Уҳуд ғазоти

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ أُحُدٍ ‏ "‏ هَذَا جِبْرِيلُ آخِذٌ بِرَأْسِ فَرَسِهِ عَلَيْهِ أَدَاةُ الْحَرْبِ ‏"‏‏.‏

Иброҳим ибн Мусо менга айтди, Абдулваҳҳоб бизга хабар берди, Холид бизга айтди, Икримадан, Ибн Аббос розияллаҳу анҳумодан, у деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Уҳуд куни: «Мана бу Жибрил ўз отининг бошидан ушлаган — унинг устида уруш асбоби (совути) бор», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّاءُ بْنُ عَدِيٍّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ حَيْوَةَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى قَتْلَى أُحُدٍ بَعْدَ ثَمَانِي سِنِينَ، كَالْمُوَدِّعِ لِلأَحْيَاءِ وَالأَمْوَاتِ، ثُمَّ طَلَعَ الْمِنْبَرَ فَقَالَ ‏ "‏ إِنِّي بَيْنَ أَيْدِيكُمْ فَرَطٌ، وَأَنَا عَلَيْكُمْ شَهِيدٌ، وَإِنَّ مَوْعِدَكُمُ الْحَوْضُ، وَإِنِّي لأَنْظُرُ إِلَيْهِ مِنْ مَقَامِي هَذَا، وَإِنِّي لَسْتُ أَخْشَى عَلَيْكُمْ أَنْ تُشْرِكُوا، وَلَكِنِّي أَخْشَى عَلَيْكُمُ الدُّنْيَا أَنْ تَنَافَسُوهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ فَكَانَتْ آخِرَ نَظْرَةٍ نَظَرْتُهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Муҳаммад ибн Абдураҳим менга айтди, Закариё ибн Адий бизга хабар берди, Ибнул-Муборак бизга хабар берди, Ҳайвадан, Язид ибн Абу Ҳабибдан, Абул-Хайдан, Уқба ибн Омирдан, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Уҳуд (шаҳидлар)ига саккиз йилдан кейин — тириклар ва ўликларга хайрлашгандек — намоз ўқиди, сўнг мимбарга чиқди ва: «Албатта мен сизларнинг олдингизда (ҳузудга) борувчингизман (сиздан олдин кетувчиман) ва мен сизларга гувоҳман; ва сизларнинг ваъда жойингиз — Ҳавздир; ва мен мана бу (турган) жойимдан унга қараб турибман; ва мен сизларга ширк келтиришингиздан қўрқмайман, лекин мен сизларга дунё (ҳақида) — уни рақобатлашингиздан қўрқаман», деди. (Уқба) деди: Бу менинг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга охирги қараган назарим бўлди.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَقِينَا الْمُشْرِكِينَ يَوْمَئِذٍ، وَأَجْلَسَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم جَيْشًا مِنَ الرُّمَاةِ، وَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ عَبْدَ اللَّهِ وَقَالَ ‏"‏ لاَ تَبْرَحُوا، إِنْ رَأَيْتُمُونَا ظَهَرْنَا عَلَيْهِمْ فَلاَ تَبْرَحُوا وَإِنْ رَأَيْتُمُوهُمْ ظَهَرُوا عَلَيْنَا فَلاَ تُعِينُونَا ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا لَقِينَا هَرَبُوا حَتَّى رَأَيْتُ النِّسَاءَ يَشْتَدِدْنَ فِي الْجَبَلِ، رَفَعْنَ عَنْ سُوقِهِنَّ قَدْ بَدَتْ خَلاَخِلُهُنَّ، فَأَخَذُوا يَقُولُونَ الْغَنِيمَةَ الْغَنِيمَةَ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ عَهِدَ إِلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ لاَ تَبْرَحُوا‏.‏ فَأَبَوْا، فَلَمَّا أَبَوْا صُرِفَ وُجُوهُهُمْ، فَأُصِيبَ سَبْعُونَ قَتِيلاً، وَأَشْرَفَ أَبُو سُفْيَانَ فَقَالَ أَفِي الْقَوْمِ مُحَمَّدٌ فَقَالَ ‏"‏ لاَ تُجِيبُوهُ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ أَفِي الْقَوْمِ ابْنُ أَبِي قُحَافَةَ قَالَ ‏"‏ لاَ تُجِيبُوهُ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ أَفِي الْقَوْمِ ابْنُ الْخَطَّابِ فَقَالَ إِنَّ هَؤُلاَءِ قُتِلُوا، فَلَوْ كَانُوا أَحْيَاءً لأَجَابُوا، فَلَمْ يَمْلِكْ عُمَرُ نَفْسَهُ فَقَالَ كَذَبْتَ يَا عَدُوَّ اللَّهِ، أَبْقَى اللَّهُ عَلَيْكَ مَا يُخْزِيكَ‏.‏ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ أُعْلُ هُبَلْ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَجِيبُوهُ ‏"‏‏.‏ قَالُوا مَا نَقُولُ قَالَ ‏"‏ قُولُوا اللَّهُ أَعْلَى وَأَجَلُّ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ لَنَا الْعُزَّى وَلاَ عُزَّى لَكُمْ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَجِيبُوهُ ‏"‏‏.‏ قَالُوا مَا نَقُولُ قَالَ ‏"‏ قُولُوا اللَّهُ مَوْلاَنَا وَلاَ مَوْلَى لَكُمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ يَوْمٌ بِيَوْمِ بَدْرٍ، وَالْحَرْبُ سِجَالٌ، وَتَجِدُونَ مُثْلَةً لَمْ آمُرْ بِهَا وَلَمْ تَسُؤْنِي‏.‏ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ اصْطَبَحَ الْخَمْرَ يَوْمَ أُحُدٍ نَاسٌ ثُمَّ قُتِلُوا شُهَدَاءَ‏.‏

Убайдуллаҳ ибн Мусо бизга айтди, Исроилдан, Абу Исъҳоқдан, Баро розияллаҳу анҳудан, у деди: Биз ўша куни (Уҳуд) мушрикларни учратдик. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ўқчилардан бир қўшинни ўтқазди (тоғ тепасига қўйди) ва уларга Абдуллаҳ (ибн Жубайр)ни амир қилди ва: «(Ўрнингиздан) жилманглар; агар бизни улар устидан ғолиб бўлган ҳолда кўрсангиз ҳам жилманглар; агар уларни биз устимиздан ғолиб бўлган ҳолда кўрсангиз, бизга ёрдам берманглар (ўрнингизда туринг)», деди. Биз (душманни) учратганимизда, улар қочди, токи мен аёлларни тоғда югураётганини кўрдим — улар ўз болдирларини (этагини) кўтарган, холхоллари кўринган эди. Шунда (ўқчилар): «Ғанимат, ғанимат!», дея бошлади. Абдуллаҳ: «Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам менга ‹жилманглар› деб аҳд қилган эди», деди. Улар (қўмондонга) итоат қилмади; итоат қилмаганларида, уларнинг юзлари (мағлубиятга) бурилди ва етмиш (киши) ўлдирилди. Абу Суфён (тоғга) чиқди ва: «Қавм ичида Муҳаммад борми?», деди. (Набий): «Унга жавоб берманглар», деди. У: «Қавм ичида Ибн Абу Қуҳофа (Абу Бакр) борми?», деди. (Набий): «Унга жавоб берманглар», деди. У: «Қавм ичида Ибнул-Хаттоб (Умар) борми?», деди, сўнг: «Албатта булар ўлдирилди; агар тирик бўлганида, жавоб берар эдилар», деди. Шунда Умар ўзини тутолмади ва: «Ёлғон айтдинг, эй Аллаҳнинг душмани! Аллаҳ сени хор қиладиган нарсани қолдирди (сен тириксан, хор бўласан)», деди. Абу Суфён: «Ҳубал юксал (ғолиб бўлсин)!», деди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Унга жавоб беринг», деди. Улар: «Нима дейлик?», дедилар. У: «‹Аллаҳ юксакроқ ва улуғроқ› денглар», деди. Абу Суфён: «Бизда Уззо бор, сизларда Уззо йўқ», деди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Унга жавоб беринг», деди. Улар: «Нима дейлик?», дедилар. У: «‹Аллаҳ бизнинг мавломиз, сизларнинг мавлонгиз йўқ› денглар», деди. Абу Суфён: «Бир кун — Бадр куни эвазига; уруш алмашиб туради (гоҳ енгасан, гоҳ енгиласан). Сизлар муслаланган (аъзолари кесилган) жасадларни топасизлар — мен буни буюрмадим ва у мени ёмон (қайғули) ҳам қилмади», деди. Абдуллаҳ ибн Муҳаммад менга хабар берди, Суфён бизга айтди, Амрдан, Жобирдан, у деди: Уҳуд куни баъзи одамлар эрталаб хамр (шароб) ичди, сўнг шаҳид ҳолда ўлдирилди (хамр ҳаром қилинишидан олдин эди).

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَقِينَا الْمُشْرِكِينَ يَوْمَئِذٍ، وَأَجْلَسَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم جَيْشًا مِنَ الرُّمَاةِ، وَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ عَبْدَ اللَّهِ وَقَالَ ‏"‏ لاَ تَبْرَحُوا، إِنْ رَأَيْتُمُونَا ظَهَرْنَا عَلَيْهِمْ فَلاَ تَبْرَحُوا وَإِنْ رَأَيْتُمُوهُمْ ظَهَرُوا عَلَيْنَا فَلاَ تُعِينُونَا ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا لَقِينَا هَرَبُوا حَتَّى رَأَيْتُ النِّسَاءَ يَشْتَدِدْنَ فِي الْجَبَلِ، رَفَعْنَ عَنْ سُوقِهِنَّ قَدْ بَدَتْ خَلاَخِلُهُنَّ، فَأَخَذُوا يَقُولُونَ الْغَنِيمَةَ الْغَنِيمَةَ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ عَهِدَ إِلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ لاَ تَبْرَحُوا‏.‏ فَأَبَوْا، فَلَمَّا أَبَوْا صُرِفَ وُجُوهُهُمْ، فَأُصِيبَ سَبْعُونَ قَتِيلاً، وَأَشْرَفَ أَبُو سُفْيَانَ فَقَالَ أَفِي الْقَوْمِ مُحَمَّدٌ فَقَالَ ‏"‏ لاَ تُجِيبُوهُ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ أَفِي الْقَوْمِ ابْنُ أَبِي قُحَافَةَ قَالَ ‏"‏ لاَ تُجِيبُوهُ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ أَفِي الْقَوْمِ ابْنُ الْخَطَّابِ فَقَالَ إِنَّ هَؤُلاَءِ قُتِلُوا، فَلَوْ كَانُوا أَحْيَاءً لأَجَابُوا، فَلَمْ يَمْلِكْ عُمَرُ نَفْسَهُ فَقَالَ كَذَبْتَ يَا عَدُوَّ اللَّهِ، أَبْقَى اللَّهُ عَلَيْكَ مَا يُخْزِيكَ‏.‏ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ أُعْلُ هُبَلْ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَجِيبُوهُ ‏"‏‏.‏ قَالُوا مَا نَقُولُ قَالَ ‏"‏ قُولُوا اللَّهُ أَعْلَى وَأَجَلُّ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ لَنَا الْعُزَّى وَلاَ عُزَّى لَكُمْ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَجِيبُوهُ ‏"‏‏.‏ قَالُوا مَا نَقُولُ قَالَ ‏"‏ قُولُوا اللَّهُ مَوْلاَنَا وَلاَ مَوْلَى لَكُمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ يَوْمٌ بِيَوْمِ بَدْرٍ، وَالْحَرْبُ سِجَالٌ، وَتَجِدُونَ مُثْلَةً لَمْ آمُرْ بِهَا وَلَمْ تَسُؤْنِي‏.‏ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ اصْطَبَحَ الْخَمْرَ يَوْمَ أُحُدٍ نَاسٌ ثُمَّ قُتِلُوا شُهَدَاءَ‏.‏

Убайдуллаҳ ибн Мусо бизга айтди, Исроилдан, Абу Исъҳоқдан, Баро розияллаҳу анҳудан, у деди: Биз ўша куни (Уҳуд) мушрикларни учратдик. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ўқчилардан бир қўшинни ўтқазди (тоғ тепасига қўйди) ва уларга Абдуллаҳ (ибн Жубайр)ни амир қилди ва: «(Ўрнингиздан) жилманглар; агар бизни улар устидан ғолиб бўлган ҳолда кўрсангиз ҳам жилманглар; агар уларни биз устимиздан ғолиб бўлган ҳолда кўрсангиз, бизга ёрдам берманглар (ўрнингизда туринг)», деди. Биз (душманни) учратганимизда, улар қочди, токи мен аёлларни тоғда югураётганини кўрдим — улар ўз болдирларини (этагини) кўтарган, холхоллари кўринган эди. Шунда (ўқчилар): «Ғанимат, ғанимат!», дея бошлади. Абдуллаҳ: «Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам менга ‹жилманглар› деб аҳд қилган эди», деди. Улар (қўмондонга) итоат қилмади; итоат қилмаганларида, уларнинг юзлари (мағлубиятга) бурилди ва етмиш (киши) ўлдирилди. Абу Суфён (тоғга) чиқди ва: «Қавм ичида Муҳаммад борми?», деди. (Набий): «Унга жавоб берманглар», деди. У: «Қавм ичида Ибн Абу Қуҳофа (Абу Бакр) борми?», деди. (Набий): «Унга жавоб берманглар», деди. У: «Қавм ичида Ибнул-Хаттоб (Умар) борми?», деди, сўнг: «Албатта булар ўлдирилди; агар тирик бўлганида, жавоб берар эдилар», деди. Шунда Умар ўзини тутолмади ва: «Ёлғон айтдинг, эй Аллаҳнинг душмани! Аллаҳ сени хор қиладиган нарсани қолдирди (сен тириксан, хор бўласан)», деди. Абу Суфён: «Ҳубал юксал (ғолиб бўлсин)!», деди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Унга жавоб беринг», деди. Улар: «Нима дейлик?», дедилар. У: «‹Аллаҳ юксакроқ ва улуғроқ› денглар», деди. Абу Суфён: «Бизда Уззо бор, сизларда Уззо йўқ», деди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Унга жавоб беринг», деди. Улар: «Нима дейлик?», дедилар. У: «‹Аллаҳ бизнинг мавломиз, сизларнинг мавлонгиз йўқ› денглар», деди. Абу Суфён: «Бир кун — Бадр куни эвазига; уруш алмашиб туради (гоҳ енгасан, гоҳ енгиласан). Сизлар муслаланган (аъзолари кесилган) жасадларни топасизлар — мен буни буюрмадим ва у мени ёмон (қайғули) ҳам қилмади», деди. Абдуллаҳ ибн Муҳаммад менга хабар берди, Суфён бизга айтди, Амрдан, Жобирдан, у деди: Уҳуд куни баъзи одамлар эрталаб хамр (шароб) ичди, сўнг шаҳид ҳолда ўлдирилди (хамр ҳаром қилинишидан олдин эди).

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، إِبْرَاهِيمَ أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ، أُتِيَ بِطَعَامٍ، وَكَانَ صَائِمًا فَقَالَ قُتِلَ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ، وَهْوَ خَيْرٌ مِنِّي، كُفِّنَ فِي بُرْدَةٍ، إِنْ غُطِّيَ رَأْسُهُ بَدَتْ رِجْلاَهُ، وَإِنْ غُطِّيَ رِجْلاَهُ بَدَا رَأْسُهُ ـ وَأُرَاهُ قَالَ ـ وَقُتِلَ حَمْزَةُ وَهْوَ خَيْرٌ مِنِّي، ثُمَّ بُسِطَ لَنَا مِنَ الدُّنْيَا مَا بُسِطَ، أَوْ قَالَ أُعْطِينَا مِنَ الدُّنْيَا مَا أُعْطِينَا، وَقَدْ خَشِينَا أَنْ تَكُونَ حَسَنَاتُنَا عُجِّلَتْ لَنَا‏.‏ ثُمَّ جَعَلَ يَبْكِي حَتَّى تَرَكَ الطَّعَامَ‏.‏

Абдон бизга айтди, Абдуллаҳ бизга айтди, Шуъба бизга хабар берди, Саъд ибн Иброҳимдан, отаси Иброҳимдан: Абдураҳмон ибн Авфга таом келтирилди — у рўзадор эди — у: «Мусъаб ибн Умайр ўлдирилди, у мендан яхшироқ (эди); у бир бурда (мато)да кафанланди — боши ёпилса, оёқлари кўринар, оёқлари ёпилса, боши кўринар эди» — уни шундай деди деб ўйлайман — «ва Ҳамза ўлдирилди, у мендан яхшироқ (эди); сўнг бизга дунёдан ёйилди — ёйилган (нарса) — ёки: ‹бизга дунёдан берилди — берилган (нарса)›; биз яхшиликларимиз биз учун (дунёда) тезлаштириб берилган (мукофот) бўлиб қолишидан қўрқдик», деди. Сўнг у йиғлаб, токи таомни тарк қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ رَجُلٌ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ أُحُدٍ أَرَأَيْتَ إِنْ قُتِلْتُ فَأَيْنَ أَنَا قَالَ ‏ "‏ فِي الْجَنَّةِ ‏"‏ فَأَلْقَى تَمَرَاتٍ فِي يَدِهِ، ثُمَّ قَاتَلَ حَتَّى قُتِلَ‏.‏

Абдуллаҳ ибн Муҳаммад бизга айтди, Суфён бизга айтди, Амрдан: У Жобир ибн Абдуллаҳ розияллаҳу анҳумони шундай деганини эшитди: Бир киши Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга Уҳуд куни: «Айтчи, агар мен ўлдирилсам, мен қаерда (бўламан)?», деди. У: «Жаннатда», деди. Шунда у қўлидаги (бир неча) хурмони ташлади, сўнг — ўлдирилгунигача — урушди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ خَبَّابٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ هَاجَرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَبْتَغِي وَجْهَ اللَّهِ، فَوَجَبَ أَجْرُنَا عَلَى اللَّهِ، وَمِنَّا مَنْ مَضَى أَوْ ذَهَبَ لَمْ يَأْكُلْ مِنْ أَجْرِهِ شَيْئًا، كَانَ مِنْهُمْ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ قُتِلَ يَوْمَ أُحُدٍ، لَمْ يَتْرُكْ إِلاَّ نَمِرَةً، كُنَّا إِذَا غَطَّيْنَا بِهَا رَأْسَهُ خَرَجَتْ رِجْلاَهُ، وَإِذَا غُطِّيَ بِهَا رِجْلاَهُ خَرَجَ رَأْسُهُ، فَقَالَ لَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ غَطُّوا بِهَا رَأْسَهُ، وَاجْعَلُوا عَلَى رِجْلِهِ الإِذْخِرَ ـ أَوْ قَالَ أَلْقُوا عَلَى رِجْلِهِ مِنَ الإِذْخِرِ ‏"‏‏.‏ وَمِنَّا مَنْ قَدْ أَيْنَعَتْ لَهُ ثَمَرَتُهُ فَهْوَ يَهْدُبُهَا‏.‏

Аҳмад ибн Юнус бизга айтди, Зуҳайр бизга айтди, Аъмаш бизга айтди, Шақиқдан, Хаббоб розияллаҳу анҳудан, у деди: Биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан — Аллаҳнинг важҳини истаб — ҳижрат қилдик, бас, ажримиз Аллаҳ зиммасига вожиб бўлди. Биздан баъзилар (ажридан) ҳеч нарса емай ўтиб кетди (вафот этди), улардан Мусъаб ибн Умайр Уҳуд куни ўлдирилди, у фақат бир намира (йўл-йўл мато) қолдирди; биз у билан бошини ёпсак, оёқлари очилар, оёқлари ёпилса, боши очилар эди. Шунда Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам бизга: «Унинг бошини у билан ёпинг ва оёғига изхир (ўсимлик) қўйинг — ёки: оёғига изхирдан ташланглар», деди. Биздан баъзилар эса — унинг меваси пишди, у уни тераяпди.

أَخْبَرَنَا حَسَّانُ بْنُ حَسَّانَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ طَلْحَةَ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ عَمَّهُ، غَابَ عَنْ بَدْرٍ فَقَالَ غِبْتُ عَنْ أَوَّلِ قِتَالِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، لَئِنْ أَشْهَدَنِي اللَّهُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَيَرَيَنَّ اللَّهُ مَا أُجِدُّ‏.‏ فَلَقِيَ يَوْمَ أُحُدٍ، فَهُزِمَ النَّاسُ فَقَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعْتَذِرُ إِلَيْكَ مِمَّا صَنَعَ هَؤُلاَءِ ـ يَعْنِي الْمُسْلِمِينَ ـ وَأَبْرَأُ إِلَيْكَ مِمَّا جَاءَ بِهِ الْمُشْرِكُونَ‏.‏ فَتَقَدَّمَ بِسَيْفِهِ فَلَقِيَ سَعْدَ بْنَ مُعَاذٍ فَقَالَ أَيْنَ يَا سَعْدُ إِنِّي أَجِدُ رِيحَ الْجَنَّةِ دُونَ أُحُدٍ‏.‏ فَمَضَى فَقُتِلَ، فَمَا عُرِفَ حَتَّى عَرَفَتْهُ أُخْتُهُ بِشَامَةٍ أَوْ بِبَنَانِهِ، وَبِهِ بِضْعٌ وَثَمَانُونَ مِنْ طَعْنَةٍ وَضَرْبَةٍ وَرَمْيَةٍ بِسَهْمٍ‏.‏

Ҳассон ибн Ҳассон бизга хабар берди, Муҳаммад ибн Талҳа бизга айтди, Ҳумайд бизга айтди, Анас розияллаҳу анҳудан: Унинг амакиси (Анас ибнун-Назр) Бадрдан ғойиб бўлди (қатнашмади) ва: «Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг биринчи урушидан ғойиб бўлдим; агар Аллаҳ мени Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам билан (жангда) қатнаштирса, албатта Аллаҳ мен нима қилишимни кўрар эди», деди. У Уҳуд куни (душманни) учратди, одамлар енгилди, шунда у: «Эй Аллаҳ, мен мана булар — яъни мусулмонлар — қилган нарсадан Сенга узр айтаман ва мушриклар келтирган нарсадан Сенга (покланиб) безор бўламан», деди ва ўз қиличи билан олдинга ўтди. Саъд ибн Муозни учратди ва: «Қаерга (кетяпсан), эй Саъд? Албатта мен Уҳуд (томон)дан жаннат ҳидини сезаяпман», деди. Сўнг (олдинга) юрди ва ўлдирилди. Уни — синглиси уни бир хол билан ёки бармоқлари (учи) билан танигунигача — танимадилар; унда саксондан ортиқ санчиш (найза), зарба (қилич) ва ўқ отиш (яраси) бор эди.