالَ " مَنْ أَصَابَ بِفِيهِ مِنْ ذِي حَاجَةٍ غَيْرَ مُتَّخِذٍ خُبْنَةً فَلاَ شَىْءَ عَلَيْهِ وَمَنْ خَرَجَ بِشَىْءٍ مِنْهُ فَعَلَيْهِ غَرَامَةُ مِثْلَيْهِ وَالْعُقُوبَةُ وَمَنْ سَرَقَ مِنْهُ شَيْئًا بَعْدَ أَنْ يُئْوِيَهُ الْجَرِينُ فَبَلَغَ ثَمَنَ الْمِجَنِّ فَعَلَيْهِ الْقَطْعُ " . وَذَكَرَ فِي ضَالَّةِ الإِبِلِ وَالْغَنَمِ كَمَا ذَكَرَهُ غَيْرُهُ قَالَ وَسُئِلَ عَنِ اللُّقَطَةِ فَقَالَ " مَا كَانَ مِنْهَا فِي طَرِيقِ الْمِيتَاءِ أَوِ الْقَرْيَةِ الْجَامِعَةِ فَعَرِّفْهَا سَنَةً فَإِنْ جَاءَ طَالِبُهَا فَادْفَعْهَا إِلَيْهِ وَإِنْ لَمْ يَأْتِ فَهِيَ لَكَ وَمَا كَانَ فِي الْخَرَابِ - يَعْنِي - فَفِيهَا وَفِي الرِّكَازِ الْخُمُسُ " .
Бизга Қутайба ибн Саъийд ривоят қилди, бизга Лайс Ибн Ажлондан, у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобоси Абдуллаҳ ибн Амр ибнул Осдан, у Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилдики, ундан (дарахтда) осилиб турган мева ҳақида сўралди. У: «Ким эҳтиёжманд бўлиб, оғзи билан (еб) олса-ю, этагига (халта қилиб) олмаса, унга ҳеч нарса (жазо) йўқ. Ким ундан бирор нарсани (олиб) чиқиб кетса, унинг устига икки баробар жарима ва жазо бор. Ким ундан (мевани) хирмонга олиб қўйилганидан кейин ўғирласа ва у қалқон нархига етса, унинг устига (қўл) кесиш бор», деди. Ва у адашган туя ҳамда қўй ҳақида бошқалар зикр қилганидек зикр қилди. (Рови) айтди: Ва ундан луқата ҳақида сўралди. У: «Ундан қатнов йўлида ёки катта қишлоқда бўлганини бир йил эълон қил. Агар уни сўровчи келса, уни унга топшир, агар келмаса, у сеники. Вайронада бўлганида эса — яъни — ундан ва рикоз (ер остидаги хазина)дан бешдан бир (закот) бор», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنِ الْوَلِيدِ، - يَعْنِي ابْنَ كَثِيرٍ - حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ، بِإِسْنَادِهِ بِهَذَا قَالَ فِي ضَالَّةِ الشَّاءِ قَالَ " فَاجْمَعْهَا " .
Бизга Муҳаммад ибнул Ало ривоят қилди, бизга Абу Усома ал-Валиддан — яъни ибн Касийрдан — ривоят қилди, менга Амр ибн Шуайб шу исноди билан шуни ривоят қилди. У адашган қўй ҳақида: «Уни жамла (сақла)», деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الأَخْنَسِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، بِهَذَا بِإِسْنَادِهِ قَالَ فِي ضَالَّةِ الْغَنَمِ " لَكَ أَوْ لأَخِيكَ أَوْ لِلذِّئْبِ خُذْهَا قَطُّ " . كَذَا قَالَ فِيهِ أَيُّوبُ وَيَعْقُوبُ بْنُ عَطَاءٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " فَخُذْهَا " .
Бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Абу Авона Убайдуллаҳ ибнул Ахнасдан, у Амр ибн Шуайбдан шу исноди билан шуни ривоят қилди. У адашган қўй ҳақида: «У ё сеники, ё биродарингники, ё бўрининки, уни ол», деди. Айюб ва Яъқуб ибн Ато ҳам Амр ибн Шуайбдан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан шундай дедилар: «Бас, уни ол», деди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا . قَالَ فِي ضَالَّةِ الشَّاءِ " فَاجْمَعْهَا حَتَّى يَأْتِيَهَا بَاغِيهَا " .
Бизга Мусо ибн Исмоил ривоят қилди, бизга Ҳаммод ривоят қилди. (ҳ) Бизга Ибнул Ало ҳам ривоят қилди, бизга Ибн Идрис Ибн Исъҳоқдан, у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан шуни ривоят қилди. У адашган қўй ҳақида: «Уни жамла (сақла), токи уни изловчиси келгунча», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مِقْسَمٍ، حَدَّثَهُ عَنْ رَجُلٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ، وَجَدَ دِينَارًا فَأَتَى بِهِ فَاطِمَةَ فَسَأَلَتْ عَنْهُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " هُوَ رِزْقُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ " . فَأَكَلَ مِنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَكَلَ عَلِيٌّ وَفَاطِمَةُ فَلَمَّا كَانَ بَعْدَ ذَلِكَ أَتَتْهُ امْرَأَةٌ تَنْشُدُ الدِّينَارَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا عَلِيُّ أَدِّ الدِّينَارَ " .
Бизга Муҳаммад ибнул Ало ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Ваҳб Амр ибнул Ҳорисдан, у Букайр ибнул Ашажждан, у Убайдуллаҳ ибн Миқсамдан ривоят қилди, унга бир киши Абу Саъийд ал-Худрийдан ривоят қилдики, Алий ибн Абу Толиб бир динор топди ва уни Фотимага келтирди. Фотима у ҳақда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан сўради. У: «У Аллаҳ азза ва жалланинг ризқидир», деди. Бас, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ундан еди, Алий ва Фотима ҳам едилар. Шундан кейин унинг ҳузурига бир аёл келиб, динорни сўраб излади. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Эй Алий, динорни (эгасига) адо эт (қайтар)», деди.
حَدَّثَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ خَالِدٍ الْجُهَنِيُّ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَوْسٍ، عَنْ بِلاَلِ بْنِ يَحْيَى الْعَبْسِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه أَنَّهُ الْتَقَطَ دِينَارًا فَاشْتَرَى بِهِ دَقِيقًا فَعَرَفَهُ صَاحِبُ الدَّقِيقِ فَرَدَّ عَلَيْهِ الدِّينَارَ فَأَخَذَهُ عَلِيٌّ وَقَطَعَ مِنْهُ قِيرَاطَيْنِ فَاشْتَرَى بِهِ لَحْمًا .
Бизга ал-Ҳайсам ибн Холид ал-Жуҳаний ривоят қилди, бизга Вакийъ Саъд ибн Авсдан, у Билол ибн Яҳё ал-Абсийдан, у Алий розияллаҳу анҳудан ривоят қилдики, у бир динор топиб олди ва у билан ун сотиб олди. Ун эгаси уни (Алийни) таниди ва динорни унга қайтариб берди. Алий уни олди ва ундан икки қирот кесиб, у билан гўшт сотиб олди.
حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُسَافِرٍ التِّنِّيسِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ يَعْقُوبَ الزَّمْعِيُّ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ دَخَلَ عَلَى فَاطِمَةَ وَحَسَنٌ وَحُسَيْنٌ يَبْكِيَانِ فَقَالَ مَا يُبْكِيهِمَا قَالَتِ الْجُوعُ فَخَرَجَ عَلِيٌّ فَوَجَدَ دِينَارًا بِالسُّوقِ فَجَاءَ إِلَى فَاطِمَةَ فَأَخْبَرَهَا فَقَالَتِ اذْهَبْ إِلَى فُلاَنٍ الْيَهُودِيِّ فَخُذْ دَقِيقًا فَجَاءَ الْيَهُودِيَّ فَاشْتَرَى بِهِ دَقِيقًا فَقَالَ الْيَهُودِيُّ أَنْتَ خَتَنُ هَذَا الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ رَسُولُ اللَّهِ قَالَ نَعَمْ . قَالَ فَخُذْ دِينَارَكَ وَلَكَ الدَّقِيقُ . فَخَرَجَ عَلِيٌّ حَتَّى جَاءَ فَاطِمَةَ فَأَخْبَرَهَا فَقَالَتِ اذْهَبْ إِلَى فُلاَنٍ الْجَزَّارِ فَخُذْ لَنَا بِدِرْهَمٍ لَحْمًا فَذَهَبَ فَرَهَنَ الدِّينَارَ بِدِرْهَمِ لَحْمٍ فَجَاءَ بِهِ فَعَجَنَتْ وَنَصَبَتْ وَخَبَزَتْ وَأَرْسَلَتْ إِلَى أَبِيهَا فَجَاءَهُمْ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَذْكُرُ لَكَ فَإِنْ رَأَيْتَهُ لَنَا حَلاَلاً أَكَلْنَاهُ وَأَكَلْتَ مَعَنَا مِنْ شَأْنِهِ كَذَا وَكَذَا . فَقَالَ " كُلُوا بِاسْمِ اللَّهِ " . فَأَكَلُوا فَبَيْنَمَا هُمْ مَكَانَهُمْ إِذَا غُلاَمٌ يَنْشُدُ اللَّهَ وَالإِسْلاَمَ الدِّينَارَ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَدُعِيَ لَهُ فَسَأَلَهُ . فَقَالَ سَقَطَ مِنِّي فِي السُّوقِ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " يَا عَلِيُّ اذْهَبْ إِلَى الْجَزَّارِ فَقُلْ لَهُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ لَكَ أَرْسِلْ إِلَىَّ بِالدِّينَارِ وَدِرْهَمُكَ عَلَىَّ " . فَأَرْسَلَ بِهِ فَدَفَعَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَيْهِ .
Бизга Жаъфар ибн Мусофир ат-Тиннисий ривоят қилди, бизга Ибн Абу Фудайк ривоят қилди, бизга Мусо ибн Яъқуб аз-Замъий Абу Ҳозимдан, у Саҳл ибн Саъддан ривоят қилдики, у хабар бердики, Алий ибн Абу Толиб Фотиманинг ҳузурига кирди, Ҳасан ва Ҳусайн йиғлаб турардилар. У: «Уларни нима йиғлатяпти?» деди. (Фотима): «Очлик», деди. Бас, Алий чиқиб, бозорда бир динор топди ва Фотимага келиб унга хабар берди. У: «Фалон яҳудийнинг олдига бориб, ун ол», деди. У яҳудийнинг олдига келди ва у билан ун сотиб олди. Яҳудий: «Сен ўзини Аллаҳнинг Расули деб даъво қиладиган кишининг куёвимисан?» деди. У: «Ҳа», деди. (Яҳудий): «Динорингни ол, ун эса сенга (текин)», деди. Бас, Алий чиқиб, Фотиманинг олдига келди ва унга хабар берди. У: «Фалон қассобнинг олдига бориб, бизга бир дирҳам гўшт ол», деди. У борди ва динорни бир дирҳам гўштга гаровга қўйди ва уни олиб келди. (Фотима) хамир қорди, қозон осди ва нон ёпди ва отасига (киши) юборди. У уларнинг олдига келди. (Фотима): «Эй Аллаҳнинг Расули, сизга (воқеани) айтиб бераман; агар уни бизга ҳалол деб кўрсангиз, биз еймиз, сиз ҳам биз билан ейсиз, унинг иши шундай-шундай», деди. У: «Аллаҳ номи билан енглар», деди. Бас, улар едилар. Улар ўша ўринларида турганларида, мана бир бола Аллаҳ ва Ислом (ҳақи) билан динорни сўраб излаб келди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам буюрди ва у (бола) чақирилди, у ундан сўради. У: «Бозорда мендан тушиб қолди», деди. Бас, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Эй Алий, қассобнинг олдига бориб, унга айт: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам сенга: Менга динорни юбор, дирҳаминг менинг зиммамда, деяпти», деди. Бас, у (қассоб) уни юборди ва Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уни унга (эгасига) топширди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبٍ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ الْمَكِّيِّ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ رَخَّصَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْعَصَا وَالسَّوْطِ وَالْحَبْلِ وَأَشْبَاهِهِ يَلْتَقِطُهُ الرَّجُلُ يَنْتَفِعُ بِهِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ النُّعْمَانُ بْنُ عَبْدِ السَّلاَمِ عَنِ الْمُغِيرَةِ أَبِي سَلَمَةَ بِإِسْنَادِهِ وَرَوَاهُ شَبَابَةُ عَنْ مُغِيرَةَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ قَالَ كَانُوا لَمْ يَذْكُرِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Сулаймон ибн Абдурраҳман ад-Димашқий ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Шуайб ал-Муғийра ибн Зиёддан, у Абуз Зубайр ал-Маккийдан ривоят қилдики, у унга Жобир ибн Абдуллаҳдан ривоят қилди. У айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бизга ҳасса, қамчи, арқон ва шунга ўхшаш нарсалар — киши териб олиб, улардан фойдаланадиган нарсалар — ҳақида рухсат берди. Абу Довуд айтди: Уни Нуъмон ибн Абдуссалом ал-Муғийра Абу Саламадан унинг исноди билан ривоят қилди. Шабоба эса уни Муғийра ибн Муслимдан, у Абуз Зубайрдан, у Жобирдан ривоят қилди. У: «Улар (шундай қилар эдилар)», деди ва Набий соллаллаҳу алайҳи васалламни эслатмади.
حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، - أَحْسَبُهُ - عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " ضَالَّةُ الإِبِلِ الْمَكْتُومَةِ غَرَامَتُهَا وَمِثْلُهَا مَعَهَا " .
Бизга Махлад ибн Холид ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, бизга Маъмар Амр ибн Муслимдан, у Икримадан — ўйлайманки — у Абу Ҳурайрадан хабар бердики, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Яширинган адашган туянинг жаримаси — унинг ўзи ва у билан бирга шунча (яна бир мисли)дир», деди.
حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ مَوْهَبٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَاطِبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عُثْمَانَ التَّيْمِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ لُقَطَةِ الْحَاجِّ . قَالَ أَحْمَدُ قَالَ ابْنُ وَهْبٍ يَعْنِي فِي لُقَطَةِ الْحَاجِّ يَتْرُكُهَا حَتَّى يَجِدَهَا صَاحِبُهَا قَالَ ابْنُ مَوْهَبٍ عَنْ عَمْرٍو .
Бизга Язид ибн Холид ибн Мавҳаб ва Аҳмад ибн Солиҳ ривоят қилдилар, улар: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, менга Амр Букайрдан, у Яҳё ибн Абдурраҳман ибн Ҳотибдан, у Абдурраҳман ибн Усмон ат-Таймийдан хабар берди, дедилар; Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳожининг луқатаси (топиб олиши)дан қайтарди. Аҳмад айтди: Ибн Ваҳб деди: яъни ҳожининг луқатаси ҳақида — уни эгаси топгунча ташлаб қўяди (олмайди). Ибн Мавҳаб Амрдан (ривоят қилди).
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا خَالِدٌ، عَنْ أَبِي حَيَّانَ التَّيْمِيِّ، عَنِ الْمُنْذِرِ بْنِ جَرِيرٍ، قَالَ كُنْتُ مَعَ جَرِيرٍ بِالْبَوَازِيجِ فَجَاءَ الرَّاعِي بِالْبَقَرِ وَفِيهَا بَقَرَةٌ لَيْسَتْ مِنْهَا فَقَالَ لَهُ جَرِيرٌ مَا هَذِهِ قَالَ لَحِقَتْ بِالْبَقَرِ لاَ نَدْرِي لِمَنْ هِيَ . فَقَالَ جَرِيرٌ أَخْرِجُوهَا فَقَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ يَأْوِي الضَّالَّةَ إِلاَّ ضَالٌّ " .
Бизга Амр ибн Авн ривоят қилди, бизга Холид хабар берди, у Абу Ҳайён ат-Таймийдан, у Мунзир ибн Жарирдан ривоят қилди. У деди: Мен Жарир билан Бавозиж деган жойда эдим. Чўпон молларни олиб келди, улар орасида улардан бўлмаган битта сигир бор эди. Жарир унга: «Бу нима?» деди. У: «Молларга қўшилиб қолди, кимники эканини билмаймиз» деди. Жарир: «Уни чиқаринглар, чунки мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ‹Йўқолган (эгасиз) молни фақат ўзи адашган кимса ўзига олади› деганларини эшитганман» деди.