Намозни бошлашдаги дуо

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَمِّهِ الْمَاجِشُونِ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، - رضى الله عنه - قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ كَبَّرَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ حَنِيفًا مُسْلِمًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ إِنَّ صَلاَتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَاىَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ اللَّهُمَّ أَنْتَ الْمَلِكُ لاَ إِلَهَ لِي إِلاَّ أَنْتَ أَنْتَ رَبِّي وَأَنَا عَبْدُكَ ظَلَمْتُ نَفْسِي وَاعْتَرَفْتُ بِذَنْبِي فَاغْفِرْ لِي ذُنُوبِي جَمِيعًا إِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ وَاهْدِنِي لأَحْسَنِ الأَخْلاَقِ لاَ يَهْدِي لأَحْسَنِهَا إِلاَّ أَنْتَ وَاصْرِفْ عَنِّي سَيِّئَهَا لاَ يَصْرِفُ سَيِّئَهَا إِلاَّ أَنْتَ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ وَالْخَيْرُ كُلُّهُ فِي يَدَيْكَ وَالشَّرُّ لَيْسَ إِلَيْكَ أَنَا بِكَ وَإِلَيْكَ تَبَارَكْتَ وَتَعَالَيْتَ أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏ وَإِذَا رَكَعَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ رَكَعْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ خَشَعَ لَكَ سَمْعِي وَبَصَرِي وَمُخِّي وَعِظَامِي وَعَصَبِي ‏"‏ ‏.‏ وَإِذَا رَفَعَ قَالَ ‏"‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَمِلْءَ مَا بَيْنَهُمَا وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَىْءٍ بَعْدُ ‏"‏ ‏.‏ وَإِذَا سَجَدَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ سَجَدْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ سَجَدَ وَجْهِي لِلَّذِي خَلَقَهُ وَصَوَّرَهُ فَأَحْسَنَ صُورَتَهُ وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ وَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ ‏"‏ ‏.‏ وَإِذَا سَلَّمَ مِنَ الصَّلاَةِ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ وَمَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ وَمَا أَسْرَفْتُ وَمَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنِّي أَنْتَ الْمُقَدِّمُ وَالْمُؤَخِّرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Убайдуллаҳ ибн Муъоз ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, бизга Абдулазиз ибн Абу Салама амакиси Можишун ибн Абу Саламадан, у Абдураҳмон ал-Аъраждан, у Убайдуллаҳ ибн Абу Рофиъдан, у Али ибн Абу Толиб — розияллаҳу анҳу — дан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам намозга турганида такбир айтар, сўнг дер эди: «Юзимни осмонлар ва ерни яратган Зотга, ҳаниф ва мусулмон ҳолда йўналтирдим, мен мушриклардан эмасман. Албатта, намозим, қурбонлигим, ҳаётим ва ўлимим оламлар Робби Аллаҳ учундир. Унинг шериги йўқ. Мен шунга буюрилганман ва мен мусулмонларнинг аввалгисиман. Аллаҳим, Сен Подшоҳсан, Сендан ўзга илоҳим йўқ, Сен Роббимсан ва мен бандангман. Нафсимга зулм қилдим ва гуноҳимни тан олдим, бас, барча гуноҳларимни мағфират қил, чунки гуноҳларни Сендан ўзга ҳеч ким мағфират қилмайди. Мени энг гўзал ахлоққа ҳидоят қил, унинг энг гўзалига Сендан ўзга ҳеч ким ҳидоят қилмайди. Мен дан унинг ёмонини бартараф қил, унинг ёмонини Сендан ўзга ҳеч ким бартараф қилмайди. Лаббайка ва саъдайка, барча яхшилик Сенинг қўлингдадир, ёмонлик эса Сенга эмас. Мен Сен биланман ва Сенга қайтамен. Сен бобарака ва олий бўлдинг. Сендан мағфират сўрайман ва Сенга тавба қиламан.» Рукуъ қилганида дерди: «Аллаҳим, Сен учун рукуъ қилдим, Сенга иймон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим. Қулоқ солишим, кўришим, миям, суякларим ва асабларим Сенга бўйсунди.» Бошини кўтарганида дерди: «Аллаҳ Ўзига ҳамд айтганни эшитди. Роббимиз, ҳамд Сенгадир — осмонлар ва ерни тўлдирадиган ва уларнинг орасидагини тўлдирадиган ва бундан кейин Сен истаган нарсани тўлдирадиган ҳамд.» Сажда қилганида дерди: «Аллаҳим, Сен учун сажда қилдим, Сенга иймон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим. Юзим уни яратган, суратлаган ва суратини гўзал қилган, қулоғи ва кўзини очган Зотга сажда қилди. Яратувчиларнинг энг гўзали Аллаҳ муборак бўлди.» Намоздан салом берганида дерди: «Аллаҳим, олдин қилган ва кейин қилган, махфий қилган ва ошкор қилган, исроф қилган ва Сен мендан кўра яхшироқ биладиган нарсаларимни мағфират қил. Сен Муқаддимсан ва Муаххирсан, Сендан ўзга илоҳ йўқ.»

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْهَاشِمِيُّ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ بْنِ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ الْمَكْتُوبَةِ كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ وَيَصْنَعُ مِثْلَ ذَلِكَ إِذَا قَضَى قِرَاءَتَهُ وَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ وَيَصْنَعُهُ إِذَا رَفَعَ مِنَ الرُّكُوعِ وَلاَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ فِي شَىْءٍ مِنْ صَلاَتِهِ وَهُوَ قَاعِدٌ وَإِذَا قَامَ مِنَ السَّجْدَتَيْنِ رَفَعَ يَدَيْهِ كَذَلِكَ وَكَبَّرَ وَدَعَا نَحْوَ حَدِيثِ عَبْدِ الْعَزِيزِ فِي الدُّعَاءِ يَزِيدُ وَيَنْقُصُ الشَّىْءَ وَلَمْ يَذْكُرْ ‏"‏ وَالْخَيْرُ كُلُّهُ فِي يَدَيْكَ وَالشَّرُّ لَيْسَ إِلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏ وَزَادَ فِيهِ وَيَقُولُ عِنْدَ انْصِرَافِهِ مِنَ الصَّلاَةِ ‏"‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَأَخَّرْتُ وَمَا أَسْرَرْتُ وَأَعْلَنْتُ أَنْتَ إِلَهِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ҳасан ибн Али ривоят қилди, бизга Сулаймон ибн Довуд ал-Ҳошимий ривоят қилди, бизга Абдураҳмон ибн Абу Зинод хабар берди, у Мусо ибн Уқбадан, у Абдуллаҳ ибн ал-Фазл ибн Робиъа ибн ал-Ҳорис ибн Абдулмутталибдан, у Абдураҳмон ал-Аъраждан, у Убайдуллаҳ ибн Абу Рофиъдан, у Али ибн Абу Толибдан, у Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилдики, у фарз намозга турганида такбир айтар ва қўлларини елкалари баробарида кўтарар, қироатини тугатиб рукуъга бормоқчи бўлганида ҳам шундай қилар, рукуъдан бошини кўтарганида ҳам шундай қилар, намозининг бирор жойида ўтирган ҳолда қўлларини кўтармас, икки саждадан турганида қўлларини шундай кўтарар ва такбир айтар ва дуо қилар эди — Абдулазиз ҳадисидагига ўхшаш дуо. Дуода бирор нарсани ортиқча ёки кам айтади ва «барча яхшилик Сенинг қўлингдадир, ёмонлик эса Сенга эмас» деган сўзни зикр қилмади. Ва унда намоздан чиқаётганида айтадиган сўзни қўшди: «Аллаҳим, олдин қилган ва кейин қилган, махфий қилган ва ошкор қилган нарсаларимни мағфират қил. Сен илоҳимсан, Сендан ўзга илоҳ йўқ.»

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا شُرَيْحُ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنِي شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ، قَالَ قَالَ لِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ وَابْنُ أَبِي فَرْوَةَ وَغَيْرُهُمَا مِنْ فُقَهَاءِ أَهْلِ الْمَدِينَةِ فَإِذَا قُلْتَ أَنْتَ ذَاكَ فَقُلْ ‏"‏ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي قَوْلَهُ ‏"‏ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Амр ибн Усмон ривоят қилди, бизга Шурайҳ ибн Язид ривоят қилди, менга Шуъайб ибн Абу Ҳамза ривоят қилди. У деди: Менга Муҳаммад ибн ал-Мункадир ва ибн Абу Фарва ва улардан бошқа Мадина аҳлининг фақиҳлари дедилар: «Сен ўша сўзни айтганингда ‹ва мен мусулмонларданман› деб айт» — яъни унинг ‹ва мен мусулмонларнинг аввалгисиман› деган сўзини назарда тутиб.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، أَخْبَرَنَا حَمَّادٌ، عَنْ قَتَادَةَ، وَثَابِتٍ، وَحُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَجُلاً، جَاءَ إِلَى الصَّلاَةِ وَقَدْ حَفَزَهُ النَّفَسُ فَقَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ الْحَمْدُ لِلَّهِ حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَتَهُ قَالَ ‏"‏ أَيُّكُمُ الْمُتَكَلِّمُ بِالْكَلِمَاتِ فَإِنَّهُ لَمْ يَقُلْ بَأْسًا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ الرَّجُلُ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ جِئْتُ وَقَدْ حَفَزَنِي النَّفَسُ فَقُلْتُهَا ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لَقَدْ رَأَيْتُ اثْنَىْ عَشَرَ مَلَكًا يَبْتَدِرُونَهَا أَيُّهُمْ يَرْفَعُهَا ‏"‏ ‏.‏ وَزَادَ حُمَيْدٌ فِيهِ ‏"‏ وَإِذَا جَاءَ أَحَدُكُمْ فَلْيَمْشِ نَحْوَ مَا كَانَ يَمْشِي فَلْيُصَلِّ مَا أَدْرَكَهُ وَلْيَقْضِ مَا سَبَقَهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Мусо ибн Исмоил ривоят қилди, бизга Ҳаммод Қатодадан ва Собитдан ва Ҳумайддан, улар Анас ибн Моликдан хабар бердики, бир киши нафаси қисилган ҳолда намозга келди ва: «Аллаҳу акбар, алҳамду лиллаҳи ҳамдан касиран таййибан мубаракан фиҳи» деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам намозини тугатгач, деди: «Бу калималарни сўзлаган қайсингиз? Чунки у бирор ёмон нарса айтмади.» Бас, у киши деди: «Мен, эй Расулуллаҳ, нафасим қисилган ҳолда келдим ва уни айтдим.» Бас, у деди: «Мен ўн икки малоикани кўрдимки, улар қайсиси уни кўтариб чиқишга шошилардилар.» Ҳумайд унга қўшимча қилди: «Бирингиз келганида, қандай юриб келаётган бўлса шундай юрсин, этиб улгурганини ўқисин ва ўтиб кетганини қазо қилсин.»

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مَرْزُوقٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَاصِمٍ الْعَنَزِيِّ، عَنِ ابْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي صَلاَةً قَالَ عَمْرٌو لاَ أَدْرِي أَىَّ صَلاَةٍ هِيَ فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُ أَكْبَرُ كَبِيرًا اللَّهُ أَكْبَرُ كَبِيرًا اللَّهُ أَكْبَرُ كَبِيرًا وَالْحَمْدُ لِلَّهِ كَثِيرًا وَالْحَمْدُ لِلَّهِ كَثِيرًا وَالْحَمْدُ لِلَّهِ كَثِيرًا وَسُبْحَانَ اللَّهِ بُكْرَةً وَأَصِيلاً ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثًا ‏"‏ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ مِنْ نَفْخِهِ وَنَفْثِهِ وَهَمْزِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَفْثُهُ الشِّعْرُ وَنَفْخُهُ الْكِبْرُ وَهَمْزُهُ الْمُوتَةُ ‏.‏

Бизга Амр ибн Марзуқ ривоят қилди, бизга Шуъба хабар берди, у Амр ибн Муррадан, у Осим ал-Аназийдан, у ибн Жубайр ибн Мутъимдан, у отасидан ривоят қилдики, у Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг бир намоз ўқиётганини кўрди — Амр деди: Қайси намоз эканлигини билмайман — бас, у деди: «Аллаҳу акбару кабиран, Аллаҳу акбару кабиран, Аллаҳу акбару кабиран, вал-ҳамду лиллаҳи касиран, вал-ҳамду лиллаҳи касиран, вал-ҳамду лиллаҳи касиран, ва субҳаналлаҳи букратан ва асилан» уч марта «Аъузу биллаҳи минаш-шайтони мин нафхиҳи ва нафсиҳи ва ҳамзиҳи». У деди: Унинг нафси — шеър, нафхи — кибр, ҳамзи — жунундир.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ رَجُلٍ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فِي التَّطَوُّعِ ذَكَرَ نَحْوَهُ ‏.‏

Бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Яҳё Мисъардан, у Амр ибн Муррадан, у бир кишидан, у Нофиъ ибн Жубайрдан, у отасидан ривоят қилди. У деди: Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг нафл намозда айтаётганини эшитдим — унинг ўхшашини зикр қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، أَخْبَرَنِي مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، أَخْبَرَنِي أَزْهَرُ بْنُ سَعِيدٍ الْحَرَازِيُّ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَيْدٍ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ بِأَىِّ شَىْءٍ كَانَ يَفْتَتِحُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قِيَامَ اللَّيْلِ فَقَالَتْ لَقَدْ سَأَلْتَنِي عَنْ شَىْءٍ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَحَدٌ قَبْلَكَ كَانَ إِذَا قَامَ كَبَّرَ عَشْرًا وَحَمِدَ اللَّهَ عَشْرًا وَسَبَّحَ عَشْرًا وَهَلَّلَ عَشْرًا وَاسْتَغْفَرَ عَشْرًا وَقَالَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي وَاهْدِنِي وَارْزُقْنِي وَعَافِنِي ‏"‏ ‏.‏ وَيَتَعَوَّذُ مِنْ ضِيقِ الْمَقَامِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ خَالِدُ بْنُ مَعْدَانَ عَنْ رَبِيعَةَ الْجُرَشِيِّ عَنْ عَائِشَةَ نَحْوَهُ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ ривоят қилди, бизга Зайд ибн ал-Ҳубоб ривоят қилди, менга Муъовия ибн Солиҳ хабар берди, менга Азҳар ибн Саъид ал-Ҳаррозий хабар берди, у Осим ибн Ҳумайддан ривоят қилди. У деди: Мен Оишадан сўрадим: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам тунги қиёмни нима билан бошларди? Бас, у деди: «Сен мендан шундай нарсани сўрадинг-ки, сендан олдин уни мендан ҳеч ким сўрамаган эди. У турганида ўн марта такбир айтар, ўн марта Аллаҳга ҳамд айтар, ўн марта тасбиҳ айтар, ўн марта таҳлил айтар, ўн марта истиғфор айтар ва айтарди: ‹Аллаҳим, мени мағфират қил, мени ҳидоят қил, менга ризқ бер ва менга офият бер› ва Қиёмат куни туриш жойининг торлигидан паноҳ сўрарди.» Абу Довуд деди: Уни Холид ибн Маъдон Робиъа ал-Журашийдан, у Оишадан ўхшашини ривоят қилди.

حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ، حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، سَأَلْتُ عَائِشَةَ بِأَىِّ شَىْءٍ كَانَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَفْتَتِحُ صَلاَتَهُ إِذَا قَامَ مِنَ اللَّيْلِ قَالَتْ كَانَ إِذَا قَامَ مِنَ اللَّيْلِ يَفْتَتِحُ صَلاَتَهُ ‏ "‏ اللَّهُمَّ رَبَّ جِبْرِيلَ وَمِيكَائِيلَ وَإِسْرَافِيلَ فَاطِرَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ عَالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ أَنْتَ تَحْكُمُ بَيْنَ عِبَادِكَ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ اهْدِنِي لِمَا اخْتُلِفَ فِيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِكَ إِنَّكَ أَنْتَ تَهْدِي مَنْ تَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ ‏"‏ ‏.‏

Бизга ибн ал-Мусанно ривоят қилди, бизга Умар ибн Юнус ривоят қилди, бизга Икрима ривоят қилди, менга Яҳё ибн Абу Касир ривоят қилди, менга Абу Салама ибн Абдураҳмон ибн Авф ривоят қилди: Мен Оишадан сўрадим: Аллаҳнинг Набийси соллаллаҳу алайҳи васаллам тунда турганида намозини нима билан бошларди? У деди: У тунда турганида намозини шу билан бошларди: «Аллаҳим, Жибрил, Микоил ва Исрофилнинг Робби, осмонлар ва ерни яратувчи, ғайб ва шаҳодатни Билувчи, Сен бандаларинг орасида улар ихтилоф қилган нарсада ҳукм қиласан. Ихтилоф қилинган ҳақ нарсада мени Ўз изнинг билан ҳидоят қил. Албатта, Сен истаган кишингни тўғри йўлга ҳидоят қиласан.»